mały|Konstanty Jagiełło w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau (1940) mały|Tablica upamiętniająca Konstantego Jagiełło na budynku przy ul. Krasińskiego 18 Konstanty Jagiełło ps. „Kostek”, „Zieliński”, „Bezzębny” (ur. 12 lipca 1916 we wsi Huta Żelechowska, zm. 27 października 1944 we wsi Łęki-Zasole) – działacz socjalistyczny i niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Po ukończeniu szkoły powszechnej rozpoczął pracę jako goniec w Zarządzie Głównym Związku Zawodowym Robotników Rolnych RP. Początkowo działał w sporcie robotniczym. Uprawiał boks w RKS „Prąd” (klubie związanym z PPS dawną Frakcją Rewolucyjną). Niebawem przeniósł się do związanej z PPS RKS „Skra” Warszawa.
Pod wpływem brata Władysława, działacza OM TUR, oraz siostry Marii, członkini Czerwonego Harcerstwa, związał się z młodzieżowym ruchem socjalistycznym. W 1934 został członkiem 21 Gromady Czerwonego Harcerstwa na Żoliborzu. Od 1935 rozpoczął działalność w OM TUR. W 1936 został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej.
W związku z działalnością polityczną był dwukrotnie aresztowany: w 1935 za organizowanie bojkotu wyborów parlamentarnych oraz 1938 za agitację wyborczą na rzecz PPS w wyborach samorządowych w Warszawie.
W Czerwonym Harcerstwie pełnił funkcję kierownika gromad harcerskich na Powiślu, Żoliborzu oraz Annopolu. Następnie był hufcowym Hufca Warszawa-Północ i członkiem prezydium Okręgu Warszawskiego. Został też tuż przed wojną członkiem Rady Głównej Czerwonego Harcerstwa. Był jednym z najbliższych współpracowników Stanisława Dubois.
Już w październiku 1939 wraz ze Stanisławem Dubois stał się organizatorem grupy konspiracyjnej nazwanej później „Barykadą wolności”. Organizował wydawanie „Barykady wolności”. Miał zostać oddelegowany do akcji specjalnych ZWZJózef Kretkowski, Barykada Wolności, w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. Księga wspomnień, Tom I, Warszawa 1994, s. 609..
Przypadkowo aresztowany 1 sierpnia 1940 (gdy wynosił karabin przechowywany w mieszkaniu matki). Osadzony na Pawiaku i poddany okrutnemu śledztwu, w wyniku którego wybito mu wszystkie zęby (stąd jego późniejszy pseudonim „Bezzębny”).
22 września 1940 został wywieziony do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Auschwitz (numer obozowy 4507). W obozie wraz ze Stanisławem Dubois był jednym z organizatorów konspiracji w Związku Organizacji Wojskowej organizowanej przez Witolda Pileckiego60 rocznica stracenia rotmistrza Witolda Pileckiego, „Nasz Dziennik” nr 120, 24-25.05.2008..
27 czerwca 1944 r., dzięki wsparciu PPS, uciekł wraz z Tomaszem Sobańskim z obozu. Przekazali wówczas konspiracyjnej organizacji PPS w Krakowie grypsy, plany obozu oraz szkice z zaznaczonym rozmieszczeniem sił SS. Początkowo po ucieczce przebywał w Krakowie i Puszczy Niepołomickiej. Niebawem zgłosił się jednak do pracy konspiracyjnej na rzecz więźniów w AuschwitzKazimierz Hałoń, W krakowskiej organizacji bojowej PPS, w: Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939-1945. Księga wspomnień, Tom I, Warszawa 1994, s. 402–403.
Został dowódcą oddziału Gwardii Ludowej WRN organizującego ucieczki więźniów z obozu w rejonie miasta Brzeszcze.
27 października 1944 miał odebrać więźniów: Bernarda Świerczynę, Czesława Duzela, Zbigniewa Raynocha, Piotra Piątego oraz Austriaka Ernsta Burgera. Z obozu miał ich wywieźć autem, które zawoziło brudną bieliznę do pralni w Bielsku, przekupiony SS-mann Johann Roth. Akcja ta okazała się jednak prowokacją. Więźniowie zostali zatrzymani (dwaj popełnili samobójstwo, pozostali w grudniu 1944 zostali zamordowani), zaś samochód zamiast z grupą więźniów przyjechał z oddziałem esesmanów. Jagiełło zginął w walceNieudana ucieczka z Auschwitz. 61 lat temu w Auschwitz stracono pięciu liderów obozowej konspiracji, na stronach Państwowego Muzeum Obozu Auschwitz-Birkenau.
Pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy, Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari oraz Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945.
Upamiętnienie W miejscu gdzie zginął, w miejscowości ZasoleRada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, , s. 297. odsłonięto w 1948 r. pamiątkową tablicę na symbolicznej mogile.
Był patronem szkoły podstawowej nr 159 przy ul. Elbląskiej w Warszawie (przekształcona w gimnazjum), Technikum Łączności nr 1 w Łodzi (zlikwidowane w 1980 roku) oraz patronem szkoły podstawowej w Zasolu (została zbudowana z funduszy więźniów Oświęcimia – Belgów) oraz Zespołu Szkolno-Przedszkolny nr 2 w Zasolu (im. Kostka Jagiełły). W Zasolu istnieje również ulica Kostka Jagiełły.
W Warszawie na budynku przy ul. Krasińskiego 18, w którym mieszkał, znajduje się tablica pamiątkowa.
Przypisy
Bibliografia Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, tom 2, Warszawa 1985, . Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939–1945. Księga wspomnień, Warszawa 1995, .
Kategoria:Członkowie Związku Organizacji Wojskowej Kategoria:Działacze polskiego podziemia 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy Kategoria:Ludzie związani z polską prasą podziemną 1939–1945 Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1919–1939) Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka) Kategoria:Ofiary II wojny światowej Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Żołnierze Gwardii Ludowej WRN