34 pułk piechoty (34 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk brał udział w walkach w 1919 oraz w wojnie polsko-bolszewickiej w roku 1920. Święto pułkowe obchodził 8 maja w rocznicę bitwy pod Rzeczycą i zwycięstwa nad Dnieprem w 1920. Stacjonował w Białej Podlaskiej. W 1939 w trakcie kampanii wrześniowej walczył w składzie 9 Dywizji Piechoty.

Formowanie i zmiany organizacyjne 34 pułk piechoty powstał 7 grudnia 1918 z 2 pułku piechoty PSZ (Polnische Wehrmacht) oraz członków POW i ochotników z Podlasia. Już 1 listopada 1918 r. na rozkaz władz wojskowych polskich, do Dęblina przybył, na czele niewielkiego oddziału, mjr Aleksander Jerzy Narbut-Łuczyński. Zażądał i wyegzekwował on tego samego dnia od komendanta twierdzy – austriackiego mjr. Nemansky’ego wydanie twierdzy w ręce polskie. Wycofujący się w popłochu Austriacy przekazali twierdzę Dęblin ze wszystkimi magazynami i składami wojskowymi. Początkowo pułk przyjął nazwę „4 Pułk Piechoty” (powstał tylko I batalion kpt. Ludwika Bittnera). Z rozkazu Sztabu Generalnego z dnia 7 grudnia 1918 4 pułk piechoty został przemianowany na 34 pułk piechoty. Mjr Aleksander Łuczyński został zatwierdzony na stanowisku dowódcy pułku. Nowo tworzący się pułk otrzymał, jako kadrę oficerską od Dowództwa Okręgu Generalnego – Lublin 36 oficerów z kursów oficerskich dla oficerów z byłej armii carskiej w Zajezierzu k. Dęblina. Inni oficerowie i podoficerowie rekrutowali się spośród Legionów, a także z armii austriackiej. Mjr Aleksander Łuczyński, aby ułatwić trud organizacyjny, stworzył 15 grudnia baon etapowy nr 34, przeznaczony do służby garnizonowej i wartowniczej, w Twierdzy Dęblin. Jednocześnie, stworzył 3 półbataliony, o pełnej kadrze oficerskiej (zamierzał je w przyszłości rozwinąć do pełnych etatów).

W końcu grudnia DOG Lublin zażądało bezzwłocznego wystawienia przynajmniej jednego pełnego batalionu na potrzeby frontu lwowskiego. Z kadry oficerskiej III półbaonu oraz z szeregowych pozostałych półbatalionów został zorganizowany naprędce III batalion pod dowództwem kpt. Bębenkowskiego. 31 grudnia III batalion został przetransportowany z Dęblina do Białej Podlaskiej, opuszczonej dopiero przez Niemców. Po kilku dniach pobytu w Białej Podlaskiej został na rozkaz DOG Lublin zawrócony do Dęblina. W międzyczasie I i II półbataliony zostały już uzupełnione przez napływających ochotników. W dniach 7–14 stycznia 1919 cały pułk został stopniowo przetransportowany do Białej Podlaskiej, gdzie został włączony do Grupy gen. Listowskiego. W tym okresie pułk czerpał uzbrojenie i umundurowanie z dęblińskiej twierdzy. Bataliony pułku wyposażono w karabiny włoskie i austriackie zaś umundurowanie i ekwipunek były poniemieckie.

W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Białej Siedleckiej.

Walki o granice thumb Cechą charakterystyczną działań pododdziałów pułku do lata 1919 był ich udział w walkach w rozproszeniu. W końcu stycznia 1919 pułk wszedł w skład poleskiej grupy operacyjnej. Na początku lutego Niemcy chcą przekazać miasto i twierdzę Brześć Ukraińcom. Dowódca grupy, gen. Listowski zorganizował uderzenie uprzedzające. Dwie kompanie pułku pod dowództwem por. Jana Sokołowskiego otrzymały rozkaz zdobycia Kobylan i BłotkowaObecnie część miasta Terespola.. Natarcie wspierała 4 bateria 7 pap oraz 4 szwadron 2 pułk ułanów. Na Brześć okupowany przez armię niemiecką uderzono 5 lutego bez powodzenia. Pododdziały 22 pułku nie weszły do walki. Po pertraktacjach, 9 lutego Niemcy przekazali jednak Brześć i Terespol gen. Listowskiemu. Po zajęciu miast pułk przegrupowano koleją do Kobrynia. Zorganizował on tam obronę rzeki Muchawiec. 17 lutego Rosjanie zajęli Antopol. Na miejscowość uderzył szwadron rtm. Żelisławskiego wzmocniony pododdziałem białogwardzistów i kompanią 34 pułku. Natarcie odniosło sukces. Bój pod Antopolem był pierwszym starciem wojsk polskich i radzieckich.

W kwietniu dowódca grupy operacyjnej postanowił zdobyć Łuniniec. 4 kwietnia wzdłuż toru kolejowego Pińsk – Łuniniec uderzył III batalion por. Kazimierza Galińskiego, a z Porzecza przez Łohiszyn nacierały dwie kompanie II batalionu pod dowództwem por. Wincentego Wolskiego. Z Sokołówki przez Waliszcze uderzył oddział partyzancki por. Koja wzmocniony pozostałymi kompaniami II bp. Natarcie zakończyło się niepowodzeniem. Kolejne próby zdobycia ważnego węzła drogowo-kolejowego również nie powiodły się.

5 kwietnia 1919, w Pińsku, z rozkazu majora Aleksandra Łuczyńskiego żołnierze pułku rozstrzelali 35 osób narodowości żydowskiej (zob. Masakra w Pińsku).

1 lipca wojska frontu litewsko-białoruskiego podjęły ofensywę w celu zajęcia Mińska i wyjścia na rubież Dźwiny i Berezyny. 3 lipca znad kanału Ogińskiego i Jesiołdy uderzył działający już całością sił 34 pułk piechoty. Dobrze prowadzone kilkudniowe działania piechoty i kawalerii przyniosły sukces i 10 lipca 1919 pododdziały pułku weszły do Łunińca.

6 czerwca 1920 dwie kompanie I batalionu przeprowadziły wypad na Wereśnię w celu rozpoznania ugrupowania przeciwnika za Uszą. Nawiązano walkę z przeważającym liczebnie nieprzyjacielem. Kompanie z trudem wycofały się do Czerewacza. W czasie wypadu poległ ppor. Edmund Korczak-Świerzyński i kilkunastu szeregowych.

4 lipca 1920 na froncie północnym do natarcia przeszły armie Michaiła Tuchaczewskiego. Ofensywa Rosjan spowodowała załamanie całego frontu polskiego. 9 Dywizja wycofywała się w kierunku Mozyrza. Pułk wrócił do swych zimowych stanowisk obronnych nad Ptyczę. 9 czerwca opuszczono stanowiska. Znad Ptyczy, pułki rozpoczęły dalszy odwrót 9 lipca. 16 lipca pułk odszedł od odwodu Naczelnego Wodza i zgrupował się w okolicach Grodna.

Od 20 lipca pułk walczył w rejonie Grodna z III Korpusem Kawalerii Gaj Chana. Gaj Chan tak wspomina te walki: Straciłem 500 ludzi zabitych i rannych. 400 koni i 7 dni drogiego czasu.

24 lipca wycofywał się drogą Kuźnica – Sokółka. W rejonie Sokółki przebił się przez szyki bolszewickiej 15 Dywizji Kawalerii. 27 lipca koło Tykocina przekroczył Narew i tam zorganizował obronę.

31 lipca wycofano się znad Narwi. 2 sierpnia walczono w rejonie Mężenina. Tu odniesiono sukces. Przeciwnikowi zadano dotkliwe straty. Wyróżnił się dowódca 4 kompanii km, por. Aleksander Piotrowski. Jednak pod Jabłonką Kościelną pułk został rozbity. Stracił blisko 3/4 stanu osobowego, większość karabinów maszynowych i taborów. Tylko około 300 żołnierzom udało się dołączyło do XVIII Brygady Piechoty w okolicach Wyszkowa. 34 pułk przeszedł reorganizację w Pabianicach. Wrócił do dywizji do Białej Podlaskiej we wrześniu 1920.

Mapy walk pułku w 1920

Kawalerowie Virtuti Militari lewo|66x66px|Order Virtuti Militari

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920Chorągiew pułkust. szer. Wincenty Bachanekpor. Józef Białowąskpr. Adam Brykpor. Marian Chodackiszer. Marcin Chomiczst. sierż. Józef Cichońst. szer. Władysław Czekalskist. sierż. Jerzy Dembowskiplut. Feliks Drzewieckippor. Eugeniusz Emeryk nr 1530por. Kazimierz Galińskiplut. Franciszek Gonerapchor. Mieczysław Kalicińskikpr. Stanisław Kasprzakplut. Kazimierz Kołodziejczykś.p. plut. Wincenty Kwiatkowskikpt. Józef Kwiecińskikpr. Władysław Łopacińskipłk Aleksander Jerzy Łuczyńskisierż. Hipolit Ługowskiplut. Stanisław Makowskisierż. Leon Niedzielskiplut. Stefan Norenbergpor. Józef Parczyńskist. sierż. Jan Patejukpor. Władysław Pazderskist. sierż. Stanisław Przedmojskisierż. Roman Sadlikkpt. Stanisław Sienkiewiczplut. Aleksander Sochast. sierż. Władysław Srokaplut. Paweł Stefaniakpor. Władysław Symonowiczpor. Bronisław Szostakppor. Zdzisław Szymańskipor. Marian Tyborowskisierż. Władysław Wójcikkpt. Jerzy Wroczyńskippor. Zygmunt Wroczyńskiplut. Jan Wrońskipor. Stanisław Wultańskikpr. Wincenty Zubikppor. Stanisław Żwirski

Pułk w okresie pokoju left|200px thumb|Delegacja 34 pp u prezydenta RP Ignacego Mościckiego; 18 stycznia 1933 W okresie międzywojennym 34 pułk piechoty stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr IX w garnizonie Biała Podlaska. Wchodził w skład 9 Dywizji Piechoty.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 34 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów, 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych.

W pułku zorganizowano specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939:StanowiskoStopień, imię i nazwisko Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalnedowódca pułkuppłk dypl. Wacław Tadeusz BudrewiczI zastępca dowódcyppłk Adam Eustachiewiczadiutantkpt. Stanisław Marian Szuystarszy lekarzkpt. dr Stanisław Ogłozamłodszy lekarzppor. lek. Maciej Jaremaoficer placu Biała Podlaskakpt. adm. (piech.) Stanisław MielcarekII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Alojzy Brzozowskioficer mobilizacyjnykpt. adm. (piech.) Wacław Barańskizastępca oficera mobilizacyjnegokpt. adm. (piech.) Stanisław Edward Bardzińskioficer administracyjno-materiałowypor Józef Nowakoficer gospodarczykpt. int. Ludwik Stefan Bierczyńskioficer żywnościowychor. Józef Jerzy Jarugaoficer taborowypor tab. Ludwik Gąsiorekkapelmistrzpor adm. (kapelm.) Jan Kalinowskidowódca plutonu łącznościpor. Edward Nowickidowódca plutonu pionierówpor. Maciej Leszek Wojtasiewiczdowódca plutonu artylerii piechotypor. art. Czesław Piotr Pieczeńczykdowódca plutonu ppanc.por. Henryk Jan Gruszko vel Gruszeckidowódca oddziału zwiadupor. Henryk Rewkiewicz I bataliondowódca batalionumjr Stanisław Zygmunt Wojtaszewskidowódca 1 kompaniikpt. Jan Buczekdowódca plutonupor. Adolf Białogrodzkidowódca plutonuppor. Tadeusz Marian Florczykdowódca 2 kompaniikpt. Aleksander Stomadowódca plutonuppor. Józef Maciej Kalitadowódca 3 kompaniipor. Jan Żomoyteldowódca plutonuppor. Józef Maciągdowódca 1 kompanii kmpor. Mieczysław Tomaszewskidowódca plutonuppor. Józef Kazimierz Jordanowski II bataliondowódca batalionumjr Jan Klakladowódca 4 kompaniipor. Stefan Detkodowódca plutonuppor. Alojzy Zatorskidowódca 5 kompaniipor. Tadeusz Tokarzewskidowódca plutonuppor. Mieczysław Dmowskidowódca 6 kompaniikpt. Władysław Pawłowskidowódca plutonuppor. Klemens Julian Dobrzańskidowódca plutonuppor. Bolesław Nikodem Prochenkadowódca 2 kompanii kmkpt. Władysław Chodkowskidowódca plutonuppor. Jan Albin Stefankiewiczdowódca plutonuppor. Alfons Wodwud III bataliondowódca batalionumjr Henryk Wiktor Smotreckidowódca 7 kompaniipor. Bolesław Sankowskidowódca plutonupor Rafał Cieślickidowódca 8 kompaniikpt. Zygmunt Robert Vossdowódca plutonuppor. Stanisław Cielenkiewiczdowódca 9 kompaniikpt. Tadeusz Stanisław Janigadowódca plutonuppor. Czesław Głąbskidowódca 3 kompanii kmkpt. Tadeusz Ignacy Zenon Radziszewskidowódca plutonupor. Tadeusz Petroldowódca plutonuppor. Artur Alojzy Poeplaudowódca plutonupor. kontr. Awtonom JarmakŻyciorys.na kursiekpt. Stefan Karol Łysakowskina kursieppor. Jan Specjalskina kursieppor. Edward Weber 34 obwód przysposobienia wojskowego „Biała Podlaska”kmdt obwodowy PWmjr adm. (piech.) Józef Kojderkmdt powiatowy PW Biała Podlaskapor. kontr. piech. Romuald Tomasz Kompfkmdt powiatowy PW Włodawakpt. piech. Stefan Osmulski

34 pp w kampanii wrześniowej thumb|Pułk walczył w składzie 9 DP

Mobilizacja 34 pułk piechoty został zmobilizowany na podstawie planu mobilizacyjnego „W” obowiązującego od 30 kwietnia 1938. Mobilizację alarmową 34 pp przeprowadzono 23 marca 1939 w garnizonie Biała Podlaska. Mobilizacja rozpoczęła się o godz.17.00 23 marca 1939 w grupie czerwonej w jej trakcie zmobilizowano oddziały i pododdziały: