Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie – najstarsze polskie towarzystwo sportowe, założone w Warszawie w 1878.
Członek założyciel Polskiego Związku Towarzystw WioślarskichRyszard L. Kobendza. Zarys 80-letniej Działalności Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich. Warszawa 2001, s. 14, .. Siedziba WTW mieści się na Cyplu Czerniakowskim na warszawskim Solcu.
Historia Okres pod zaborem rosyjskim Pomimo zakazu tworzenia na terenie zaboru rosyjskiego polskich organizacji sportowych, wśród mieszczan Warszawy zrodził się po powstaniu styczniowym pomysł utworzenia towarzystwa wioślarskiego dla Polaków. Efemeryczne grupy wioślarzy powstawały od 1873 roku, jednak dopiero w 1878 roku grupa 11 osób pod przewodnictwem kupca Antoniego Chojnackiego i rzemieślnika Władysława Deniszczuka utworzyła działające nielegalnie koło koleżeńsko-wioślarskie. Pierwszą łódź wiosłową „Nimfę” zbudowano w warsztacie stolarza Mianowicza, pierwszą przystanią była barka zakotwiczona na Wiśle u wylotu ul. BednarskiejRyszard L. Kobendza, Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie 1878-1939, Gorzów Wlkp. 2003, s. 17–262, ..
W czerwcu 1882 roku dzięki staraniom pierwszego prezesa, doktora Henryka Stankiewicza, władze carskie zatwierdziły pierwszy statut zwany „Ustawą WTW”. Zgodnie z nim, celem towarzystwa było „zachęcanie ludności miejscowej do jazdy na łodziach wiosłowych i żaglowych jako też na statkach parowych”. Oprócz wioślarstwa statut przewidywał uprawianie łyżwiarstwa, gimnastyki i pływania. W momencie legalizacji WTW posiadało 19 łodzi wiosłowych i liczyło 290 członków.
Liczba łodzi wioślarskich zwiększała się sukcesywnie przez cały okres przed I wojną światową – osiągając w 1912 liczbę 170. Wzrost wynikał ze stopniowego zwiększania się liczby członków towarzystwa. Już na końcu 1882 roku liczba ta zwiększyła się do 671 osób, w roku 1888 osiągnęła 989 osób, a w roku 1914 – 1120 osób. W związku z wysokimi opłatami wpisowymi i składkami, WTW było organizacją elitarną, zrzeszającą ludzi stosunkowo bogatych, których rekomendowali dotychczasowi członkowie. Członkami towarzystwa byli w tamtym okresie wyłącznie mężczyźni, pierwsze kobiety przyjęto do WTW w 1936 roku. Do towarzystwa należeli m.in. Bolesław Prus, czy Henryk Sienkiewicz.
Pierwsze trzy przystanie WTW były pływające – gwałtowny wzrost liczebności członków towarzystwa rodził konieczność budowy kolejnych, coraz większych konstrukcji pontonowych. Trzecia z nich, powstała w 1883 roku, przetrwała do połowy dwudziestolecia międzywojennego. Siedziba „zimowa” towarzystwa początkowo mieściła się w Pałacu Brühla, potem przy ul. Miodowej, a następnie w Pałacyku hr. Łubieńskich przy ul. Królewskiej. W roku 1897 WTW przeniosło się do nowej, okazałej siedziby, nazywanej „Domem WTW” lub „Domem” – mieściła się ona przy ul. Foksal. Powstała na działce nabytej przez ówczesnego prezesa towarzystwa, hrabiego Branickiego i na jego koszt. W 1899 roku WTW zdecydowało się odkupić budynek, na co Branicki przystał, oferując bardzo korzystne warunki i spłatę w ratach przez 43 lata.
Przed I wojną światową WTW prowadziło niezwykle szeroką działalność sportową, społeczną i towarzyską. Oprócz propagowania wioślarstwa i innych sportów, organizowało życie towarzyskie polskiej ludności Warszawy. Przystań, jak i położony na lądzie lokal zimowy, były miejscem spotkań Polaków, organizowano tam bale, tańce, odczyty polskiej poezji. Klub organizował też uroczystości „Wianków”, które były de facto demonstracją narodową. Przy WTW działały też chór „Duda” (śpiewający polskie pieśni) oraz teatr amatorski. Obchodzono polskie uroczystości patriotyczne. Towarzystwo prowadziło też działalność dobroczynną i utrzymywało punkty ratownictwa wodnego nad Wisłą. WTW było wzorcem dla tworzonych pod zaborami polskich klubów wioślarskich – m.in. PTW Płock, czy WTW Włocławek. Było inicjatorem współzawodnictwa i współpracy polskich klubów nie tylko z terenu zaboru rosyjskiego, ale też z zaborów pruskiego (KW-04 Poznań) i austriackiego (Oddział Wioślarski Sokoła Krakowskiego i AZS Kraków).
Galeria zdjęć – okres zaborów
I wojna światowa i odzyskanie niepodległości Wybuch I wojny światowej spowodował krótkie ograniczenie działalności Warszawskiego Towarzystwa Wioślarskiego – w związku z zamknięciem ruchu wodnego na Wiśle. Po zburzeniu mostów warszawskich i wkroczeniu armii niemieckiej do Warszawy w 1915 roku, WTW zorganizowało transport ludności przez Wisłę. Krótko potem treningi wioślarskie na wodzie zostały dozwolone, a w latach 1916–1918 rozgrywano nawet zawody na Wiśle. WTW nie doznało podczas wojny poważniejszych strat materialnych.
Dwudziestolecie międzywojenne Po odzyskaniu niepodległości, Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie już w grudniu 1919 roku, wraz z dwunastoma innymi polskimi klubami, założyło Polski Związek Towarzystw Wioślarskich.
Podczas wojny z bolszewikami w 1920 roku WTW wystawiło do obrony mostów i przepraw 6 uzbrojonych plutonów w umundurowaniu klubowym. W uznaniu zasług, Zarząd Miejski Warszawy przydzielił WTW działkę nad Wisłą powyżej mostu Poniatowskiego pod budowę przystani na lądzie stałymWTW – historia. wtw.waw.p [dostęp 2019-12-01]..
W kolejnych latach znacząco wzrosła liczba członków towarzystwa – do 2300 w 1922 roku. WTW był zatem jedną z najliczniejszych organizacji sportowych II Rzeczypospolitej. Skutkowało to koniecznością wybudowania nowej przystani, która ostatecznie powstała w 1929 roku i była największą przystanią wioślarską w Europie. Na trzech kondygnacjach budynku znajdowały się m.in.: szatnie przeznaczone dla 800 osób, zimowy basen wioślarski i luksusowa restauracja. Dawną przystań pływającą (tzn. III przystań) wyciągnięto na ląd i wykorzystywano w charakterze czytelni i salonu gier towarzyskich, a z wieżyczki korzystali sędziowie podczas regat na Wiśle.
Efektem dobrej sytuacji finansowej towarzystwa i polepszających się warunków socjalnych były liczne sukcesy sportowe, których ukoronowaniem były supremacja w krajowej klasyfikacji klubów wioślarskich w latach 1931–1937 i sukcesy klubowych osad, które reprezentując Polskę na igrzyskach olimpijskich, zdobyły medale. Większość członków WTW uprawiała jednak turystykę wioślarską (często wielodniową – nawet poza granice Polski) i rekreacyjnie korzystała z rozrywek zapewnianych przez inne, niż wioślarska, sekcje sportowe.
Przez całe dwudziestolecie międzywojenne WTW organizowało hucznie obchodzone nad Wisłą „Wianki”, znaczne dochody uzyskiwało też z urządzanych przez siebie balów karnawałowych. W latach 30. spadło jednak zainteresowanie wioślarstwem, a liczba członków WTW spadła do około 700 w 1939 roku. W 1937 roku przy towarzystwie powstało Koło Pań.
Galeria zdjęć – dwudziestolecie międzywojenne
II wojna światowa i działalność powojenna W czasie II wojny światowej klub zaprzestał prowadzenia działalności. Wszelka aktywność sportowa Polaków była zabroniona przez władze okupacyjne. W toku wojny zamordowanych zostało ponad 50 członków WTW – zgodnie z powojennymi ustaleniami: 3 w kampanii wrześniowej, 3 w Katyniu, 8 w obozach hitlerowskich, 7 w egzekucjach, 3 na frontach, 12 w Oświęcimiu i 14 w powstaniu warszawskim. W wyniku działań wojennych i powstania warszawskiego, przystań wioślarska WTW została całkowicie zniszczona, a Dom przy ul. Foksal był wypalony, lecz mury przetrwały pożar. Jesienią 1945 roku 100 członków klubu rozpoczęło odbudowę siedziby zimowej przy ul. Foksal. W 1946 roku ruszyła natomiast odbudowa przystani nad Wisłą i podjęto pierwsze treningi na wodzie. Pierwsze zawody po wojnie odbyły się w Warszawie w 1947 roku, z udziałem AZS i WukawekJacek R. Przygodzki, Odbudowa sportu wioślarskiego w Warszawie po drugiej wojnie światowej, w: Z dziejów wioślarstwa w Polsce. Materiały z sesji popularnonaukowej odbytej 15 października 2004 roku w Poznaniu. Warszawa 2005, ..
W 1949 roku – w ramach socjalistycznej reformy sportu – komunistyczne władze nakazały klubowi wstąpić do Zrzeszenia „Związkowiec”, gdzie WTW miał działać jako sekcja. Następnie sekcję tę wcielono do klubu Skra Warszawa, który miał w tamtym okresie charakter mocno socjalistyczny. Władze Skry usunęły 400 dotychczasowych członków WTW, zostawiając w sekcji jedynie młodzież sportową.
Usunięci członkowie zdołali reaktywować Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie w roku 1956 – na fali odwilży gomułkowskiej. Klub odzyskał wtedy względną samodzielność, jak również część sprzętu wioślarskiego. Nie oddano mu jednak przystani nad Wisłą ani Domu na ul. Foksal.
Koniec lat 50. i lata 60. były dla WTW bardzo trudnym okresem. W 1958 roku klub posiadał zaledwie jedną łódź wyścigową – czwórkę ze sternikiem. Klub korzystał w tamtym okresie z przystani KW Wisła Warszawa. Rok później WTW otrzymało działkę na Cyplu Czerniakowskim, gdzie w 1962 roku osadziło na lądzie wycofany z eksploatacji statek bocznokołowy „Kościuszko”, który przez wiele lat pełnił funkcję przystani klubowej. Zakup sprzętu, zatrudnienie kilku trenerów oraz przejęcie sekcji wioślarskiej klubu „Warszawianka”, stopniowo poprawiły wyniki sportowe WTW. Klub pozyskał instytucjonalnego sponsora – powiązane ze spółdzielczością Zrzeszenie Sportowe „Start”. Na pierwsze sukcesy klub czekać jednak musiał do początku lat 70., gdy medale na mistrzostwach Polski zaczęli zdobywać zawodnicy młodszych kategorii wiekowych. W tym czasie klub zmodernizował na Cyplu Czerniakowskim przystań, która wciąż miała charakter prowizoryczny. W roku 1976, po wieloletnim procesie sądowym, WTW odzyskało Dom przy ul. Foksal, od lat 50. bezprawnie zajmował go bowiem klub KKS Polonia Warszawa. Koniec lat 70. przyniósł kryzys finansowy i wyraźny regres sportowyZbigniew Grabowski (red.), Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie 1878-1978, Wydawnictwo Akcydensowe 1978, s. 65–85.. Problemy te pogłębiły się w latach 80. w związku z kryzysem gospodarczym schyłku PRL.
Po przemianach ustrojowych roku 1989 Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie odzyskało od Skry Warszawa w 1991 swoją przedwojenną przystań przy ul. Wioślarskiej. Działająca tam sekcja wioślarska Skry została w tym okresie zlikwidowana, a sekcję kajakarską wcielono do WTW. W oparciu o swój majątek nieruchomy, Warszawskie Towarzystwo Wioślarskie zdołało pozyskać stosunkowo duże kwoty, które pozwoliły na nowo rozwinąć działalność sportową.
Wyniki sportowe wioślarzy Osiągnięcia dwudziestolecia międzywojennego Przed II wojną światową osady WTW Warszawa zdobyły 20 tytułów Mistrza Polski (więcej spośród wszystkich wioślarskich klubów polskich zdobył tylko KW 04 Poznań – 21 tytułów). W dwudziestoleciu międzywojennym w czasie mistrzostw PZTW tylko w niektórych rozgrywanych konkurencjach przyznawano tytuły Mistrzów Polski. Łącznie przyznano w tym okresie jedynie 102 męskie tytuły mistrzowskieSport Wodny, 1937, nr 15, s. 234. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp 2019-11-22].Sport Wodny, 1938, nr 14-15, s. 212–215. Pomorska Biblioteka Cyfrowa [dostęp 2019-11-22].Sport Wodny, 1939, nr 15, s. 215–218. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa [dostęp 2019-11-22].. Tytuły Mistrza Polski dla WTW zdobyli: skifista Stefan Wróbel w 1923, skifista Andrzej Osiecimski-Czapski w 1924 oraz 1925, ósemka w 1924, w składzie: K. Kitzman, J. Kozłowski, W. Okniński, A. Olszewski, S. Wądołowski, A. Kuncewicz, J. Lisicki, J. Wiśniewski, sternik L. Majewski, dwójka podwójna w 1926, w składzie: Jerzy Lisicki, A. Osiecimski-Czapski, dwójka podwójna w 1927, w składzie: J. Lisicki, Z. Jarzemski, dwójka podwójna w 1928, w składzie: J. Lisicki, Z. Jarzemski, czwórka ze sternikiem w 1933, w składzie: J. Braun, J. Ślązak, S. Urban, E. Kobyliński, sternik J. Skolimowski, dwójka ze sternikiem w 1933, w składzie: J. Braun, J. Ślązak, sternik J. Skolimowski, czwórka bez sternika w 1934, w składzie: R. Borzuchowski, S. Seweryn, F. Łabędzki, E. Kobylański, dwójka podwójna w 1934, w składzie: D. Tilgner, J. Patecki, czwórka bez sternika w 1935, w składzie: R. Borzuchowski, S. Seweryn, M. Antonowicz, E. Kobylański, dwójka bez sternika w 1935, w składzie R. Borzuchowski, E. Kobylański,