thumb|Gagat Gagat , dżet () – bitumiczna odmiana węgla brunatnego o zbitej, jednorodnej budowie.
Nazwa pochodzi od rzymskiej nazwy miasta i rzeki Gagas w starożytnej Licji (Likii) w Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja), gdzie po raz pierwszy wydobywano gagaty ( = kamień z Gagas).
Właściwości układ krystalograficzny – amorficzny (bezpostaciowy) barwa – czarny, brunatny rysa – czarnobrunatna połysk – matowy; szklisty po oszlifowaniu twardość w skali Mohsa – 3-4 gęstość – 1,30-1,35 g/cm³ łupliwość – brak przełam – muszlowy Często zawiera domieszki takie jak: żelazo, siarka, chlor, glin, miedź, nikiel, potas, sód.
Jest substancją miękką, strugalną, kruchą, nieprzezroczystą o głębokiej czarnej barwie, lekką. Czasami wykazuje wyraźną podzielność, zgodną z pierwotną orientacja słojów drewna.
Gagat jest łatwopalny, przy spalaniu wydziela charakterystyczny zapach. Podobnie jak bursztyn wykazuje właściwości elektrostatyczne, dlatego często nazywa się go „czarnym bursztynem”.
Występowanie Gagat powstał z uwęglenia drzew z rodziny araukarii, które rosły przed 180 milionami lat (w jurze). Powstał w środowisku wodnym, bez dostępu tlenu. Ostatecznie ukształtował się pod ciśnieniem warstw skalnych. W postaci niewielkich węglistych wkładek występuje w skałach osadowych.
Występuje w Wielkiej Brytanii – hrabstwo Yorkshire, okolice Whitby, USA – Wayne w Utah, Francji – Sainte- Colombesur- l’Hers w Aude, Niemczech. Także w Kanadzie, Turcji, Indiach, Chinach, Portugalii oraz Gruzji w regionie Tkibuli.
W Polsce (rezerwat przyrody Gagaty Sołtykowskie), spotykany w osadach jurajskich k. Odrowąża i w rejonie świętokrzyskim między Ostrowcem Świętokrzyskim a Skarżyskiem-Kamienną.
Zastosowanie thumb|skaluj|Gagatowa biżuteria żałobna Ma znaczenie kolekcjonerskie, od dawna stosowany do wyrobu biżuterii żałobnej. Ozdoby takie często nazywa się dżetami (jet – angielska nazwa gagatu). Daje się łatwo polerować, obrabiany jest ręcznie.
W farmacji do początku XIX w. wykorzystywany okazjonalnie jako źródło smoły wchodzącej w skład balsamów przeciw histeriiGeiger P. L., Mohr C. F. 1835: Pharmacopoea universalis. Simplicia cruda et praeparata mercabilia. Chr. Fr. Winter, Heidelbergae.. Łacińska nazwa recepturowa: gagates.
Zobacz też
węgiel węgiel brunatny
Przypisy
Bibliografia Podręczny leksykon przyrodniczy. Minerały i kamienie szlachetne Atlas mineralogii Leksykon przyrodniczy. Minerały R. Hochleitner Minerały i kryształy W. Heflik, L. Natkaniec–Nowak Minerały Polski
Kategoria:Jubilerstwo Kategoria:Skały organogeniczne