thumb|PZL-105 Flaming, litera P po znakach przynależności państwowej oznacza, że był to samolot prototypowy thumb|PZL M28 Skytruck, litera D po znakach przynależności państwowej oznacza, że jest to samolot należący do PZL Mielec thumb|PZL.5, litera A po znakach przynależności państwowej oznacza, że był to samolot używany w aeroklubie thumb|PZL W-3 Sokół, litera S po znakach przynależności państwowej oznacza, że jest to śmigłowiec thumb|Boeing 737, o znakach rejestracyjnych LLC czyli pierwsza litera L oznaczająca właściciela PLL LOT, druga litera L oznaczająca Boeinga 737-400 i trzecia litera C oznaczająca, że jest to trzeci Boeing tego typu Lotu thumb|Replika samolotu Bücker Bü 131 Jungmann oznaczona SP-YHK thumb|Tupolew Tu-134 o rejestracji SP-LGA - był to pierwszy Tu 134 i pierwszy odrzutowy samolot w PLL LOT Rejestr Cywilnych Statków Powietrznych – rejestr publiczny ewidencjonujący statki powietrzne, opisuje ich tożsamość, właściciela lub użytkownika oraz przynależność państwową. Rejestr prowadzi Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC) realizując w ten sposób postanowienia ustawy z dnia 3 lipca 2002 Prawo lotnicze (Dz.U. z 2002 r., nr 130, poz. 1112 z późn. zmianami) oraz Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2021 w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia rejestru cywilnych statków powietrznych oraz znaków i napisów na statkach powietrznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 596).

Do rejestru wpisywane są tylko statki powietrzne posiadające uznane świadectwo zdatności do lotu wydane przez prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego albo przez odpowiedni organ innego państwa i uznane przez polski ULC. Oznaczeniu podlegają również inne elementy związane z lotnictwem, silniki lotnicze, spadochrony, wyciągarki szybowcowe. Potwierdzeniem wpisania do rejestru lub ewidencji jest wydanie przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego świadectwa rejestracji lub świadectwa ewidencji.

Wpisaniu do rejestru podlegają następujące statki powietrzne: samoloty śmigłowce szybowce motoszybowce sterowce balony (z wyjątkiem balonów bezzałogowych) bezzałogowe statki powietrzne (o masie powyżej 25 kg) Samoloty ultralekkie, wiatrakowce, paralotnie, motolotnie i małe bezzałogowe statki powietrzne wpisywane są do ewidencji.

Zgodnie z wymienionymi rozporządzeniami znak rejestracyjny składa się z dwóch członów – znaku przynależności państwowej oraz znaku rejestracyjnego, przedzielonych poziomą kreską.

Znakiem polskiej przynależności państwowej są litery "SP".

Znak rejestracyjny składa się z grupy cyfr lub liter, przy czym nie mogą być to litery Ą, Ć, Ę, Ń, Ó, Ż, Ź, Ś i Ć (do 20 lipca 2024 także J), a pierwszą literą w grupie nie może być litera Q. Grupa liter nie może również tworzyć sygnałów jak np. SOS, a także PAN, TTT i XXX. W przypadku statków powietrznych są to trzy litery, a w przypadku znaków rejestracyjnych szybowców i motoszybowców – cztery cyfry.

Wielkość nanoszonych na sprzęt znaków zależy od miejsca nanoszenia znaku z zastrzeżeniem, że nie może on być niższy niż 50 cm na skrzydłach lub czaszy balonu, 30 cm na kadłubie, samolotu lub śmigłowca i nie mniej niż 5 cm na czaszy spadochronu.

Stosuje się zasadę, że pierwsza litera znaku rejestracyjnego wskazuje na użytkownika: SP-A.. – aerokluby, Bingo Airways SP-B.. – balony SP-C.. – aerokluby SP-D.. – PZL Mielec SP-E.. – aerokluby, Eurolot, Enter Air, Exin SP-F.. – samoloty dyspozycyjne i prywatne, Exin SP-G.. – samoloty Instytutu Lotnictwa SP-H.. – harcerskie, śmigłowce, Small Planet Airlines SP-I.. – OLT Express, różne SP-K.. – samoloty dyspozycyjne i prywatne, OLT Express, White Eagle Aviation, Sprint Air SP-L.. – PLL LOT, Centralwings SP-M.. – sanitarne, różne SP-N.. – sanitarne, różne SP-O.. – różne SP-P.. – prototypy, samoloty doświadczalne SP-R.. – sanitarne, aerokluby, Ryanair SP-S... – samoloty ultralekkie, śmigłowce SP-T.. – różne SP-U.. – sanitarne SP-W.. – PZL Warszawa, samoloty i śmigłowce sanitarne SP-Y.. – samoloty ultralekkie, samoloty muzealne, repliki SP-X.. – bezzałogowce SP-Z.. – sanitarne SP-0... – motoszybowce SP-1... – szybowce SP-2... – szybowce SP-3... – szybowce SP-8... – szybowce W przypadku samolotów PLL LOT zasadą jest, że druga litera znaku rejestracyjnego określa typ samolotu. Trzecia, ostatnia litera oznacza kolejny samolot w danym typie. N – Ił-14/Embraer EMB-195 T – An-24 A – Ił-62 B – Ił-62M H – Tu-134A C – Tu-154M G – Tu-134/Embraer ERJ-145 D – Embraer EMB-170 I – Embraer EMB-175 N – Embraer ERJ-190 M – Boeing 737-300 L – Boeing 737-400 K – Li-2/Boeing 737-500 O – Boeing 767-200 P – Boeing 767-300 Q - Dash Q400 R – Boeing 787-8 S – Ił-18/Boeing 787-9 F – ATR 72 V – Vickers Viscount/Boeing 737 MAX-8 W - Boeing 737-800 Y - Boeing 737 MAX-8 U - Boeing 737-700

1 stycznia 2009 roku w Rejestrze Cywilnych Statków Powietrznych wpisanych było 2148 statków powietrznych (1101 samolotów, 143 śmigłowce, 759 szybowców, 21 motoszybowców, 123 balony i jeden sterowiec). W 2010 roku w Rejestrze znajdowało się 2235.

Według stanu z dnia 1 stycznia 2011 roku, w rejestrze znajdowało się 2215 statków powietrznych. W tej liczbie zawartych było 1118 samolotów, 186 śmigłowców, 752 szybowców, 21 motoszybowców, 137 balonów oraz pojedynczy sterowiec. Z kolei w ewidencji, 1 stycznia 2011 roku znajdowało się 628 statków powietrznych - 125 samolotów ultralekkich, 471 motolotni, 23 paralotnie, 7 wiatrakowców i dwa szybowce ultralekkie. W 2011 roku najstarszymi zarejestrowanymi samolotami były cztery maszyny typu Piper Cub pochodzące z produkcji w latach 1943 - 1948 i pojedynczy North American Navion z 1949 roku. W 2011 roku po raz pierwszy również zaczęto rejestrować maszyny należące do polskiej Straży GranicznejJerzy Liwiński, Rejestr polskich statków powietrznych 2011, „Lotnictwo”, nr 2-3 (2011), s. 26-29, .

W 2012 roku zarejestrowanych było 2230 sztuk statków powietrznych (stan na 1 stycznia) – 1138 samolotów, 192 śmigłowce, 737 szybowców, 20 motoszybowców, 142 balony i 1 sterowiecJerzy Liwiński,Rejestr polskich statków powietrznych 2012, „Lotnictwo”, nr 2 (2012), s. 14-17, .

Według stanu na dzień 1 stycznia 2015 roku do rejestru wpisanych było 2407 egzemplarzy sprzętu, w tym 1218 samolotów, 180 śmigłowców, 810 szybowców, 21 motoszybowców, 177 balonów i jeden sterowiec. W ewidencji wpisanych było 796 statków powietrznych, w tym 207 samoloty ultralekkie, 533 motolotnie, 26 paralotnie, 6 motoparalotni, 22 wiatrakowce, jedne ultralekki szybowiec i jeden model bezzałogowego aparatu latającego. Wśród nowości, jakie pojawiły się w 2015 roku był pierwszy zarejestrowany w Polsce bezzałogowy śmigłowiec Aquila o znakach SP-XWA. Z kolei 5 listopada 2014 roku do rejestru wpisano pierwszy polski bezzałogowy aparat latający, którym był prototyp rozpoznawczego samolotu BSL Manta produkcji WB Electronics. Maszyna otrzymała znaki SP-XFT. Najstarszym zarejestrowanym w 2014 roku samolotem był Boeing Stearman o znakach SP-YWWJerzy Liwiński,Rejestr polskich statków powietrznych 2015, „Lotnictwo”, nr 2 (2015), s. 44-51, .

W dniu 1 stycznia 2016 roku, w rejestrze znajdowało się 2501 statków powietrznych, w tym 1238 samolotów, 195 śmigłowców, 846 szybowców, 28 motoszybowców, 193 balony i jeden sterowiec. W 2016 roku najstarszym samolotem wpisanym do rejestru był wpisany w 2015 roku a wyprodukowany w 1939 roku de Havilland DH82A Tiger Moth o znakach SP-YAA. 1 stycznia 2016 roku, w ewidencji wpisanych było: 232 samoloty ultralekkie, 552 motolotnie, 29 paralotnie, 6 motoparalotni, 27 wiatrakowce, 9 bezzałogowych aparatów latających i jeden szybowiec ultralekkiJerzy Liwiński, Rejestr polskich statków powietrznych, „Lotnictwo Aviation International”, nr 2 (2016), s. 14-21, .

1 stycznia 2018 roku, w rejestrze zapisanych było 2631 statków powietrznych, w tym 1266 samolotów, 213 śmigłowców, 910 szybowców, 30 motoszybowców, 211 balonów i jeden sterowiec. Kolejne 962 aparaty znajdowały się w ewidencji, w tym 265 samolotów ultralekkich, 594 motolotnie, 31 paralotni, 6 motoparalotnie, 40 wiatrakowców, 24 bezzałogowe aparaty latające, jeden ultralekki śmigłowiec i jeden ultralekki szybowiec. W 2017 roku i na początku 2018 najstarszą maszyną wpisana do polskiego rejestru pozostaje Tiger Moth SP-YAAJerzy Liwiński, Rejestr polskich statków powietrznych, „Lotnictwo Aviation International”, nr 2 (2018), s. 16-22, .

1 stycznia 2019 roku, w rejestrze zapisanych było 2748 statków powietrznych. W tym 1326 samolotów, 223 śmigłowce, 944 szybowce, 32 motoszybowce, 222 balony oraz pojedynczy sterowiec. W ewidencji znajdowało się 1039 pozycji. W tym 296 samolotów ultralekkich, jeden egzemplarz ultralekkiego śmigłowca, 4 ultralekkie szybowce, 618 motolotni, 31 paralotni, 7 motoparalotni, 54 wiatrakowce, 28 bezzałogowe aparaty latające. Podobnie jak rok wcześniej, najstarszym wpisanym do rejestru samolotem był Tiger Moth SP-YAAJerzy Liwiński, Rejestr polskich statków powietrznych 2019, „Lotnictwo Aviation International”, nr 2 (2019), s. 48-55,

Historia W 1919 roku Polska wzięła udział w konferencji w Paryżu, na której podpisała międzynarodową Konwencję Urządzającą Żeglugę Powietrzną, jest to pierwszy i podstawowy akt prawny regulujący działalność lotnictwa cywilnego. W myśl tej konwencji Polska otrzymała znaki przynależności państwowej "P-P", a pierwszym samolotem, na którym wymalowano te znaki, był zarejestrowany na początku 1923 roku samoloty Junkers F-13 należący do towarzystwa lotniczego Aerolloyd (późniejszy Aerolot). W latach 20. XX wieku sprawami sprzętu lotniczego zajmowało się ówczesne Ministerstwo Kolei Żelaznych, a dokładnie Wydział Kolejek Wąskotorowych i Miejskich. W 1922 roku obowiązki wydziału przejął Komitet Lotnictwa Cywilnego. W latach 1925–1928 nadzór nad sprzętem lotniczym przejęły Okręgowe Dyrekcje Kolei Państwowych. Rejestr statków powietrznych prowadzony był od 1923 roku i aż do 1932 roku prowadziła go prywatna, francuska firma Veritas. 14 marca 1928 roku prezydent Rzeczypospolitej wydał dekret o Prawie lotniczym, regulujący całokształt spraw lotniczych w tym również prowadzenie ich ewidencji (Dz.U. z 1928 nr 31 poz. 294). Również w tym samym roku dokonano zmiany znaków przynależności państwowej, zaczęły obowiązywać litery SP, pierwszym samolotem, który otrzymał nowe oznakowanie był ponownie Junkers F-13 SP-AAA (poprzednio P-PALA). Obowiązek rejestracji samolotów i również pilotów, wziął na siebie Wydział Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji. W 1932 roku wydział został przekształcony w Departament Lotnictwa Cywilnego, który do 1937 roku publikował w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Komunikacji informację o zarejestrowanych statkach powietrznych, wiosną 1937 roku dane te utajniono. W momencie wybuchu II wojny światowej w Polsce zarejestrowanych było 1255 statków powietrznych, w tym 26 samolotów PLL LOT i 29 maszyn w prywatnych rękach. Po wojnie pierwszym zarejestrowanym statkiem powietrznym był poniemiecki szybowiec Grunau Baby SP-001, zarejestrowany 14 czerwca 1945 roku, pierwszym samolotem Li-2 SP-LAM należący do PLL LOT, zarejestrowany 5 grudnia 1945 roku, a pierwszym zarejestrowanym w Polsce śmigłowcem był SM-1 SP-SAA, w dniu 24 stycznia 1957 roku.

Zobacz też Międzynarodowy kod statku powietrznego

Przypisy

Bibliografia Jerzy Liwiński, Rejestr statków powietrznych, "Skrzydlata Polska", nr 2 (2002), s. 27-30, . Jerzy Liwiński, Rejestr polskich statków powietrznych 2011, "Lotnictwo", nr 2-3 (2011), s. 26-29, . Jerzy Liwiński, Rejestr polskich statków powietrznych 2012, "Lotnictwo", nr 2 (2012), s. 14-17, .

Linki zewnętrzne Rejestr Cywilnych Statków Powietrznych na stronie Urzędu Lotnictwa Cywilnego

Kategoria:Lotnictwo w Polsce Kategoria:Oznakowania statków powietrznych Kategoria:Rejestry publiczne