Cerkiew św. Aleksandra Newskiego w Cytadeli Warszawskiej – niezachowana cerkiew prawosławna wybudowana w latach 1834–1835, zbombardowana we wrześniu 1939 roku i zburzona w 1960 roku.
Historia i architektura mały|lewo|Zrealizowany projekt świątyni, fasada frontowa i boczna (południowa), 1833 Była to pierwsza cerkiew prawosławna wzniesiona w latach w 1834–1835 w Warszawie po powstaniu listopadowym. Została zaprojektowana przez Andrzeja Gołońskiego w stylu klasycystycznym. Poświęcono ją 8 grudnia 1835 roku. Miała służyć żołnierzom rosyjskim służącym na terenie Cytadeli (tamtejszy garnizon liczył kilka tysięcy żołnierzy). W latach 1896–1897 była poddana restauracji; zastąpiono wówczas sklepienia na betonowe, oraz podjęto prace konserwatorskie w obrębie wnętrz.
Wycofując się z Warszawy Rosjanie zabrali ze sobą większość wyposażenia. Świątynia służyła jako cerkiew do 1921 roku, po czym została przekazana katolikom na potrzeby polskiej załogi fortecznej. Będąca w złym stanie technicznym cerkiew została przebudowana w latach 1927–1930 według projektu por. Gruszczyńskiego na kościół parafialny wojskowy św. Jerzego. 21 września 1939 budynek został uszkodzony podczas pombardowania. Zrujnowany w trakcie walk w powstańczych w 1944 roku. Pozostałości murów świątyni zostały rozebrane w 1960 roku.
Architektura Świątynia w stylu klasycystycznym, na planie krzyża. Ogólne wymiary budynku wynosiły 31,9 m długości i 17 szerokości. Prezbiterium znajdowało się od północnego wschodu. Dzwonnica była wyposażona w siedem dzwonów, które wykonał Paweł Bogdanow ze zdobycznych armat. Fasadę budynku zdobił rząd pilastrów oraz płaskorzeźba Oka Opatrzności umieszczona we frontonie. We wnętrzu cerkwi znajdował się jednorzędowy ikonostas z ikonami Chrystusa Zbawiciela, Matki Bożej, św. Aleksandra Newskiego i św. Mikołaja Cudotwórcy, które powstały w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu.
Przypisy
Kategoria:Cytadela Warszawska Aleksandra, Cytadela Warszawa, Cytadela Kategoria:Dawne cerkwie prawosławne w Polsce