thumb|Bitwa pod Wschową thumb|Bitwa pod Kaliszem (1706) Wojna domowa w Polsce w latach 1704–1706 – część większego konfliktu w Europie, III wojny północnej. Zmagania pomiędzy konfederacją sandomierską, wierną Augustowi II Mocnemu, a konfederacją warszawską, wierną Stanisławowi Leszczyńskiemu. Wojna została zakończona krótkotrwałym zwycięstwem Leszczyńskiego (pokój w Altranstädt).

Tło W momencie wybuchu wielkiej wojny północnej królem Polski, wielkim księciem litewskim i elektorem saskim był August II Mocny, wybrany na tron ​​w 1697 roku. W 1699 roku zawarł on sojusz z carem Rosji Piotrem Wielkim (traktat w Prieobrażenskoje) oraz z królem Danii i Norwegii Fryderykiem IV (traktat w Dreźnie), a następnie w 1700 roku przystąpił do wojny przeciwko Szwecji. Wkrótce jednak sojusz ten poniósł szereg klęsk, co doprowadziło do inwazji szwedzkiego króla Karola XII na Polskę.

Wojna domowa Sukcesy Szwedów (w szczególności bitwa pod Kliszowem) skłoniły coraz większą liczbę magnatów Rzeczypospolitej do zmiany stron. Proces ten zwieńczyło zawiązanie konfederacji warszawskiej 16 lutego 1704 roku oraz wybór popieranego przez Szwecję wojewody poznańskiego, Stanisława Leszczyńskiego, na nowego króla Polski w dniu 12 lipca 1704 roku.

August II Mocny wciąż cieszył się poparciem części polskiej szlachty skupionej w konfederacji sandomierskiej (zawiązanej 20 maja 1704 roku) oraz lojalnością około 75% armii polskiej. August i jego zwolennicy wypowiedzieli wojnę Szwecji i 30 sierpnia 1704 roku pod Narwą przystąpili do anty-szwedzkiej koalicji z udziałem Rosji.

Do października 1703 roku August został zmuszony do opuszczenia Warszawy. Wówczas w Połocku zgromadzono siły rosyjsko-sasko-polsko-litewskie, kolejną armię sojuszniczą sformowano w Saksonii, a trzeci korpus sojuszniczy pod dowództwem generała Ottona Arnolda von Paykulla ruszył w kierunku Warszawy, gdzie przebywali Karol XII i Stanisław. Siły sasko-polsko-litewskie pod dowództwem Pajkula dotarły na przedpola Warszawy 31 lipca 1705 roku, gdzie zostały pokonane. Wojskom stacjonującym w Połocku drogę na zachód zagrodziły siły szwedzkie pod wodzą Adama Ludwiga Lewenhaupta. W rezultacie Stanisław został koronowany na króla Polski w Warszawie 4 października 1705 roku, a wkrótce potem – w listopadzie tego samego roku – wraz ze swoimi stronnikami zawarł sojusz ze Szwecją na mocy traktatu warszawskiego.

August nie złożył jednak broni. Na początku 1706 roku zbliżył się do Warszawy na czele oddziałów kawalerii i nakazał Johannowi Matthiasowi von der Schulenburgowi wprowadzenie do Rzeczypospolitej armii zgromadzonej w Saksonii. Schulenburg został przechwycony i pokonany przez Carla Gustava Rehnskiölda w bitwie pod Wschową 13 lutego 1706 roku. W tym samym czasie armia zgromadzona w Połocku została przemieszczona do Grodna, gdzie poniosła porażkę taktyczną i została zmuszona do odwrotu na wschód. Następnie Karol XII zajął Saksonię, zmuszając Augusta do zrzeczenia się korony polsko-litewskiej oraz porzucenia sojuszników na mocy traktatu w Altranstädt z 13 października 1706 roku; w dokumencie tym August musiał oficjalnie zrezygnować z roszczeń do tronu Rzeczypospolitej.

Następstwa Panowanie Leszczyńskiego było krótkotrwałe; w 1709 roku decydujące zwycięstwo Rosjan w bitwie pod Połtawą podważyło jego pozycję w Polsce. Wkrótce po klęsce Szwedów Stanisław Leszczyński opuścił Rzeczpospolitą, a August II odzyskał tron ​​polski. Jego pozycję wspierali Rosjanie, którzy po tym konflikcie zaczęli odgrywać coraz bardziej dominującą rolę w polityce wewnętrznej państwa polsko-litewskiego.

Wpływ wojny na polską kulturę Wojna domowa oraz późniejsza wojna o sukcesję polską (1733–1738), w której Leszczyński wystąpił przeciwko synowi Augusta, zostały uwiecznione w powiedzeniu „Jedni do Sasa, drudzy do Lasa” (gdzie „Sas” to przydomek Augusta, a „Las” – skrót od nazwiska Leszczyńskiego), oznaczającym stan podziału, nieładu i anarchii w państwie. Innym wariantem tego powiedzenia jest „Od Sasa do Lasa”.

Przypisy

Bibliografia

!