SBB-CFF-FFS (niem. , ; fr. , ; wł. , ) – narodowy i największy przewoźnik kolejowy w Szwajcarii. Jako spółka państwowa istnieje od 1902 roku. Słynie z niezawodności i punktualności – w 2021 roku 91,9% pociągów pasażerskich SBB nie miało opóźnień.
Ze względu na różnice językowe pomiędzy poszczególnymi regionami Szwajcarii w pociągach regionalnych oraz w nazewnictwie stacji stosuje się język odpowiedni dla danego regionu (np. Basel SBB, Lausanne CFF, Bellinzona FFS). W pociągach dalekobieżnych używane są wszystkie języki regionów na trasie pociągu. Ponadto na najbardziej obleganych przez turystów trasach obsługa posługuje się językiem angielskim. Składy oznaczone są potrójną nazwą SBB-CFF-FFS.
Historia
mały|Widok na Zürich Hauptbahnhof w 1900 r. mały|Prace przy budowie tunelu Hauenstein (1872 r.) mały|Pociąg RAe TEE II na stacji Airolo
Szwajcaria jest trudnym terenem z punktu widzenia rozwoju kolejnictwa ze względu na warunki geograficzne. Pomimo to w pierwszej połowie XIX w. podjęto decyzję o budowie pierwszej linii kolejowej. Głównym argumentem były względy ekonomiczne. W efekcie 15 czerwca 1844 r. otwarto pierwszy odcinek linii kolejowej z St. Louis do Bazylei. W dalszych latach kolej w Szwajcarii podzielono na dwie prywatne spółki: Schweizerische Centralbahn (w skrócie SCB, St. Louis – Bazylea) oraz nowo otwartą Schweizerische Nordbahn (Kolej Północną) na trasie Zürich – Baden. Przeważał tu ruch turystyczny wyjeżdżających mieszkańców Zurychu na wypoczynek w Alpach. W późniejszych latach przedłużono ją do Aarau (połączenie z Centralbahn), jednocześnie przekształcając ją w Nordostbahn (w skrócie NOB – Kolej Północnowschodnią).
W 1850 roku podjęto ustawę o budowie narodowej sieci kolei państwowych w Szwajcarii wraz z koncepcją przebiegu linii Roberta Stephensona. Jednocześnie w 1861 roku SCB połączyła ze sobą kantony: Bazylea, Lucerna, Argowia, Solura oraz Berno. W tym samym roku kanton Berno przejął budowę linii kolejowej Berno – Zurych, tworząc Bernische Staatsbahnen – pierwszą państwową spółkę kolejową na terenie Szwajcarii. W 1870 roku NOB łączyło siecią kolejową Zurych z najważniejszymi centrami Argowii, Szafuzy, Turgowii i Lucerny.
Późniejsze lata przyniosły szybki rozwój górskich linii kolejowych za sprawą pierwszej na świecie kolei zębatej otwartej w 1871 r. Rigibahn. Krótko później zostały oddane do użytku Bürgenstock-Bahn, Pilatusbahn oraz Brünigbahn. 1882 rok to data uruchomienia prywatnej Gottardbahn. W 1888 roku uruchomiony został tramwaj elektryczny na trasie Vevey – Montreux – Chillon, który stał się pierwszą zelektryfikowaną linią w kraju. Rok później otwarto słynne Koleje Retyckie (Rhätische Bahn – RhB). Jednocześnie wiele miast zainaugurowało linie tramwajowe parowe lub elektryczne (m.in. Berno, Zurych, Genewa, Bazylea).
W 1902 roku Vereinigte Schweizerbahnen (VSB – linia kolejowa nad Jeziorem Bodeńskim), Nordostbahn oraz Centralbahn zostały upaństwowione, powołano do życia specjalną spółkę Schweizerische Bundesbahnen (SBB) / Chemins de fer fédéraux suisses (CFF) / Ferrovie Federali Svizzere (FFS). W kolejnych latach przejmowane były następne prywatne spółki kolejowe (1903 SBB Jura-Simplon-Bahn (z Brünigbahn), 1909 Gotthardbahn, 1913 CF Jura-Neuchâtelois, 1918 Tösstalbahn (z Wald-Rüti-Bahn), 1922 Seetalbahn, 1948 Uerikon-Bauma-Bahn). W 1905 roku rozpoczęto elektryfikację linii kolejowych od odcinka Seebach – Wittingen (kanton Zurych). Postęp elektryfikacji był szybki, w 1928 roku połowa linii była zelektryfikowana, a w 1967 roku zrezygnowano całkowicie z trakcji spalinowej i parowej.
W 1980 roku otwarto linię kolejową łączącą Zurych z lotniskiem Zürich Kloten. W 1982 roku wprowadzono charakterystyczny dla Szwajcarii godzinny takt na wszystkich liniach kolejowych. W 1990 roku rozpoczęła się gruntowna przebudowa Dworca Głównego w Zurychu. Rozbudowę zakończono 7 lat później. W 1999 roku po pozytywnym głosie w referendum rozpoczęto budowę 57-kilometrowego Tunelu bazowego pod Przełęczą św. Gotarda. Po 17 latach budowy kosztujący niespełna 12,2 mld CHF tunel otwarto w 2016 roku. Pozwoliło to na skrócenie czasu podróży z Zurychu do Mediolanu z 4 do 2,5 godziny.
Szwajcarzy stale inwestują w tabor kolejowy, już w latach 60. XX w. na trasach międzynarodowych kursowały tu elektryczne zespoły trakcyjne typu SBB RAe TEE II. W 1999 roku zakupiono pierwsze pociągi z pudłem wychylnym typu ICN. W 2009 roku zakupiono składy typu ETR 610 Pendolino, jednocześnie po rozpadzie spółki Cisalpino SBB-CFF-FFS przejęły ezt-y serii ETR470. Ponadto na 2019 r. zaplanowano oddanie do eksploatacji pociągów Stadler SMILE na potrzeby przewozów przez Tunel św. Gotarda.
Szwajcarski zegar kolejowy zaprojektowany przez Hansa Hilfikera w 1944 roku stał się obiektem sporu sądowego z koncernem Apple. W systemie operacyjnym iOS 6 został on skopiowany bez wiedzy SBB. W wyniku procesu sądowego Apple musiał zapłacić kolejom szwajcarskim 20 mln franków odszkodowania.
Struktura organizacyjna Struktura organizacyjna SBB-CFF-FFS przedstawia się następująco: Zarząd (Konzernleitung) – Prezes Andreas Meyer Rada nadzorcza (Verwaltungsrat) – Przewodniczący Monika Ribar SBB Konzernbereiche (centrala z siedzibą w Bernie) Finanzen (dział finansów) Informatik (dział informatyczny) SBB Consulting (dział rozwoju i inwestycji, opracowywanie strategii długofalowych) Human Resources (dział kadr) SBB Personenverkehr (przewozy pasażerskie) (przewozy towarowe) SBB Immobilien (zarządca nieruchomości) SBB Infrastruktur (zarządca infrastruktury kolejowej) SBB Energie (dostawca energii, zarządca sieci trakcyjnej) Kraftwerke (elektrownie) Übertragungsnetz (przesył)
Linie kolejowe mały|upright=1.3|Mapa sieci kolejowej SBB-CFF-FFS mały|Wlot północny do Lötschberg-Basistunnel Przedsiębiorstwo zarządza 4839 km linii kolejowych, z czego 100% jest zelektryfikowanych. SBB-CFF-FFS zarządza 804 stacjami i przystankami kolejowymi, stacja znajduje się średnio co 4,06 km. Ponadto posiada 8 elektrowni wodnych w całym kraju.
W Szwajcarii obowiązuje normalny, europejski rozstaw szyn (1435 mm), napięcie elektryczne wynosi 15 kV przy 16,7 Hz (prąd zmienny).
Tunele W Szwajcarii znajduje się wiele tuneli kolejowych. Do najważniejszych z nich należą: Przełęcz św. Gotarda: Tunel bazowy (57 km, najdłuższy tunel kolejowy na świecie, otwarcie 2016) Rynächt – Bodio Tunel św. Gotarda (15 km, otwarcie 1881) Göschenen – Airolo Tunel simploński (2x19 km, otwarcie 1921) Brig-Glis – Przełęcz Lötschberg: Lötschberg-Basistunnel (34,7 km, otwarcie 2007) Frutigen – Raron Lötschberg-tunnel (14 km, otwarcie 1913) Spiez – Brig-Glis Ricken (8,6 km, otwarcie 1910) Kaltbrunn – Wattwil Grenchenbergtunnel (8,5 km, otwarcie 1915) Moutier – Grenchen
Tabor kolejowy Lokomotywy elektryczne Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła: OznaczenieProducentZdjęciePoczątek produkcjiLiczba sztukPrędkość maks.Moc maks.ZastosowanieRe 420SLM Winterthur,
BBC, MFO, SAASbezramki1964228140 km/h4700 kWPociągi pasażerskie i towaroweRe 421SLM, BBC, MFO, SAASbezramki198426140 km/h4700 kWPociągi towaroweRe 430SLM, BBC, MFO, SAASbezramki196820125 km/h4700 kWRe 450SLM Winterthur, ABB, SIG Neuhausen,
Schindler Waggon Prattelnbezramki1989113130 km/h3200 kWS-Bahn ZurychRe 460SLM, BBC, MFO, SAASbezramki1991119230 km/h6100 kWPociągi dalekobieżneRe 465SLM, ABBbezramki199410230 km/h7000 kWPociągi dalekobieżneRe 474Siemensbezramki200412140 km/h6400 kWPociągi towaroweRe 482 TraxxBombardierbezramki2002, 200650140 km/h5600 kWPociągi towaroweRe 484 TraxxBombardierbezramki200421140 km/h5600 kWPociągi towaroweRe 620SLM, BBC, SAASbezramki197286140 km/h7900 kWPociągi towaroweHGe 101SLM, BBC, ABBbezramki19898100 km/h 40 km/h
Lokomotywy spalinowe Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła: OznaczenieProducentZdjęciePoczątek produkcjiLiczba sztukPrędkość maks.Moc maks.Am 841SLM, SAASbezramki19964080 km/h1618 kW 920 kWAm 842Vossloh, SLM, SAAS1992, 20034100 km/h 80 km/h1120 kWAm 843Vosslohbezramki200363100 km/h1500 kWAm 861Thyssen Henschel, BBCbezramki1976585 km/h1839 kWBm 840SLM, SAASbezramki19764075 km/h883 kWBm 860SLM, BBC, SAAS, Sulzerbezramki1954475 km/h1250 kW
Elektryczne zespoły trakcyjne Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła: OznaczenieTyp Zdjęcie Początek produkcji Liczba sztukPrędkość maks. ZastosowanieRABe 501Stadler EC250 (Giruno)bezramki 2017 29250 km/h EuroCityRABe 502 RABDe 503Bombardier Twindexx IR 100 / IR 200 / IC 200bezramki 2012 62200 km/h InterCity InterRegioRABe 503Alstom ETR610 Pendolinobezramki 2007 19250 km/h EuroCityRABDe 500AdTranz-FIAT /Bombardier-Alstom
ICNbezramki 1999 44200 km/h InterCity InterRegioRABe 511Stadler Dosto bezramki 2010 93160 km/h RegioExpress Regio
S-BahnRABe 523 RABe 521Stadler FLIRT bezramki 2004 148160 km/h Regioexpress Regio
S-BahnRBDe 560 RBDe 561
RBDe 562
RBDe 566
RBDe 568RBDe 4/4 bezramki 1994 98140 km/h Regioexpress Regio
S-BahnRABe 514Siemens Desiro Double Deckbezramki 2005 61140 km/h S-Bahn ZurychRABe 520 RABe 526bezramki200230115 km/hRegioExpress RegioTGV POSTGV POSbezramki20071320 km/hTGV Lyria
Wagony osobowe Zestawienie zostało sporządzone na podstawie źródła: OznaczenieTypZdjęciePoczątek produkcjiLiczba sztukPrędkość maks.ZastosowanieIC2000IC2000bezramki1997341200 km/hInterCity InterRegioEinheitswagen IVEurofima IVbezramki1982508160 km/h 200 km/hEuroCity InterCity
InterRegio
Przewozy pasażerskie SBB-CFF-FFS uruchamia pociągi pasażerskie następujących kategorii: Regio (Regionalzug, R) – pociągi regionalne, zatrzymują się na wszystkich stacjach, najczęściej obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi, S-Bahn (S) – pociągi szybkiej kolei miejskiej w 8 największych aglomeracjach (m.in. Zurych, Berno, Genewa), obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi, RegioExpress (RE) – lokalne, przyspieszone pociągi, InterRegio (IR) – przyspieszone pociągi na dalszych trasach, pomiędzy dwoma lub trzema kantonami, InterCity (IC) – dalekobieżne pociągi zatrzymujące się w największych miastach, InterCity N (ICN) – pociągi o standardzie InterCity obsługiwane elektrycznymi zespołami trakcyjnymi z wychylnym nadwoziem, EuroCity (EC) – pociągi międzynarodowe uruchamiane w porozumieniu z innymi przewoźnikami kolejowymi, m.in. Deutsche Bahn, SNCF, ÖBB, ICE / TGV – pociągi międzynarodowe we współpracy z DB oraz pod marką TGV Lyria (24% udziałów w spółce ma SBB-CFF-FFS, a 76% SNCF) do Niemiec i Francji.
mały|Zegar kolejowy projektu Hansa Hilfikera mały|Północny wlot tunelu Gotarda mały|Potrójne oznaczenie przewoźnika na pociągu SBB-CFF-FFS
Zobacz też transport kolejowy w Szwajcarii
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona SBB-CFF-FFS
Kategoria:Przewoźnicy kolejowi Kategoria:Przedsiębiorstwa w Szwajcarii Kategoria:Transport kolejowy w Szwajcarii