3 Karpacki Pułk Artylerii Przeciwlotniczej Lekkiej (3 Kpaplot. lek.) – oddział artylerii przeciwlotniczej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Formowanie i zmiany organizacyjne Formowanie i zmiany organizacyjne 1 paplot. 30 kwietnia 1942 w Beit Jirja, w Palestynie zakwaterowano 9 dywizjon artylerii przeciwlotniczej z 9 Dywizji Piechoty w składzie 2 oficerów i 285 szeregowych i 10 dywizjon artylerii przeciwlotniczej z 10 Dywizji Piechoty w składzie 1 oficer 243 szeregowych przybyłych z ZSRR w ramach I ewakuacji Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Dodatkowo w kwietniu i pierwszych dniach maja 1942 do obozu przybyli żołnierze baterii przeciwlotniczej dowodzonej przez kpt. Jana Działaka z dywizjonu przeciwpancernego Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich z 6 armatami przeciwlotniczymi kalibru 20 mm 20/65 model 35 Breda. Dodatkowo do obozu skierowano 20 oficerów z kompanii dowodzenia, 1 i 2 kompanii Legii Oficerskiej, absolwentów kursu przeszkolenia oficerów innych broni na oficerów artylerii przeciwlotniczej w Centrum Wyszkolenia Broni i Służb Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie. Zebrane pododdziały były organizowane w pułk artylerii przeciwlotniczej na podstawie ustnych rozkazów i cząstkowych wytycznych, wstępnie organizowane ich trwało od 6 do 17 maja. 20 maja 1942 został wydany rozkaz organizacyjny nr 1 dowódcy 1 pułku artylerii przeciwlotniczej, którego organizację polecono Komendantowi Grupy Wyszkolenia Artylerii Przeciwlotniczej CWBiS. Pułk miał stanowić organiczną jednostkę artylerii Dywizji Strzelców Karpackich. Organizację pułku oparto na brytyjskim etacie wojennym zmotoryzowanego pułku artylerii przeciwlotniczej nr 72/WE/2865. Zgodnie z nim rozpoczęto formowanie dowództwa pułku z baterią dowodzenia, I i II dywizjonów organizowanych według etatu 72/WE/2100. Z żołnierzy 9 dywizjonu zorganizowano I dywizjon, a z żołnierzy 10 dywizjonu II dywizjon, 104 żołnierzy z baterii plot. SBSK zasiliło stan obu dywizjonów i baterii dowodzenia. Pełniącym obowiązki dowódcy 1 paplot. został kpt. Edward Dyhdalewicz dowódca I dywizjonu.
Trwała dalsza organizacja pułku przybywali nowi żołnierze. Pułkowym rozkazem dziennym nr 5 z 6 czerwca 1942 zarządzono formowanie III dywizjonu oraz czołówek warsztatowych dla wszystkich trzech dywizjonów. Pułk używał do szkolenia kilku wypożyczonych z jednostki brytyjskiej dział plot. na samochodach i przeliczników. Pod koniec czerwca do pułku przybyło 24 oficerów z Wielkiej Brytanii pod dowództwem ppłk Leona Przybytko. Z dniem 29 czerwca 1942 dowództwo przejął ppłk Leon Przybytko, ustanowiona została rozkazem organizacyjnym nr 2 z tego samego dnia nowa obsada personalna pułku.
Dalsza organizacja i szkolenie 3 Karpackiego paplot.l. 11 lipca 1942 Naczelny Wódz zmienił nazwę dywizji na 3 Dywizja Strzelców Karpackich, a 12 lipca 1942 1 paplot. przemianowany został na 3 Karpacki pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej. Stan osobowy pułku z 8 lipca: w dowództwie pułku 10 oficerów, 38 szeregowych, I dywizjon 13 oficerów, 307 szeregowych, II dywizjon 13 oficerów, 311 szeregowych, III dywizjon 14 oficerów, 158 szeregowych. 9 sierpnia 1942 odbyła się przysięga żołnierska złożyło ją 193 szeregowych, którzy dotychczas jej nie złożyli lub nie posiadali dokumentu na jej złożenie. Pułk przeszedł do obozu El-Mughar w pobliżu lotniska brytyjskiego. Prowadzono intensywne szkolenie kierowców i z działoczynów. Do pułku przybyło 19 absolwentów Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii Przeciwlotniczej. 30 sierpnia do Suezu, do brytyjskiego 41 pułku artylerii przeciwlotniczej lekkiej odjechał koleją na staż I dywizjon, po jego powrocie odjechał II dywizjon. W czasie od 7 do 30 października 1942 pułk odbył podróż do Iraku do obozu wojskowego w Qizil Ribat. Pułk wyjechał posiadając już większość armat przeciwlotniczych 40 mm Boforsa. W nowym obozie, większego szkolenia nie prowadzono, pułk wraz z 3 DSK wszedł w skład Armii Polskiej na Wschodzie. Ze względu na formowanie nowych jednostek artylerii przeciwlotniczej w składzie APW, nastąpiły znaczne zmiany kadrowe w pułku, część oficerów przeszła do nowo organizowanych jednostek.
Na początku grudnia 1942 3 Karpacki paplot.l. przybył do Mosulu zajął obóz na pobliskim nieczynnym lotnisku. Po przybyciu pułk otrzymał nowy sprzęt i uzbrojenie, w tym 8 armat 40 mm Mk.I Bofors, ciągniki do nich marki Bedford, samochody, motocykle, broń strzelecką, sprzęt pomiarowy i obserwacyjny. Pułk od tego momentu rozpoczął pełne szkolenie: od nauki jazdy, poprzez strzelania z broni strzeleckiej, działoczyny i szkolenie ze służby w polu. Na początku stycznia 1943 rozpoczęła przy pułku działalność szkoła podoficerska z 58 elewami, trwała do 19 marca 1943. 5 kwietnia 1943 pułk otrzymał kolejnych 18 armat 40 mm MK.I Boforsa, otrzymał kolejne pojazdy, łącznie posiadał ich 94. 24 kwietnia rzutem kołowym i 27 kwietnia rzutem kolejowym pułk bez I dywizjonu wyjechał z Mosulu do Habbanyah. I dywizjon pozostał przy macierzystej dywizji w Mosulu, a następnie w Altum Kopru. Na miejscu w zgrupowaniu artylerii przeciwlotniczej prowadzono szkolenie, w strzelaniu do celów lądowych i powietrznych, służby w polu i przepraw przez przeszkody wodne oraz prowadzenia kolumn samochodowych w dzień i w nocy. 29 maja 1943 do pułku powróciło po II kursie SPRAPlot. 19 podchorążych. 28 czerwca do Altum Kopru wyjechał II dywizjon, a 29 czerwca do Habbanyah przybył I dywizjon. W pułku awansowało 15 oficerów na wyższe stopnie, a 7 podchorążych mianowano do stopnia podporucznika. W połowie sierpnia 1943 II dywizjon wyjechał z Altum Kopru i poprzez Irak, Syrię przybył do Libanu i zakwaterował w pobliżu wioski Bsarma 13 kilometrów od Tripoli. Tam wraz z 1 Brygadą Strzelców Karpackich odbył szkolenie w walce wysokogórskiej. We wrześniu 1943 po zakończeniu ćwiczeń przejechał do Palestyny do obozu El Khassa.
Po przejściu całego pułku z Iraku do obozu El Khassa, udzielano urlopów i przepustek dla wszystkich żołnierzy. Żołnierze bateriami korzystali z dywizyjnego ośrodka wypoczynkowego. We wrześniu 1943 dywizjonami pułk udał się do ośrodka poligonowego w Naharyah, gdzie prowadził jako pierwszy z polskich pułków artylerii przeciwlotniczej, ostre strzelania do rękawów lotniczych, osiągnął bardzo dobre wyniki. 3 Karpacki paplot.l. wziął udział w dniach 3-7 października 1943 w ćwiczeniach międzydywizyjnych „Narcyz”. Od 21 do 30 listopada 1943 pułk uczestniczył w manewrach o kryptonimie „Virile”, od rozjemców pułk otrzymał bardzo wysokie oceny. Podczas pobytu pułku w Palestynie zdezerterowało z pułku 28 żołnierzy pochodzenia żydowskiego na ogólną ich liczbę służących w pułku 40. W trakcie pobytu w Palestynie 14 października zmarł jeden z szeregowych, a 3 listopada drugi zginął w tragicznym wypadku. 24 listopada odeszło z pułku do 7 pułku artylerii 7 Zapasowej Dywizji 8 oficerów. 24 listopada pułk wyjechał na kołach z dotychczasowego miejsca postoju do obozu Quassasin w Egipcie, gdzie dotarł 26 listopada 1943. Po przybyciu do Egiptu pułk otrzymał pełne uzbrojenie i wyposażenie do pełnego etatu. 12 grudnia 1943 stan osobowy pułku bez sprzętu ciężkiego i armat zostały przewiezione koleją do Suezu nad Morzem Czerwonym, gdzie został zaokrętowany na statek holenderski „Intera Poera”, następnie przepłynął do Port Said nad Morzem Śródziemnym, skąd 16 grudnia 1943 wyruszył w konwoju do Włoch.
21 grudnia 1943 3 Karpacki paplot.l. przybył do portu w Tarencie, skąd po wyładowaniu przeszedł za miasto do obozu w pobliżu Tarentu, gdzie w prymitywnych warunkach przebywał do 27 grudnia 1943. Następnie został dyslokowany bez sprzętu do obozu w miejscowości State. 10 stycznia 1944, przybyło kilka samochodów, następnie pułk został załadowany do wagonów 12 stycznia w Tarencie, skąd odjechał w kierunku północno-wschodnim. 15 stycznia dołączyła do pułku część ciężkiego sprzętu, a 22 stycznia pozostała część rzutu kołowego. 240 px|right|thumb|Bofors – 54 takie działa posiadał pułk
Działania bojowe Obrona nad Sangro 31 stycznia 1944 do Campobasso wyjechała grupa kwaterunkowa pułku, a następnie dowódcy dywizjonów i baterii celem rozpoznania przyszłych stanowisk obrony. 3 Karpacki pułk artylerii przeciwlotniczej lekkiej zluzował brytyjski 49 pułk artylerii przeciwlotniczej ze składu brytyjskiej 78 Dywizji Piechoty. Dowództwo pułku stanęło w Boiano. Dowództwo I dywizjonu w Taverna della Vandra. 1 bateria w Campobasso, 2 i 3 baterie osłaniały 1 Karpacki pułk artylerii lekkiej oraz stanowiska ogniowe brytyjskiego 112 dywizjonu artylerii ciężkiej. Dowództwo II dywizjonu stanęło w Carovilli, 4 bateria w Vastogirardi osłaniała stanowiska ogniowe brytyjskiego 113 dywizjonu artylerii ciężkiej, 5 i 6 baterie w San Pietro i Capracotta osłaniały stanowiska ogniowe 2 Karpackiego pułku artylerii lekkiej. III dywizjon osłaniał rejon Campobasso. Dywizjony pułku weszły do działań bojowych: 4 lutego I dywizjon, 5 lutego III dywizjon i 6 lutego II dywizjon.
10 lutego 1944 niemiecki samolot zrzucił bombę z wysokiego pułapu w rejon 1 baterii. Ze względu na znaczne opady śniegu i zamiecie śnieżne zostały zasypane drogi, dopiero 11 i 12 lutego zostały doprowadzone ostatnie transporty z armatami i sprzętem pułku przybyłe z Egiptu do portu w Bari, a następnie dostarczone w rejon stanowisk ogniowych pułku. 1 bateria 11 lutego przesunięta została do Acquaviva. Pluton warsztatowy przesunięty został z Boiano do stacji kolejowej San Paolo Matese. 25 lutego sześć brytyjskich samolotów ostrzelało stanowiska 1 Karpackiego pal i 3 baterii pułku, w odpowiedzi 3 bateria oddała 70 strzałów w kierunku atakujących samolotów. Następnie te same samoloty atakowały stanowiska 2 karpackiego pal i 5 baterii, odstraszono je ogniem zaporowym dwóch działonów. 28 lutego dowództwo pułku przesunięto do Santa Maria. Z uwagi na wprowadzenie w pas obrony II Korpusu kolejnych oddziałów, głównie 5 Kresowej Dywizji Piechoty pomiędzy 1 i 14 marca 1944 nastąpiły częściowe zmiany dyslokacji dywizjonów i baterii. Pluton warsztatowy przesunięto do Indiprete, dowództwo III dywizjonu 2 kilometry na północ od Iserni. 15 marca z przelatujących wysoko B-17 w rejonie dowództwa I dywizjonu spadły i wybuchły dwie bomby, w rejonie 7 baterii 4 bomby, które uszkodziły pobliską drogę. 22 marca 1 bateria do rozpoznanych nieprzyjacielskich myśliwców oddała 8 strzałów, a do atakującego samolotu nieprzyjacielskiego 3 bateria i działon 4 baterii oddały 35 strzałów, zauważono uszkodzenie myśliwca. 24 marca 1 bateria została ostrzelana przez niemiecką artylerię. 27 marca dowództwo pułku przemieściło się do Iserni. Przez następne dni, kilka razy ostrzeliwano wrogie samoloty i starano się udrożnić zasypane śniegiem drogi. 10 kwietnia pluton warsztatowy dyslokował się do stacji kolejowej San Angelo di Grotte.
Od 10 do 13 kwietnia wysłano 3 oficerów i 1 szeregowego na rozpoznanie przyszłych stanowisk pułku w rejonie na południe od Cassino. 3 DSK została zluzowana ze stanowisk obronnych nad rzeką Sangro i odeszła w rejon koncentracji. Od tego czasu I dywizjon stanowił OPL 1 BSK, II dywizjon stanowił OPL 2 Brygady Strzelców Karpackich, a III dywizjon zapewnił OPL dowództwa dywizji i stanowisk Artylerii Dywizyjnej 3 DSK. W okresie świąt Wielkanocnych zostały ogłoszone liczne awanse w pułku, w tym dowódcy pułku Leona Przybytko do stopnia pułkownika. Stan pułku wynosił 838 szeregowych oraz 3 przydzielonych. W szpitalu było 17 szeregowych, na kursach 11 szeregowych, w areszcie i w więzieniu 3 szeregowych. Stan faktyczny 810 szeregowych. Stan ewidencyjny oficerów 49, 1 na szkoleniu, stan faktycznie obecnych 48 oficerów. 14 kwietnia pułk zszedł ze stanowisk ogniowych. 15 kwietnia nastąpiła koncentracja oddziałów: dowództwo pułku w Santa Maria, I dywizjon w Frosolone, II dywizjon w Civitanova del Sanio, III dywizjon w Santa Maria. 20 kwietnia ekipa rozpoznawcza odjechała na odcinek frontu pod Monte Cassino. 22 kwietnia zmarł w szpitalu kanonier z 9 baterii, który uległ wypadkowi 19 kwietnia na minie.
Udział w bitwie o Monte Cassino