Maanam – polski zespół rockowy powstały w Krakowie, działający w latach 1975–2008.
Historia 1975–1979: Początki zespołu Zalążek grupy Maanam stanowił niszowy duet gitarowy o nazwie „Sensacyjna Grupa Okazjonalna”, który w 1975 stworzyli Marek Jackowski i Milo Kurtis. Grali mistyczną, orientalną muzykę świata. Koncertowali głównie w klubach studenckich w Polsce, gościnnie występował z nimi Jan Burnat.
W lutym 1976 do zespołu dołączyła wokalistka Kora, żona Jackowskiego, która zadebiutowała z grupą na scenie w klubie „Aspirynka” w Poznaniu. Po odejściu w tym samym roku Kurtisa do zespołu Osjan, jego miejsce zajął John Porter. Grupa przyjęła wtedy nazwę „Maanam Elektryczny Prysznic”, która miała symbolizować przejście na rockowe i punk rockowe brzmienie. Nazwa była rozwinięciem poprzedniej – „M-a-M” (od „M and M”), powstałej od pierwszych liter imion założycieli i zarejestrowanej w Polskim Stowarzyszeniu Jazzowym przez Teresę Hryniewicz, byłą menedżerkę zespołu Osjan. Zespół pod tą nazwą zarejestrował kilka utworów, m.in. „Derwisz”, „Iʼm Just a Singer”, „Jest taka pora”, „Chcę ci powiedzieć”, „Blues Kory”, „Brave Gun” i „Black Day Feeling”. Grali koncerty głównie po klubach akademickich i młodzieżowych domach kultury, a w 1978 wystąpili w widowisku telewizyjnym Pieśni miłości i nienawiści (reż. Tomasz Zygadło) zawierającym teksty Leonarda Cohena.
W 1979 z zespołu odszedł Porter, który założył własną grupę Porter Band. Nowymi członkami zespołu, odtąd występującego pod nazwą Maanam, zostali: gitarzysta Ryszard Olesiński, basista Krzysztof Olesiński oraz perkusista Andrzej Mrowiec, którego miejsce następnie zajął Ryszard Kupidura. Odtąd kompozytorem repertuaru zespołu był Marek Jackowski, a teksty piosenek pisała Kora. W nowym składzie Maanam zadebiutował na Muzycznym Campingu w Lubaniu. Jackowscy we wrześniu 1979 nagrali cztery piosenki z muzykami zespołu Dżamble: „Hamlet”, „Oprócz błękitnego nieba” (jedyny utwór Maanamu śpiewany przez Jackowskiego), „Chcę ci powiedzieć” i „Czemu więc uciekasz”. Nagrania Maanamu zdobyły uznanie dziennikarki muzycznej Teresy Kowińskiej, która zaczęła je emitować w Programie Trzecim Polskiego Radia; „Hamlet” stał się radiowym przebojem.
1980–1983: Przełom Na początku 1980 Maanam nagrał singiel z piosenkami „Boskie Buenos” i „Żądza pieniądza”. Latem wystąpił na I Ogólnopolskim Przeglądzie Muzyki Młodej Generacji w Jarocinie, a następnie na 18. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, na którym w konkursie „Premier” otrzymał wyróżnienie za utwór „Boskie Buenos”, a w koncercie laureatów wykonał także piosenkę „Żądza pieniądza” i bisował z „Boskim Buenos”. Zespół dzięki udziałowi na festiwalu w Opolu stał się powszechnie znany i zyskał ogromne rzesze fanów, a sam występ uznawany jest za prekursora rozkwitu polskiej muzyki rockowej w latach 80. Obie festiwalowe piosenki stały się przebojami i zostały wydane na singlu.
Maanam od 25 sierpnia do 10 września 1980, przy wsparciu Przedsiębiorstwa Nagrań Wideo-Fonicznych „Wifon”, nagrywał w studiu Polskiego Radia w Lublinie materiał na pierwszą płytę. Nowym perkusistą na miejsce Kupidury został Paweł Markowski, a gościnnie w nagraniach uczestniczył saksofonista Zbigniew Namysłowski. Wkrótce sukces odniosły kolejne utwory zespołu: „Szare miraże” (wykonany na 19. KFPP w Opolu) i „Stoję, stoję, czuję się świetnie”, które zostały wydane na singlu. Maanam w październiku tego samego roku wystąpił w komedii Krzysztofa Rogulskiego Wielka majówka (1981), a na ścieżce dźwiękowej do filmu znalazło się kilka utworów zespołu, m.in. ballada „Ta noc do innych jest niepodobna” (wydana na singlu), ale także piosenki: „Moja miłość jest szalona”, „Stoję, czuję się świetnie”, „Och, ten Hollywood”, „Tango Domy Centrum” i „Oddech szczura”. W corocznym rankingu czasopisma „Non Stop” Maanam zajął pierwsze miejsce w kategorii talentów rokujących największe nadzieje.
W 1981 zespół wydał swój pierwszy album, zatytułowany po prostu Maanam. Choć wydawnictwo było krytykowane przez recenzentów, niemal każdy utwór z płyty stał się przebojem, a sam krążek trafił do klasyki polskiego rocka oraz osiągnął sukces sprzedażowy – w dniu premiery rozszedł się w nakładzie 50 tys. egzemplarzy, a łącznie sprzedano go w liczbie 130 tys. sztuk. W tym samym roku ukazał się ostatni singiel promujący płytę, z przebojami „Oddech szczura” i „Karuzela marzeń”, a także niepochodzący z albumu singiel „Cykady na Cykladach”, który stał się kolejnym przebojem Maanamu. Przez cały 1981 zespół zagrał rekordową liczbę ponad 500 koncertów w największych halach, przy czym w warszawskiej Sali Kongresowej wystąpił nawet trzy razy jednego dnia.
W styczniu 1982 Maanam nagrywał materiał na kolejny album, tym razem w Teatrze STU w Krakowie. Na miejsce Krzysztofa Olesińskiego przyjęty został nowy basista, Bogdan Kowalewski, a w sesji nagraniowej gościnnie wziął udział kolejny jazzman, trębacz Tomasz Stańko. Członkowie zespołu nagrali też minirecital telewizyjny, który jednak ocenili krytycznie i nie byli z niego zadowoleni. Jeszcze przed wydaniem drugiej płyty wyruszyli w pierwszą zagraniczną trasę koncertową, w której ramach wystąpili w Holandii, RFN i Francji (koncert w paryskim klubie „Les Bains Douches” był transmitowany przez tamtejsze radio). O ich występach pisało m.in. niemiecki tygodnik „Stern”, oni sami zyskali fanklub w RFN. W listopadzie 1982 wydali album pt. O!, którym powtórzył sukces debiutanckiej płyty. Przeżywali wówczas apogeum sławy, o czym świadczyło m.in. zamówienie ponad miliona sztuk płyty, jednak z powodów technicznych możliwe było wytłoczenie 300 tys. kopii. Także na tym albumie niemal każde nagranie uzyskało status przeboju, m.in. „O! nie rób tyle hałasu”, „Parada słoni i róża” czy „Nie poganiaj mnie, bo tracę oddech”. Przez cały 1982 grupa dała ponad 400 halowych koncertów.
W 1983 muzycy wydali singla z utrzymaną w konwencji reggae balladą „Kocham cię, kochanie moje” (napisaną przez Korę z myślą o Sipowiczu), która stała się jednym z największych przebojów roku.
1983–1985: Zagraniczne podboje thumb|200px|Marek Jackowski Pod koniec 1982 podpisali kontrakt z prywatną wytwórnią fonograficzną Rogot, dzięki której mogli wypromować się na rynkach zachodnich. Swój trzeci album, Nocny patrol, nagrali – w maju i w czerwcu – w dwóch wersjach językowych. Płytę zapowiadali utworem „Miłość jest jak opium”. W listopadzie anglojęzyczny album pt. Night Patrol trafił do sprzedaży w Niemczech oraz krajach Beneluksu i Skandynawii, a tego samego dnia w Polsce ukazała się polska wersja płyty. Album został uznany przez krytykę za kolejne wybitne dzieło Maanamu. Dzięki pochodzącym z płyty utworom „Raz dwa, raz dwa”, „To tylko tango”, „Krakowski spleen” czy „Jestem kobietą” podbili listy przebojów. Klimat płyty oddawał niepokojącą atmosferę stanu wojennego w Polsce. W tym samym roku zespół wziął udział w filmie muzycznym Czuję się świetnie, a rok później premiere miała kaseta magnetofonowa z utworami z tego filmu pod tym samym tytułem.
Dzięki wsparciu firmy Rogot mogli wypromować się również w Związku Radzieckim. Mieli wystąpić na zlocie Komunistycznej Młodzieży z Polski i ZSRR w Pałacu Kultury, jednak Kora odmówiła występu, co wywołało skandal na skalę krajową i zakończyło się zakazaniem przez ówczesne władze prezentowania grupy w mediach. Maanam pozostawał wówczas na Liście przebojów Programu Trzeciego Polskiego Radia, jednak ze względu na wprowadzony zakaz, w miejsce jego notowanych tam utworów grano jedynie powtórzone dźwięki perkusji z utworu „To tylko tango”. Po trzech miesiącach zakaz został zniesiony pod naciskiem próśb fanów. Maanam zagrał z powodzeniem wiele koncertów zagranicznych, m.in. na festiwalu w Roskilde oraz w klubach: Bain Douches we Francji, Quartier Latin i Quasimodo w Berlinie i Fabrik w Hamburgu, a także w klubach w Bazylei i Zurychu. W październiku 1983 wydali koncertowy album pt. Totalski No Problemski, zawierający głównie anglojęzyczne wersje największych hitów ze wszystkich trzech płyt zespołu. Wysoka frekwencja na zagranicznych koncertach nie szła jednak w parze ze sprzedażą płyt. mały|lewo|Mental Cut (1985), strona B W tym samym roku Maanam przystąpił do nagrywania kolejnej płyty, Mental Cut, którą stworzyli w dwóch wersjach językowych. Album promowali przebojami: „Simple story”, „Lucciola”, „Lipstick on the Glass” i „Kreon”. Polska wersja ukazała się najpierw na kasecie w grudniu 1984 (w lutym 1985 na winylu), a w styczniu 1985 premierę miała wersja anglojęzyczna pt. Wet Cat. Materiał przeznaczony na rynek zachodni został jednak wyprodukowany na nowo, ponieważ postanowiono nadać muzyce Maanamu bardziej wygładzone, komercyjne brzmienie. Zespół wówczas przygotował też premierowe utwory, na czele z hitem „Salamander”. Mimo nieustających sukcesów koncertowych zespół wciąż nie mógł jednak odnieść sukcesu komercyjnego poza Polską.
W tym okresie muzycy towarzyszący Korze mieli coraz poważniejsze problemy z alkoholizmem, a sama wokalistka w 1984 rozwiodła się z Jackowskim i kontynuowała związek ze współpracującym głównie przy organizacji koncertów jej zespołu Kamilem Sipowiczem. Kora i Jackowski mimo rozwodu kontynuowali współpracę w Maanamie i nadal tworzyli twórczy tandem.
W 1985 Maanam wydał, nakładem zaczynającej działalność w Polsce firmy ITI Video Service, pierwszy na polskim rynku album video pt. „Obiad z Maanamem”, na którym znalazły się filmy muzyczne, będące zbiorem teledysków do obu anglojęzycznych płyt grupy, nietypowo połączone z programem kulinarnym. Także w 1985 na rynek trafiła pierwsza książka na temat Maanamu, autorstwa dziennikarza Wiesława Królikowskiego, wydana w cyklu „Idole”. Sam zespół wystąpił m.in. na festiwalu rockowym w Turku. W tym samym roku z inicjatywy Kory z zespołu został wyrzucony perkusista Paweł Markowski, który miał mieć problemy z uzależnieniem od alkoholu.
1986–1991: Rozpad zespołu mały|Maanam w Karlsruhe w 1985 10 stycznia 1986 Maanam zagrał koncert w Sali Kongresowej w Warszawie, a dochód ze sprzedaży biletów przekazał na rzecz fundusz budowy ośrodka rehabilitacyjno-leczniczego dla niewidomych dzieci. Podczas koncertu muzyków wsparł perkusista Jarosław Szlagowski. Po koncercie Kora ogłosiła zawieszenie działalności Maanamu z powodu zmęczenia kilkoma latami intensywnych tras koncertowych. W tym samym roku muzycy wydali singiel z przebojami „Jesteśmy ze stali” i „Ty – nie ty”. Zakończyli także współpracę z wytwórnią Rogot, która w listopadzie, bez zgody zespołu, wydała koncertowy album pt. Live, o kiepskiej jakości dźwięku. W grudniu na rynek trafiła składanka największych przebojów Maanamu pt. The Best of..., uwzględniająca hity ze wszystkich płyt grupy.
W 1987 Kora i Jackowski, spełniając wcześniejsze zobowiązania, rozpoczęli nagrywanie kolejnej płyty, ale z nowymi muzykami: basistą Marcinem Ciempielem, perkusistą Krzysztofem Dominikiem, klawiszowcem Kostkiem Joriadisem, gitarzystą Neilem Blackiem, perkusjonalistą Markiem Wilczyńskim. Płytę zapowiadali singlami: „Bądź taka, nie bądź taka” (nagranym ze Stanisławem Sojką) i tytułowym „Sie ściemnia”, do którego animowany teledysk był pierwszym polskojęzycznym klipem wyemitowanym w stacji muzycznej MTV. Maanam odbył kolejną trasę koncertową, grając w klubach w Wielkiej Brytanii i Niemczech. Album pt. Sie ściemnia na rynek trafił dopiero w 1989, w czasie największych zawirowań ekonomicznych związanych z transformacją systemową w Polsce. Z tego powodu mimo wypromowania w radiu większości utworów nie odniósł on sukcesu komercyjnego i uzyskał mieszane recenzje. W tym samym roku Paweł Markowski wydał książkę autobiograficzną pt. „Pamiętnik perkusisty z Maanamu”, w której opisał swoją pracę w zespole.
1991–1997: Powrót