Ripidius – rodzaj chrząszczy z rodziny wachlarzykowatych (Ripiphoridae). Ripidius uważany jest za najbardziej wyspecjalizowany w obrębie rodziny. Wyróżnia się zaawansowanym dymorfizmem płciowym. Wszystkie gatunki są niezmiernie rzadkie, najlepiej poznanym gatunkiem jest R. quadriceps. Gatunkiem typowym jest R. pectiniformis.
Gatunki i synonimy Ripidius pectinicornis Thunberg, 1806 = Ripidius anceps Stephens, 1832 = Symbius blattarum Sundevall, 1831 = Ripidius fairmairei Chobaut, 1894 Ripidius quadriceps Abeille de Perrin, 1872 = Ripidius apicipennis Kraatz, 1892 = Pararhipidius burdigalensis Coiffait, 1947 = Ripidius amori C. Bolivar y Pieltain, 1917 = Ripidius boissyi Abeille de Perrin, 1909 = Ripidius denisi Chobaut, 1919 = Ripidius kabylianus Chobaut, 1902 = Ripidius maroccanus Chobaut, 1922 = Ripidius parisiensis Lesne, 1902 = Ripidius quadraticeps Lesne, 1902 = Ripidius tigrani Iablokoff-Khnzorian, 1957 Ripidius abeillei Chobaut, 1891 = Ripidius guignoti Chobaut, 1904 = Ripidius hervei Mollandin de Boissy, 1940 = Ripidius vaulogeri Chobaut, 1893 Ripidius vaulogeri Argaman & Mendel, 1988 Ripidius ghesquierei (Pic, 1947) Ripidius mexicanus Zaragoza Caballero, 1984 Ripidius laticollis (Pic, 1913) Ripidius longicollis (Schilder, 1923) Ripidius thoracicus (Waterhouse, 1875) †Ripidius megalophus Dalman, 1826 (nomen dubium) †Ripidius primordialis Stein, 1877 †Ripidius pyrrholophus Dalman, 1826
Historia badań Gatunkiem typowym jest Ripidius pectinicornis. Larwy tego gatunku zostały opisane w 1831 roku pod nazwą Symbius blattarum. Pasożytniczy tryb życia tych chrząszczy podejrzewał Abeille de Perrin, który zauważył, że Ripidius i karaczany spotykane są w tych samych siedliskach. W latach 30. biologię tych chrząszczy badał Stamm. Cykl życiowy szczegółowo opisał Besuchet w 1956.
Występowanie Fauna Europaea wymienia trzy europejskie gatunki: R. abeillei, R. pectinicornis i R. quadriceps.
R. quadriceps występuje m.in. na Słowacji, Węgrzech, w Czechach, Niemczech, Austrii, Polsce, Ukrainie, Francji, Szwajcarii, Włoszech, Łotwie, Estonii, Finlandii i Szwecji.
Imagines R. pectiniformis znajdywano często na okrętach i w portach. W Europie wykazano go z Austrii, Holandii, Francji i Jugosławii. Wykazywany ze Stanów Zjednoczonych i Hawajów.
R. abeillei znany jest z Francji.
R. vaulogeri został opisany na podstawie pojedynczego okazu złapanego pod koniec XIX wieku w Algierii. W 1988 wykazano ten gatunek z okolic Hebronu w Izraelu.
R. thoracicus został opisany z Jawy. R. longicollis występuje na Tajwanie. Jedynym gatunkiem znanym z krainy neotropikalnej jest R. mexicanus.
Dwa gatunki (R. megalophus, R. pyrrholophus) znane są z inkluzji w kopalu (prawdopodobnie wschodnioafrykańskiego). Jeden gatunek (R. primordialis) opisano na podstawie inkluzji w bałtyckim bursztynie.
Morfologia Dla rodzaju Ripidius nie stwierdzono żadnej jednoznacznej synapomorfii.
Larwy pierwszego stadium mają u wszystkich gatunków wachlarzykowatych postać triungulinusów. Triungulinusy R. quadriceps mają stopy zakończone małymi pazurkami, wyposażone również w małą poduszeczkę (pulvillum).
Imagines samic są czerwiowate (larwokształtne), pozbawione pokryw i skrzydeł. Samce mają dobrze rozwinięte skrzydła i szczątkowe pokrywy. Postaci dojrzałe obu płci nie przyjmują pokarmu i giną wkrótce po kopulacji. Mają zredukowane przydatki gębowe i przewód pokarmowy.
Biologia Samice R. quadriceps składają jaja do zagłębień w ziemi, gdzie występują karaczany z rodzajów zadomka (Ectobius) i Phyllodromica. Po wykluciu się larwy pierwszego stadium, mające postać triungulinusów, aktywnie wyszukują nimfy karaczanów i przyczepiają się do brzusznej powierzchni tułowia, wwiercając głowę i część tułowia w błonę międzysegmentalną. Przez dwa-trzy tygodnie larwa jest pasożytem zewnętrznym karaczana, odżywiającym się jego hemolimfą. Po upływie tego czasu linieje i jako larwa drugiego stadium zostaje pasożytem wewnętrznym, w całości wnikając do ciała gospodarza. W stanie spoczynku znajduje się w odwłoku karaczana przez kolejnych osiem-dziewięć miesięcy, przechodząc razem z nim diapauzę zimową. We wnętrzu nimfy karaczana linieje po raz trzeci i po kilku miesiącach po raz czwarty. Po kilku dniach od ostatniego linienia opuszcza ciało gospodarza, który po wyjściu pasożyta ginie, i zaraz potem się przepoczwarcza. Po 5–19 dniach osiąga postać imago, żyjącą zaledwie trzy-cztery dni. Niekiedy więcej niż jedna larwa pasożytuje na jednej nimfie zadomki. Rozwój R. pectiniformis jest podobny jak u poprzedniego gatunku, larwy są parazytoidami prusaków (Blattella germanica).
Przypisy Csiki E. Rhipiphoridae. Coleopterorum catalogus 54, ss. 1-29, 1913
Sundevall J.C. Beschreibung einer neuen Coleopteren-Gattung, Symbius Blattarum; bei der Versammlung der Naturforscher und Aerzte in Hamburg, den 24. September, vorgelegt. Isis 11, s. 1222–1228, 1831
Linki zewnętrzne
Ripidius abeillei insecte.org
Kategoria:Wachlarzykowate Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1806 roku