thumb|Tulipany, róże i inne kwiaty, 1669 Maria van Oosterwijk (czytaj: Marija wan Ołster’wajk), znana również jako Oosterwijck lub Oosterwyck (ur. 20 sierpnia 1630 w Nootdorp pod Delftem, zm. 12 listopada 1693 w Uitdam) – holenderska malarka martwych natur.
Życiorys Była uczennicą Jana Davidszoona de Heema, pracowała początkowo w Delfcie, a później w Amsterdamie (1675–1689). Prowadziła pracownię obok Willema van Aelsta, który pomagał jej i bezskutecznie zabiegał o rękę.
Maria van Oosterwijk była uznaną malarką martwych natur, których tematem przewodnim były kwiaty, wzbogacane przedstawieniami owoców, owadów i drobnych przedmiotów. Malowała wolno, ale bardzo dokładnie, dbając o perfekcyjne wykończenie najdrobniejszych szczegółów swoich obrazów. Osiągnęła znaczny sukces materialny, jej klientami byli m.in. cesarz Leopold I Habsburg, Ludwik XIV, Wilhelm III Orański i król Polski Jan III Sobieski. Pomimo sukcesów i uznania nie została przyjęta do cechu malarzy ze względu na płeć. Jej prace znajdują się m.in. w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu, Fitzwilliam Museum w Cambridge, Royal Collection i Cincinnati Art Museum.
Dzieciństwo Maria van Oosterwijk przyszła na świat 20 sierpnia 1630 we wsi Nootdorp, położonej w pobliżu Delftu i Hagi, w rodzinie Jacobusa van Oosterwijk (1597–1674) i Adriany Lambrechts van Linschoten (1600–1636). Jej ojciec pełnił funkcję ministra w kościele protestanckim, najpierw od 1623 w Nootdorp, a potem od 1636 w Voorburgu. Była trzecim dzieckiem z czwórki dzieci, z których jedno zmarło w młodym wieku. Dorastała razem ze starszą siostrą Geertruytą i młodszym bratem Lambertusem. Gdy miała 6 lat umarła jej matka. Jej ojciec ożenił się ponownie w 1643 z Marią Jansdr. Cloetingh pochodzącą z rodziny delfickich drukarzy książek. Według biografa Arnolda Houbrakena, już w dzieciństwie przejawiała oznaki talentu malarskiego. Najprawdopodobniej wpływ na kształtowanie i rozwój malarskich zainteresowań Marii wywarły kontakty towarzyskie, jakie rodzina jej matki i macochy, utrzymywała z kręgiem artystów-malarzy, np. ciotka – Maria van Linschoten była matką Abrahama van Beijeren, z którym Maria przyjaźniła się. Także w czasach swojej młodości Maria nawiązała znajomość z Constantijnem Huygensem (poeta napisał w 1677 odę na jej cześć)Instituut voor Nederlandse Geschiedenis, N. Janssen Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland .. Nie wiadomo, kto udzielał jej pierwszych lekcji malarstwa.
Kariera malarska Pierwsze atelier Marii van Oosterwijk powstało najprawdopodobniej między 1656 a 1658 i znajdowało się przy ulicy Voorstraat w Delfcie, w domu, który jej ojciec odziedziczył po jej dziadku ze strony matki. Wspólnie z nią mieszkali i tworzyli w tym domu także Abraham van Beijeren oraz jego żona Anna van den Queborn. W 1658 Maria wyjechała do Leiden, towarzysząc swojemu bratu, który udawał się tam, by studiować teologię.
Od maja 1660 przez najprawdopodobniej 3 lata przebywała w Utrechcie, gdzie uczyła się sztuki malarskiej u De Heema. Według biografa Alberta Houbraken oraz zapisków szwedzkiego architekta Nicodemusa Tessina (młodszego), to właśnie De Heem był dla Marii uosobieniem mistrza, a jego twórczość wywarła na nią ogromny wpływ. W połowie 1666 przeprowadziła się do Amsterdamu i podjęła pracę asystentki u Van Aelsta.
28 grudnia 1667 Cosimo III de’ Medici wypowiedział pochlebną opinię o martwych naturach malowanych przez Marię, które jego zdaniem były przynajmniej tak dobre, jak te malowane przez renomowanego Van Aelsta. Van Oosterwijk malowała w tym czasie martwe natury z kwiatami i owocami, które znajdowały nabywców wśród amsterdamskich notabli, oraz udzielała lekcji rysunku i malarstwa Geertje Pieters.
Około 1668 obraz namalowany przez Marię van Oosterwijk pt. Vanitas ze sklepieniem niebieskim (Vanitas met hemelglobe) został zakupiony przez Leopolda I Habsburga, a rok później Cosimo III de’ Medici ponownie kupił dwa obrazy jej autorstwa. Te wydarzenia stanowiły przełom w międzynarodowej karierze artystki. Historycy przypuszczają, że w nawiązaniu kontaktów z liczącymi się osobami w niderlandzkim i europejskim życiu publicznym, pomógł Marii jej przyjaciel z dzieciństwa – Constantijn Huygens – dyplomata. Wysokie dochody ze sprzedaży obrazów pozwoliły artystce na zamieszkanie przy Keizersgracht w Amsterdamie, niedaleko domu zajmowanego przez Willema van Aelsta oraz na działalność charytatywną, np. w 1675 i 1677 zagwarantowała kaucję na zabezpieczenie okupu dla marynarzy z miasta Maassluis, w którym jej brat był burmistrzem, a którzy zostali porwani w Algierze.
Lata 80. XVII wieku były okresem największej popularności artystki, jej obrazy kupowali zamożni obywatele oraz koronowane głowy europejskie, np. Jan III Sobieski kupił w 1684 trzy jej obrazy za 2400 guldenów, Jan Jerzy III Wettyn kupił w 1688 trzy obrazy Marii za 1500 guldenów, a Wilhelm III Orański i jego żona Maria II Stuart zakupili w 1689 dwa obrazy, z których jeden kosztował 900 guldenów; oba obrazy w dalszym ciągu należą do królewskiej kolekcji w pałacu Hampton Court. Fakty te potwierdzają, że obrazy Marii van Oosterwijk były cenione już za jej życia i płacono za nie wysokie ceny. Należała do najlepiej zarabiających artystów-malarzy holenderskich.
Do dzisiejszych czasów zachowało się około trzydziestu obrazów podpisanych przez artystkę, lub których autorstwo jest jej przypisywane przez znawców malarstwa, większość z nich znajduje się w rękach prywatnych. 21 maja 2005 na aukcji w Niemczech został sprzedany prywatnemu kolekcjonerowi jeden z dwóch obrazów z serii Vanitas, namalowany pomiędzy 1660 a 1665 i podpisany po prawej stronie u dołu, który znajdował się w prywatnej kolekcji, za cenę 262 000 euro (został wyceniony wstępnie na 60 000 euro). Na obrazie malarka umieściła swój autoportret w złotym medalionie z perłą – stanowi to nie tylko dowód wysokich zdolności malarskich, ale jest także unikalną formę sygnowania obrazów, stosowaną przez niektórych artystów w celu uniemożliwienia podrobienia podpisu. Wystawienie obrazu na sprzedaż było rzadką okazją do zobaczenia go, gdyż po raz ostatni był jednorazowo wystawiony w 1948 w Stadtisches Museum in Osnabrück. Obraz ma 82 cm wysokości i 105 cm szerokości.
Charakterystyka stylu thumb|Wazon z kwiatami Malowała głównie martwe natury przedstawiające kompozycje kwiatów pieczołowicie dobranych pod względem koloru i wielkości, do których często dołączała symbole religijne, albo ożywiała je przedstawieniami owocu, motyli lub innych owadów. Inną cechą charakterystyczną jej obrazów było umieszczanie na nich kłosów i źdźbeł trawy o biało paskowanych liściach, co według znawców malarstwa wskazywałoby na wpływ Van Aelsta i De Heema. Jej prace cechuje wysoka precyzja. Najpierw studiowała kwiaty w ogrodzie botanicznym, gdzie wykonywała szkic i akwarelę, a dopiero potem przenosiła na płótno, używając farb olejnych, o czym biografowie dowiedzieli się z wiersza Joachima Oudaena. Na pojedynczych obrazach Maria van Oosterwijk namalowała swój autoportret jako odbicie w szklanym wazonie. Był to detal spotykany także na obrazach Van Aelsta i Van Beijeren, z którymi współpracowała. Pierwszym obrazem z autoportretem był namalowany w 1667 Vanitas ze sklepieniem niebieskim (Vanitas met hemelglobe), który aktualnie znajduje się w zbiorach Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu.
Życie osobiste Maria van Oostrewijk nigdy nie wyszła za mąż. Historykom nie udało się znaleźć konkretnych dowodów na potwierdzenie emocjonalnego związku pomiędzy Van Oosterwijk i Van Aelstem, który około 1677 zbliżał się do pięćdziesiątki i był w dalszym ciągu stanu wolnego. Na pewno łączyła ich przyjaźń i kontakty zawodowe. Mieszkali blisko siebie, a Maria pomagała mu w kształceniu jego uczennicy Rachel Ruysch. Tym niemniej dwaj biografowie (Houbraken i Jacob Campo Weyerman) przytoczyli anegdotę związaną ze złożeniem Marii przez Van Aelsta propozycji małżeńskiej. Zachowały się też dokumenty z 1676, opisujące kłótnie pomiędzy Marią i gosposią malarza.
Schyłek życia W wieku 60 lat zakończyła działalność malarską. Przeprowadziła się do Uitdamu. Zamieszkała u swojego siostrzeńca Jacobusa van Assendelfta, którym kiedyś opiekowała się po przedwczesnej śmierci jego rodziców, a który pełnił tam od 1688 obowiązki ministra w kościele protestanckim. Zmarła 12 listopada 1693, w wieku 63 lat. Została pochowana na miejscowym cmentarzu. Jej grób nie przetrwał do dzisiaj.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Artyści związani z Amsterdamem Kategoria:Holenderscy malarze barokowi Kategoria:Akwareliści Kategoria:Urodzeni w 1630 Kategoria:Zmarli w 1693