Odolanów (niem. Adelnau) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Odolanów, w Kaliskiem, nad Baryczą i Kurochem, ośrodek przemysłowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, ok. 11 km na wschód od Sulmierzyc, ok. 13 km na południowy zachód od Ostrowa Wielkopolskiego, ok. 27 km na północ od Twardogóry.
Według danych z 1 stycznia 2024 roku miasto liczyło 4941 mieszkańców. Drugie pod względem liczby ludności, po Ostrowie Wielkopolskim, miasto powiatu ostrowskiego. Lokalny ośrodek usługowo–przemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego.
Najstarsze historycznie miasto regionu ostrowskiego. Siedziba dawnego powiatu odolanowskiego.
Położenie Odolanów leży w południowej Wielkopolsce, na Nizinie Południowowielkopolskiej, w dolinie Baryczy i Kurocha.
1 stycznia 2024 roku powierzchnia miasta wynosiła 4,76 km².
Nazwa Nazwa Odolanów została stworzona prawdopodobnie przez mieszkańców pobliskiego Bogdaju, którzy mieli trudnić się rozbojem, a łupy przechowywać w miejscu oddalonym, otoczonym wodą, pośród bagien i błota.
Historia Średniowiecze – lokacja miasta Historia miejscowości sięga czasów średniowiecza. Już w 1301 roku istniała tu warownia, o czym wspomniano przy opisie walk rycerstwa wielkopolskiego i opolskiego. Na początku XIV wieku Odolanów był niewielką miejscowością z około 20 domami. W 1372 roku król Ludwik Węgierski przekazał Odolanów pochodzącemu z Łużyc rycerzowi Bartoszowi z Wezenborga (nazywanego później Bartoszem z Odolanowa). Bartosz zbudował w Odolanowie murowany zamek i wkrótce zaczął organizować wyprawy m.in. przeciwko Krzyżakom. Około 1380 roku pojmał 59 rycerzy zmierzających do Malborka – uwięził ich i zażądał za nich okupu 27 tys. florenów. W rezultacie, na początku września 1382 roku, wojska Ludwika Węgierskiego na czele z 14-letnim Zygmuntem Luksemburskim, stanęły pod murami Odolanowa – oblężenie trwało kilka dni i zakończyło się ugodą z Bartoszem (zm. ok. 1395).
Lokacja miejska miała miejsce przed 1393 rokiemRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 56–57., w związku z czym Odolanów stał się miastem Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13., siedzibą powiatu i miastem królewskim. W 1403 roku król Władysław II Jagiełło, na mocy dokumentu wydanego w Koninie, uwolnił miasto Odolanów od podatków celnych i kontrybucji. Zarówno Jagiełło jak i kolejni królowie oddawali często miasto i zamek w zastaw. Z biegiem lat wyodrębniły się trzy części miasta: Śródmieście (obszar zamkowy–miasto właściwe) i dwa przedmieścia: Zamkowe oraz Górka.
W czasie wojny trzynastoletniej Odolanów wystawił w 1458 roku 4 pieszych, na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w MalborkuKodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 182..
Konstancja (XVII w.) Historyczne przedmieście Górka (obecnie część miasta: Odolanów–Górka), położone na lewym brzegu Baryczy, na początku XVII wieku przez kilka lat było odrębnym miastem o nazwie Konstancja. Konstancję założono w 1629 roku z myślą o napływających ze Śląska uchodźcach religijnych.
Rozwój miasta thumb|upright=1.3|Historyczna mapa Wielkopolski w epoce piastowskiej z 1888 roku, na podstawie Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski z Odolanowem w jej granicach W 1721 roku Odolanów liczył 148 mieszkańców. Od połowy XVIII wieku miasto przeżywało swój rozkwit. Starostą odolanowskim był Aleksander Antoni Sułkowski herbu Sulima, a liczba mieszkańców w 1793 roku zwiększyła się niemal sześciokrotnie i wynosiła 996 osób. W tym czasie w Odolanowie wzniesiono trzy świątynie (istniejące do dziś): kościół ewangelicki (1770–1780), kościół cmentarny pw. św. Barbary (1784) oraz kościół pw. św. Marcina (1794). W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku Odolanów został włączony do Królestwa Prus.
W latach 1807–1815 należał do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego.
W 1883 roku Odolanów liczył 2192 mieszkańców i był miastem wielokulturowym i wieloreligijnym. Pod koniec XIX wieku, pod względem wyznania mieszkańców 1664 stanowili katolicy, 325 protestanci, a 203 żydzi.
W 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe na trasie Odolanów ↔ Ostrów.
Mieszkańcy Odolanowa brali udział w walkach o niepodległość na ziemiach polskich, w tym w Wiośnie Ludów, a także jako wsparcie w Powstaniu Styczniowym i w Powstaniu Wielkopolskim. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Odolanów”.
Odkrycie złóż gazu ziemnego w pobliżu Odolanowa na przełomie lat 60. i 70. XX wieku i wybudowanie Zakładu Odazotowania Gazu Ziemnego przyspieszyło rozwój miasta i napływ ludności.
Przynależność administracyjna OkresFlagaPaństwoJednostka administracyjna 1945–1975 Rzeczpospolita Polskawojewództwo poznańskie, powiat ostrowski 1975–1998województwo kaliskie 1999–województwo wielkopolskie, powiat ostrowski
Demografia Ludność Liczba mieszkańców Odolanowa według danych GUSData (stan na 1 stycznia)Liczba ludnościPrzyrostGęst. zaludnienia
[os./km²]Powierzchnia
[km²]20125098 –1071 4,7620135089101069201451162710752015513418107920165104301072 2017 513834107920185155151083201951302510782020514515108120215114311074202449411731038
Gospodarka Lokalny ośrodek usługowo–przemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego, jeden z ośrodków aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego. W 2019 roku w rejestrze REGON zarejestrowanych było 588 podmiotów gospodarczych w Odolanowie.
+ Największe firmy na terenie OdolanowaLokalny Program Rewitalizacji Dla Gminy i Miasta Odolanów na lata 2017–2022.Nazwa firmyBranża/przemysłDeftransprodukcja mebli łazienkowychDinopol (funkcjonuje od 1993 roku)produkcja opakowań z masy papierowejDombud (funkcjonuje od 1990 roku)budownictwo przemysłoweDozagroprodukcja, montaż i serwis urządzeń rolniczychKrio Serwisnaprawa silników przemysłowychM-Rol (funkcjonuje od 1974 roku)produkcja mieszalników rolniczychPupil Foodsprodukcja karmy dla zwierzątWiązary Burkietowicz (funkcjonuje od 1895 roku)konstrukcje drewnianeWosebaspożywcza (kawa)Zakłady PGNiGprzeróbka i wytwarzanie: gazu wysokometanowego, skroplonego metanu, ciekłego azotu, helu i tlenu
Transport thumb|Stacja kolejowa Odolanów
Transport drogowy + Drogi wojewódzkieNrRelacjaKrotoszyn – Odolanów – OstrzeszówOstrów Wielkopolski – Odolanów
Transport kolejowy + Linie kolejoweNrRelacjaOstrów Wielkopolski ↔ Odolanów ↔ Grabowno Wielkie
Turystyka i zabytki Zabytkowe kościoły thumb|Dawny kościół ewangelicki 18x18px|Zabytek Dawny kościół ewangelicki (1770–1780). Jeden z najstarszych zabytkowych kościołów powiatu ostrowskiego. Wybudowany w epoce późnego baroku na rzucie ośmioboku. Do 1832 roku w pobliżu kościoła stał zamek królewski (na osi ulicy Zamkowej przy placu KościuszkiTomala Janusz, Budownictwo obronne powiatu kaliskiego w XIV–XVIII wieku, Poznań 1995.), istniejący od czasów Kazimierza Wielkiego.thumb|Kościół cmentarny pw. św. Barbary 18x18px|Zabytek Kościół cmentarny pw. św. Barbary (Odolanów–Górka). Pierwotny drewniany kościół powstał w latach 1621–1622 z fundacji Gryzeldy Rozdrażewskiej. Po jego rozebraniu, wybudowano w tym samym miejscu drugi drewniany w 1784 roku. Wyposażenie stanowi m.in.: obraz świętej Barbary (1618), barokowy ołtarz główny (1791), a także rzeźby rzymskokatolickich świętych – Piotra, Pawła, Stanisława i Wojciecha (XVIII w.).thumb|Kościół pw. św. Marcina 18x18px|Zabytek Kościół pw. św. Marcina (1794). Został wybudowany w miejscu zburzonego drewnianego kościoła z XV wieku. Wewnątrz znajduje się m.in. ołtarz z końca XVIII wieku.
Turystyka Atrakcję turystyczną stanowią:
Muzeum Regionalne (zbiory etnograficzne, historyczne, dzieła sztuki i wykopaliska archeologiczne).
neogotycki ratusz zbudowany w latach 1898-1899 z tablicą ku czci powstańców z czasów Wiosny Ludów
dawna synagoga z 1828 roku wieża ciśnień z 1903 roku zaprojektowana przez inż. Geislera z Bydgoszczy służy mieszkańcom do tej pory. Wieża ciśnień została odremontowana na przełomie 2000/2001 r. zabytkowy miejski układ urbanistyczny z XIV wieku
Sport +DyscyplinaNazwa/klubPiłka nożnaMLKS Odolanovia Odolanów
Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Niemcy: Heringen Helme Niemcy: Heringer Werra Francja: La Mézière Gruzja: Martvili Białoruś: Nieśwież Łotwa: Saulkrasti
Ludzie związani z Odolanowem
Zobacz też cmentarz żydowski w Odolanowie Zamek w Odolanowie
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie)
Kategoria:Miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Starostwo odolanowskie Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku