thumb|240px|Ciemno ubarwiona samica thumb|240px|Samiec Kwietniczek dwojaczek (Anthaxia nitidula) – gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych. W Polsce występuje prawdopodobnie na całym obszarze, zwłaszcza na stanowiskach o ciepłym mikroklimacie. Larwy żerują m.in. na drzewach owocowych z rodziny różowatych.
Uwagi taksonomiczne Kwietniczek dwojaczek pierwotnie opisany został w 1761 roku przez Karola Linneusza jako Buprestis nitidula. Aktualnie zaliczany jest do rodzaju Anthaxia, a w jego obrębie do podrodzaju nominatywnego. Stanowi takson wzorcowy zdefiniowanej w 1917 roku grupy zbliżonych morfologicznie gatunków z tego podrodzaju – ang. Anthaxia nitidula species group.
Status omawianego gatunku nie jest do końca jednoznaczny. W jego obrębie wyróżniano dwa nieznacznie różniące się morfologicznie podgatunki:
A. nitidula nitidula – podgatunek nominatywny z centrum występowania w Europie południowej i zachodniej. Przedtułów bez ciemnych plam, wyraźnie rozwinięty dymorfizm płciowy. A. nitidula signaticollis – podgatunek o pontyjsko-przyśródziemnomorskim typie zasięgu, znany głównie z Europy południowo-wschodniej i Azji zachodniej. Przedtułów zazwyczaj z dwoma ciemnymi plamami, różnice w ubarwieniu samców i samic mniej jednoznacznie niż u poprzedniego podgatunku. Również nieco odmienna budowa aparatu kopulacyjnego.
Drugi z wymienionych od 2003 roku traktowany jest przez niektórych autorów jako odrębny gatunek Anthaxia signaticollis (takie też ujęcie przyjęto w tym artykule).
Wyodrębnienie obu form nastąpiło prawdopodobnie na skutek odizolowania w okresie zlodowaceń plejstoceńskich grup populacji gatunku wyjściowego (zbliżonego do A. nitidula s. str.) w dwóch różnych refugiach (ostojach) glacjalnych. Populacje mające swoją ostoję w południowo-zachodniej lub centralnej Europie dały początek gatunkowi A. nitidula s. str., natomiast populacje zachowane w ostoi w południowo-wschodniej Europie lub zachodniej Azji ewoluowały w kierunku A. signaticollis. Po ociepleniu klimatu (zob. interglacjał) oba gatunki rozszerzyły swój zasięg i dziś współwystępują na pewnych obszarach Europy.
Zasięg występowania Gatunek zasiedla głównie południową część Europy. W zachodniej, środkowej i północnej części tego kontynentu występuje bardziej lokalnie na siedliskach kserotermicznych. Notowany był również z północnej Afryki (Maroko i Algieria).
W Europie jego występowanie stwierdzono na obszarze Portugalii, Hiszpanii, Francji, Włoch, Albanii, Macedonii Północnej, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Grecji, Bułgarii, Rumunii, Węgier, Słowacji, Czech, Polski, Niemiec, Austrii, Szwajcarii, Belgii, Holandii, Wielkiej Brytanii, Szwecji, północnoeuropejskiej części Rosji, Finlandii, Estonii i Litwy.
Spokrewniony gatunek Anthaxia signaticollis zasiedla z kolei południowy Kaukaz, Azję Mniejszą oraz niektóre rejony południowej (Bałkany), południowo-wschodniej i centralnej Europy, gdzie jego zasięg może lokalnie pokrywać się lub graniczyć z zasięgiem omawianego gatunku. Występowanie obu taksonów stwierdzono w Grecji, Bułgarii, Macedonii Północnej, Albanii, Serbii, na Węgrzech i Słowacji oraz w Polsce, gdzie A. signicollis występuje w południowej części kraju, A. nitidula s. str. natomiast prawdopodobnie na całym obszarze.
Morfologia Ciało postaci dorosłych długości od 4,5 do 7 mm, metalicznie połyskujące. Głowa mała, przedplecze szerokie. U gatunku występuje wyraźne zróżnicowanie ubarwienia, będące przejawem dymorfizmu płciowego. U samców cała górna powierzchnia ciała ubarwiona jest jednolicie w kolorze złocistozielonym. U samic pokrywy skrzydeł złocistozielone lub niebieskozielone, przedplecze natomiast pomarańczowe lub złocistoczerwone. U okazów przepoczwarzających się w okresie letnim mogą występować termoaberacje objawiające się niebieskozielonym lub fioletowoniebieskim odcieniem ciała. Wymagania siedliskowe Kwietniczek dwojaczek może zasiedlać różne biotopy cechujące się obecnością roślin żywicielskich oraz dobrymi warunkami termicznymi. W Czechach jego obecność odnotowano m.in. w świetlistych lasach i znajdujących się w ich obrębie łąkach świeżych, ekstensywnie użytkowanych sadach owocowych oraz w zaniedbanych ogrodach (również w miastach). Rośliny żywicielskie i aktywność Larwy kwietniczka dwojaczka żerują pod korą różnych gatunków drzew i krzewów z rodziny różowatych. Jako rośliny żywicielskie podawane są wiśnie (w tym wiśnia pospolita, wiśnia wonna i wiśnia piłkowana), śliwy (w tym śliwa domowa i śliwa tarnina), głogi (w tym głóg dwuszyjkowy), migdałowiec pospolity a także czereśnia ptasia, grusza polna, nieszpułka zwyczajna i dwa gatunki jarzębów - jarząb brekinia oraz Sorbus hardeggensis.
Osobniki dorosłe w Polsce spotkać można od maja do sierpnia. Chętnie przebywają one na kwiatach roślin rosnących w pobliżu materiału lęgowego, stwierdzano je m.in. na kwiatach róż, głogów, jaskrów, bzu oraz różnych gatunków z rodziny astrowatych, w tym mniszków i krwawników.
Przypisy
Linki zewnętrzne Kwietniczek dwojaczek w Atlasie Chrząszczy Polski
Kategoria:Bogatkowate Kategoria:Chrząszcze Afryki Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1761 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza