thumb|Jurek Bitschan thumb|Miejsce śmierci Jurka Bitschana Jerzy Bitschan, również Jurek Bitschan (ur. 29 listopada 1904 w Czeladzi-Piaskach, zm. 21 listopada 1918 we Lwowie) – polski gimnazjalista, harcerz, działacz niepodległościowy, Orlę Lwowskie.

Życiorys Był jedynym synem Aleksandry Zagórskiej z jej pierwszego małżeństwaUrszula Perkowska. Studentki Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1894-1939. 1994. s. 192. Wraz z matką i ojczymem dr. Romanem Zagórskim zamieszkiwał we Lwowie na Kulparkowie.

Został uczniem szóstej klasy Gimnazjum im. Jordana. Był uważany za ucznia inteligentnego. Należał do II lwowskiej drużyny harcerskiej.

Po rozpoczętej w listopadzie 1918 polskiej obronie Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej pragnął wziąć udział w walkach. 17 listopada, tuż po przebytej anginie, odwiedziła go w domu matka, służąca w tym czasie walk w innej części miasta. Na drugi dzień odprowadził matkę do linii frontu, pozostając na rogu ulicy Leona Sapiehy. Pomimo braku zgody ze strony ojczyma, dr. Romana Zagórskiego, w dniu 20 listopada 1918 opuścił dom i udał się w rejon walk. Pozostawił wiadomość w formie bileciku o treści:

Na jego biurku pozostała książka pt. Śpiewy historyczne autorstwa Juliana Ursyna Niemcewicza otwarta na stronie z fragmentem: Słuchajcie, rycerze młodzi Żałosnej lutni jęczenia Niech w was chęć do sławy rodzi Dawnego męstwa wspomnienia Słuchajcie, jak sławny wieniec Walcząc w ojczyźnie obronie Zyskał odważny młodzieniec I w szlachetnym poległ zgonie.

Zgłosił się wówczas do wojsk polskich na Kulparkowie. Według relacji naocznego świadka, ppor. Adama Pluteckiego, w nocy 20/21 listopada 1918 kompania kulparkowska otrzymała wówczas rozkaz ataku oraz zajęcia Pohulanki i Snopkowa. Początkowo nie planowano zabrać ze sobą Bitschana z uwagi na zbyt młody wiek, jednak po jego usilnych prośbach, by nie zostawiać go na kwaterze (miał stwierdzić: Spaliłbym się ze wstydu), udzielono mu pozwolenia z jednoczesnym powierzeniem opieki nad nim chor. Aleksandrowi Śliwińskiemu. Po zajęciu Snopkowa Bitschan został skierowany na wartę. Wówczas ośmieleni dotychczasowym powodzeniem żołnierze postanowili z cmentarza Łyczakowskiego zaatakować Ukraińców zgromadzonych w położonych naprzeciw koszarach św. Piotra i Pawła. Idąc na akcję zachęcili do pójścia z nimi stojącego w budce wartowniczej Bitschana. Podczas ostrzału sił polskich na cmentarzu Bitschan został trafiony dwukrotnie w nogi przez eksplodujące ukraińskie pociski ekrazytowe, jednak pomimo tego usiłował nadal strzelaćJerzy Grzegorkiewicz, Artur Leinwand. Obrona Lwowa: 1-22 listopada 1918, t. 2. str. 470; Stanisław Nicieja. Cmentarz Obrońców Lwowa. 1990. s. 163-164. (w tym czasie śmiertelnie ranny w głowę został chor. Śliwiński). Ranny Bitschan został przeniesiony przez ppor. Pluteckiego za kaplicę i opatrzony. Odniósł dodatkowo rany głowy. Wobec narastającej siły ostrzału z koszar nieliczna grupa polskiego ataku została zmuszona do wycofania się w stronę Pohulanki i pozostawienia na miejscu zabitych i rannych, w tym Bitschana. Jerzy Bitschan zmarł 21 listopada 1918Uczeń Gimnazjum im. Jordana; harcerz; żołnierz V Odcinka Jurek Bitschan [w:] Stanisław Nicieja. Cmentarz Obrońców Lwowa. 1990. s. 162; Michał Klimecki. Polsko-ukraińska wojna o Lwów i Galicję Wschodnią 1918-1919. 200. s. 140. Nazajutrz, 22 listopada po oswobodzeniu Lwowa przez Polaków, zakrwawione ciało chłopca – leżące na śniegu i okryte chryzantemami – zostało odnalezione, po czym rozpoznane przez jego ojczyma.

Jerzy Bitschan został pochowany we wspólnym pogrzebie z Aleksandrem Śliwińskim, przy licznym udziale mieszkańców Lwowa oraz przy salwie z armat i karabinów maszynowych. Po ekshumacji jego szczątki zostały pochowane w krypcie katakumby III na Cmentarzu Obrońców Lwowa.

Upamiętnienie Postać poległego w walkach o Lwów Jurka Bitschana została okryta legendą i stała się symbolem poświęcenia młodzieży w obronie miasta.

Po śmierci chłopca powstała popularna „Ballada o Jurku Bitschanie” do słów poetki Anny Fischerówny, która poświęciła chłopcu 8-zwrotkowi wiersz zatytułowany „Jurek Bitschan”; muzykę do słów skomponował ks. Józef Polit i piosenka została wydana w Nowym śpiewniku szkolnym w Przemyślu w 1920; fragmenty: 1, 7 i 8 zwrotkaCzesław Kłak, Marta Wyka: Literatura, język, kultura. t. 4, 1995, s. 84.: "Mamo najdroższa bądź zdrowa Do braci idę w bój Twoje uczyły mnie słowa Nauczył przykład Twój..." Rwie się, lecz pada na nowo... "Ach, mamo! Nie płacz, nie!... Niebios Przeczysta Królowo! Ty dalej prowadź mnie!..." Żywi walczyli do rana Do złotych słońca zórz Ale bez Jurka Bitschana Bo Jurek... spoczął już...

Ulice imienia Jurka Bitschana zostały ustanowione w Ruszowie (1946), w Krakowie na Prądniku Czerwonym (1991), natomiast w Lublinie, w pobliżu zamku, znajduje się skwer jego imienia.

Odznaczenia Rozporządzeniem Ministra Spraw Wojskowych Kazimierza Sosnkowskiego z 13 maja 1922 ochotnik Jerzy Bitschan został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych za obronę Lwowa.

Zarządzeniem prezydenta RP Ignacego Mościckiego z 22 kwietnia 1938 Jerzy Bitschan został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”..

Przypisy

Bibliografia

„Jurek Bitschan lwowskie orlątko”. Adonai.pl [portal katolicki] Jarosław Szarek. Miłujcie się! nr. 3. 2008

Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989,

Kategoria:Harcerze Kategoria:Polskie dzieci żołnierze Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Orlęta lwowskie (1918–1919) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Obrońców Lwowa Kategoria:Polegli w wojnie polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1918 Kategoria:Ludzie urodzeni w Czeladzi