Chojno-Wieś – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Wronki, ok. 15 km na zachód od Wronek.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chojno. W latach 1975–1998 wieś należała administracyjnie do województwa pilskiego.
Położenie We wsi znajduje się przeprawa promowa przez rzekę Wartę.
Chojno to wieś znajdująca się w gminie Wronki, najbardziej wysunięta na zachód w tej gminie. Chojno leży na prawym brzegu rzeki Warty oraz na skraju Puszczy Noteckiej. Wieś podzielona jest na następujące części: Księże Pole, Wesołe Miasteczko, Zdrojek, Korbanie, Piaski, Kozi Rynek, Waliszewo, Cegielnia, Aplaga i Chojno Leśniczówka.
Wieś położona jest w okolicach wielu jezior oraz rzeki Warty, w bliskości lasów i wydm.
Wieś szlachecka Choino położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 5..
+Integralne części wsi Chojno-Wieś do 2023 r. SIMC Nazwa Rodzaj0532754 Lubowo Drugie część wsi0532783 Zdroje część wsi
Infrastruktura Parafia chojeńska istnieje już od 19 marca 1917 r. i należy do parafii i znajdującego się 8 km dalej kościoła w Biezdrowie. W Chojnie znajdują się dwa cmentarze, jeden z nich to cmentarz ewangelicki, którego początki biorą się najprawdopodobniej od pierwszych osadników holenderskich, drugi z nich to cmentarz parafialny katolicki. W Chojnie znajduje się Szkoła Podstawowa im. Agnieszki Bartol. Kształcenie w szkole obejmuje klasy I–VIII oraz zerówkę, dzieci z pobliskich miejscowości są również dowożone do tej szkoły. We wsi znajduje się Ochotnicza Straż Pożarna, biblioteka publiczna, dom kultury, poczta oraz boisko sportowe z amfiteatrem. Znajduje się tutaj również Dom Pomocy Społecznej dla mężczyzn niepełnosprawnych intelektualnie.
Nad jeziorem Radziszewo (Radziszewskim) znajduje się ok. 500 domków letniskowych. We wsi znajduje się wiele pomników przyrody.
Kultura Wieś Chojno ma również swoje święto, nazwane jest ono „Dniami Chojna”, zaczynają się one 15 sierpnia. Chojno posiada również swój herb, zatwierdzony w 1998 r., wyłoniony w trakcie konkursu dla dzieci na zaprojektowanie herbu wsi.
W Chojnie znajduje się również mogiła resztek armii Napoleona, wracającej z "ataku na Moskwę". Mieszkańcy uczcili tę mogiłę w 1999 r. pamiątkową tablicą, która znajduje się na głazie w pobliżu szkoły. Również poległych w I wojnie światowej uczcili mieszkańcy podobną tabliczką.
Historia thumb|240px|Centrum wsi thumb|240px|Główna ulica thumb|240px|Kościół Chrystusa Króla Na podstawie odkrycia w Chojnie cmentarzyska z młodszej epoki brązu (100–800 lat p.n.e.) stwierdzono, że pierwsze osady na tym terenie sięgają czasów słowiańskich. Według odkryć archeologów pierwsza osada słowiańska znajdowała się w pobliżu dzisiejszego młyna i jeziora o nazwie Chojno. W tym miejscu zlokalizowane było cmentarzysko. Miejsce to było sprzyjające, przy jeziorze i rzece, zapewniało ludności dostęp do wyżywienia pod postacią ryb i ptaków, bliskość lasów pozwalała na łowiectwo, a także na zbieractwo grzybów i jagód. Z powodu wyjałowienia gleb oraz przełowienia zwierzyny i ryb osadnicy zaczęli się przenosić w nowe miejsce, nazwane później Pogorzeliskiem. Osada znajdowała się około kilometra od obecnej wsi.
Przeniesienie wsi w obecne miejsce było spowodowane przede wszystkim łatwym dostępem do zdrowej i czystej wody tzw. Zdrojku, zapewniło to mieszkańcom ochronę przed powodziami poprzez lokalizację na wysokim brzegu rzeki, stworzyło również dogodne warunki przeprawy przez rzekę do innych miejscowości, a także dało łatwiejszy dostęp do kościoła w Biezdrowie. Ważnym czynnikiem przychylającym się do lokalizacji na tym miejscu było coraz większe nastawienie mieszkańców na gospodarkę rolną i hodowlaną. Wieś położona w tym miejscu obfitowała w ryby i ptactwo. Ludność zajmowała się również zbieraniem owoców runa leśnego oraz pozyskiwaniem drewna i smoły drzewnej.
Wieś była własnością szlachecką należącą początkowo do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ostrorogów herbu Nałęcz, którzy od nazwy miasta Ostroróg przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego w parafii Biezdrowo.
Pierwszy zapis pochodzi z dokumentu wydanego w kancelarii księcia wielkopolskiego, późniejszego króla Polski, Przemysła II. W 1284 zatwierdził on dawne oraz nadał nowe zwolnienia immunitetowe dla dóbr kasztelana poznańskiego Tomisława z Szamotuł, m. in. dla wsi Chojno i zezwolił lokować te wsie na niemieckim prawie wiejskim.
W XIV i XV wieku miały miejsce rozgraniczenia granic oraz majątków dzięki czemu odnotowano wieś oraz szereg lokalnych, średniowiecznych nazw geograficznych. W 1424 ustalano granicę Wielkopolski z Nową Marchią dzięki czemu zachował się zapis o wsi i okolicy. Według zeznań zakonu krzyżackiego granica biegła koło jeziora zwanego Kwiejce (obecnie to jezioro Piast), pomiędzy wsią Chojno a Drzeniem (obecnie Drezdenko). W 1527 nastąpiło rozgraniczenie puszczy na północ od rzeki Warty pomiędzy Chojnem a dobrami wieleńskimi. Granica biegła od kopca narożnego wspomnianej wsi oraz od jej dóbr z dobrami Sieraków przez kraniec niezidentyfikowanych obecnie bagien zwanych „Ostrów” i „Kukiełka” (oryg. „Kukyelka”), przez bagno zwane „Malinie”, przez miejsce zwane „Kyerzsyathy”, przez kraniec „Skuczego Błota” (oryg. „Skuczye Blotho”), koło bagna zwanego „Piasto”, przez wzgórze „Sowia Góra” (oryg. „Szowyagora”). Dalej przecinała ona drogę z Chojna do jeziora Kwiejce (obecnie jez. Pisat) i dalej biegła przez miejsce zwane „Skrzypiewy Smug” (oryg. „Skrzypyewy Smuk”) oraz przez miejsce zwane Curzczrzyszko do kopca narożnego ze wsią Lubowo. W 1568 powstał nowo utworzony narożnik Chojna z dobrami Wieleń oraz z dobrami Wronki znajdujący się w pobliżu błota zwanego „Piasto” .
W 1450 kasztelan kamieński Dobrogost Ostroróg zapisał Gotardowi z Przyborowa koło Szamotuł czynsz w wysokości 7 złotych węgierskich z prawem odkupu za 25 grzywien na wsiach Dobrojewo, Wierzchucin (obecnie Wierzchocin) i Chojno. W 1465 Chojno należało do dóbr wojewody kaliskiego Stanisława Ostroroga. W 1498 Jan Ostroróg zapisał 3000 florenów na wsiach Chojno, Łagwy i Szewce koło Buku swojej córce Poliksenie, której matką była Dorota z Wrześni. W 1527 odnotowano jako właściciela we wsi Wacława Ostroroga kasztelana kaliskiego, a w 1568 był to Jakub Ostroróg. W 1499 we wsi Chojno było dwóch młynarzy oraz dwóch sołtysów, którzy zalegali z podatkiem. W 1508 pobrano podatki we wsi od rybaków oraz dwóch młynów wodnych o jednym kole wodnym. W 1577 pobór podatkowy ze wsi zapłacił Jan Ostroróg. W 1580 płatnikiem był Joachim Bukowiecki, który zapłacił pobór od 6 i 3/4 łana, 11 zagrodników, dwóch komorników, 1/4 łana karczmarskiego, jednej stępy jagielnej oraz od młyna dorocznego o dwóch kołach wodnych. W 1582 pobór podatkowy zapłacił kasztelan konecki Marcin Ostroróg Lwowski.
Przez 250 lat Chojno było w posiadaniu rodziny Ostrorogów, następnie Potockich herbu Pilawa oraz Radziwiłłów, a następnie Sapiehów. W 1737 r. Marianna Sapieha sprzedała ostrorowczyznę wraz z Chojnem Kwileckim z Kwilcza. Podczas I rozbioru Polski Chojno stało się wsią przygraniczną z Prusami. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.
Pierwsi osadnicy holenderscy pojawili się w latach 1692–1737, po których zostały charakterystyczne cmentarze ewangelickie. Po klęsce Napoleona w Rosji w 1812 r. przez Chojno przeszła część jego wojsk, czego dowodem pozostała mogiła zbiorowa. Wielu chojnian brało czynny udział w pierwszej i drugiej wojnie światowej.
W roku 1902 w Chojnie założono OSP. W 1928 zakończono budowę kościoła Chrystusa Króla.
Po zakończeniu II wojny światowej Chojno i jego okolica za sprawą mieszkańców zaczęły odradzać się. W styczniu 1963 r. nastąpił podział sołectwa Chojno na trzy odrębne: Chojno-Wieś, Chojno-Młyn, Chojno-Błota, który obowiązuje do dziś.
W latach 1996–2001 w Chojnie znajdował się urząd pocztowy z kodem 64-513. Po jego likwidacji we wsi pozostaje jedynie agencja pocztowa, a poczta znajduje się we Wronkach.
Związani z Chojnem thumb|150px|Fotografia z artykułu wspomnieniowego Maria Walentyna Lisiecka (ur. 16.01.1846 Chojno, zm. 22.03.1936 Koszyce Małe) OSU. Wychowawczyni. Nauczycielka języka francuskiego. Przełożona klasztoru w Gnieźnie. Wygnana wraz z innymi siostrami przez władze pruskie, w ramach tzw. kulturkampfu. W lipcu 1877 przybyła do Tarnowa, gdzie zorganizowała szkołę, pensjonat i kaplicę pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Razem z Urszulą Ledóchowską zreformowała tzw. konstytucje zakonu urszulanek. Wieloletnia przełożona domów zakonnych w Tarnowie i Koszycach Małych, gdzie spędziła ostatnie lata życia.
Zobacz też Chojno
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
Planu Odnowy Miejscowości Chojno – Wieś, Uchwała Rady Miasta i Gminy Wronki nr XXIV/207/2008 z dnia 30 grudnia 2008 (archiwum 1 archwium 2)
Linki zewnętrzne
Kategoria:Chojno (powiat szamotulski) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)