Mniszka muszkatowa (Lonchura punctulata) – gatunek małego ptaka z rodziny astryldowatych (Estrildidae). Występuje w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej oraz w południowych Chinach i na Tajwanie. Introdukowany w wielu rejonach świata (głównie podgatunek topela), m.in. na Seszelach, Maskarenach, w Japonii, we wschodniej Australii, na Hawajach czy na Karaibach; podgatunek nominatywny introdukowany na południu Stanów Zjednoczonych (Kalifornia, Floryda). Obecnie zwykle wyróżnia się 11 podgatunków. Została przywieziona do Europy jako ptak hodowlany w XVII w. przez marynarzy, którzy spotykali je w azjatyckich portach.
Systematyka Zwykle wyróżnia się 11 podgatunków L. punctulata: L. punctulata punctulata (Linnaeus, 1758) – mniszka muszkatowa – północny Pakistan, Indie (z wyjątkiem północno-wschodniej części), Nepal i Sri Lanka. L. punctulata subundulata (Godwin-Austen, 1874) – Bhutan, północno-wschodnie Indie, Bangladesz i zachodnia Mjanma. L. punctulata yunnanensis Parkes, 1958 – południowo-wschodni Tybet, południowo-zachodnie Chiny i północna Mjanma. L. punctulata topela (Swinhoe, 1863) – południowa Mjanma, Tajlandia, południowo-wschodnie Chiny, Tajwan, Hajnan i Indochiny. L. punctulata cabanisi (Sharpe, 1890) – Filipiny, północne Borneo. L. punctulata fretensis (Kloss, 1931) – południowy Półwysep Malajski, Sumatra i sąsiednie wyspy na wschód od niej, Nias. L. punctulata nisoria (Temminck, 1830) – mniszka łuskowana – Jawa, Bali, zachodnie Małe Wyspy Sundajskie oraz południowe i zachodnie Borneo. L. punctulata sumbae Mayr, 1944 – Sumba (zachodnie Małe Wyspy Sundajskie). L. punctulata blasii (Stresemann, 1912) – środkowe i wschodnie Małe Wyspy Sundajskie. L. punctulata baweana Hoogerwerf, 1963 – Bawean (na północ od Jawy). L. punctulata particeps (Riley, 1920) – Celebes. Proponowane podgatunki fortior (Lombok) i holmesi (południowe Borneo) zostały uznane za synonimy podgatunku nisoria.
Morfologia thumb|left|Młoda mniszka Cechy gatunku Brak dymorfizmu płciowego. Wierzch ciała i skrzydła są jasnobrązowe, sterówki żółtobrązowe. Pióra, które są najbliżej skrzydeł, mają czarne brzegi, przez co wyglądają jak łuski. Poszczególne podgatunki nieco różnią się odcieniami poszczególnych części ciała. Młode osobniki mają beżowy brzuch. Podstawowe wymiary długość ciała: 10–12,5 cm rozpiętość skrzydła: 5,2–5,8 cm długość ogona: 4,3–4,5 cm masa ciała: 12–16 g
Ekologia i zachowanie thumb|left|Jajo z kolekcji muzealnej Biotop Mniszka muszkatowa zamieszkuje obszary trawiaste z krzewami, zaroślami i drzewami, zarośla namorzynowe, ale także środowiska antropogeniczne – nadmorskie wysypiska śmieci, pola uprawne, w tym pola ryżowe, nieużytki czy ogrody. Najczęściej występuje na nizinach i w górach do wysokości 2000 m n.p.m. Lokalnie spotykana nawet do 3000 m n.p.m.
Pożywienie Zjada nasiona traw, chwastów czy rzewni (Casuarina), także jagody (w tym lantany). Z płytkiej wody pobiera bogate w składniki odżywcze glony nitkowate (skrętnice). Zjada również niektóre owady i odpadki żywności z gospodarstw domowych.
Lęgi Samica sama buduje gniazdo, ale zwykle materiały dostarcza jej samiec, po czym składa 4–7 białych jaj, które wysiaduje przez 12–13 dni na zmianę z samcem. Pisklęta opuszczają gniazdo po 3 tygodniach od chwili, gdy się wykluły. Po lęgach te ptaki migrują w licznych stadach w poszukiwaniu pokarmu.
Status zagrożenia Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje mniszkę muszkatową za gatunek najmniejszej troski (LC, least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2024 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność światowej populacji na ponad 50 milionów dorosłych osobników. Ptak opisywany jest jako pospolity lub bardzo pospolity w większości swego naturalnego zasięgu występowania. Trend liczebności populacji uznaje się za wzrostowy.
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Astryldowate Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki ozdobne Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza