Powiat Teschen (, ; do 29 grudnia 1939 Powiat Teschen-Freistadt, , ) – były powiat niemiecki, istniejący w latach 1939–1945. Powstał w efekcie włączenia we wrześniu 1939 Śląska Cieszyńskiego do III Rzeszy. W dokumentach bywał również określany jako Olsaland lub Olsa-Gebiet, jego powierzchnia wynosiła 1462 km², był to drugi pod względem wielkości powiat na terenie RzeszyK. Nowak, W latach II..., 2015, s. 443.
Siedzibą landratu było miasto Cieszyn (Teschen), zaś jego przewodniczącym w latach 1940–1945 był dr Udo Krüger.
18 stycznia 1941 rozwiązano prowincję Śląsk, wskutek czego powiat Teschen wszedł w skład nowej prowincji Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien), utworzonej z rejencji katowickiej i opolskiej.
Historia Pierwszy oddział niemiecki wkroczył do Cieszyna 1 września o godz. 16, następnego dnia osiągając linię Wisły. Kwestia przesunięcia granicy III Rzeszy pozostawała przez cały wrzesień w zasadzie jeszcze otwarta. Ostateczna decyzja o włączeniu powiatów Cieszyn-Frysztat i Bielsko-Biała pod zarząd w Katowicach zapadła 6 października. Władze niemieckie połączyły przedwojenne powiaty cieszyński i frysztacki w jeden o nazwie Teschen-Freistadt. 29 grudnia zmieniono nazwę powiatu na Teschen.
W listopadzie oddano Słowacji część zajętych przez Polskę gmin w październiku 1938Landkreis Teschen
W policyjnym spisie ludności (tzw. palcówka, niem. Fingerabdruck) przeprowadzonym w dniach 11 do 23 grudnia 1939 r. 126 593 (44%) mieszkańców powiatu zadeklarowało narodowość śląska (z czego na terenie powiatu cieszyńskiego bez tzw. Zaolzia 72,3%, a na Zaolziu 36,6%), 66 788 (23%) zadeklarowało narodowość polską (po dawnej polskiej stronie Olzy 22,7% a na Zaolziu 24,1%), niemiecką 41 522, zaś czeską 46 567 (z czego na Zaolziu 44 597, 20,9%), a żydowską 1 928K. Nowak, W latach II..., 2015, s. 448, jednak w późniejszym okresie, wskutek podpisywania Niemieckiej Listy Narodowej liczba Niemców znacząco się zwiększyła. W 1943 poszczególne kategorie Volkslisty liczyła 3 tysiące folksdojczów (DVL I), 22 tysiące osób pochodzenia niemieckiego (DVL II), 180 tysięcy trójkarzy i 300 osób IV kategoriiK. Nowak, W latach II..., 2015, s. 451. Liczba osadników niemieckich wyniosła z kolei 2091, dużo mniej niż w pobliskim powiecie bielskim (gdzie wyniosła ona 13 572)K. Nowak, W latach II..., 2015, s. 452.
Podział na gminy Stopniowo od 30 stycznia 1940 najważniejszym gminom nadawano uprawnienia samorządowe według prawa niemieckiego z 1933 Deutsche Gemeindeordnung (DGO). Do końca wojny otrzymały jeStädte, Gemeinden nach der DGO und Amtsbezirke Landkreis Teschen:
Dombrau, Freistadt (w 1944 połączenie z Karwin), Jablunkau (1 kwietnia 1941 do miasta włączono gminę Nawsi), Karwin (w 1944 połączenie z Freistadt), Lazy: przewidziana zmiana nazwy na HeinrichshaldenGemeinde Lazy, Neu Oderberg: OderbergStadt Neu Oderberg Stadt Neu Oderberg, Orlau, Peterswald, Poremba: Grabenau, Reichwaldau, Skotschau, Steinau: Olsasteinau, Suchau (z połączenia w 1941 trzech gmin: Mittel Suchau, Nieder Suchau, Ober Suchau), Teschen (do miasta włączono gminę Sibica), Trzynietz: Olsahütte, Ustron (w 1941 włączono gminę Hermanitz), Weichsel: Hohenweichsel;
Pozostałe miejscowości podzielono administracyjne na tzw. okręgi urzędowe (Amtsbezirk). 1 stycznia 1945 powiat obejmował 131 gminy. W okresie 1939–1945 była proponowana germanizacja niektórych słowiańsko-brzmiących niemieckich nazw geograficznych na terenie Śląska Cieszyńskiego:
1. Bistritz (2 gminy) Bistritz, Nidek: Niedeck, 2. Bludowitz (7 gmin) Nieder Bludowitz: Blaudental, Nieder Dattin, Ober Bludowitz: Blaude, Schumbarg: Schlesischschönberg, Schöbischowitz: Schöbischau, Schönhof, Zermanitz: Zermadorf, Zywotitz: Seibotendorf, 3. Deutschleuthen (5 gmin) Deutschleuthen Dittmannsdorf, Ober Leuthen: Oberleuthen Wilmersdorf Zawada: Mautendorf. 4. Freistadt-Land (6 gmin) Bad Darkau (w 1944 włączone do miasta Karwin), Katschitz: Katschütz, Lonkau: Olsawiesen, Nieder Marklowitz: Niedermarkelsdorf, Ober Marklowitz: Obermarkelsdorf, Petrowitz: Weichselpetersdorf, Piersna: Pürschau, Roy (w 1944 włączone do miasta Karwin), Altstadt (w 1944 włączone do miasta Karwin), 5. Golleschau (6 gmin) Zeislowitz: Zeiseldorf, Godischau, Golleschau, Kisielau: Kieselau, Nieder Kosakowitz: Kosfeld, Ober Kosakowitz: Kosdorf, 6. Groß Gurek (4 gminy) Brenna, Klein Gurek: Brenntal, Groß Gurek: Brennhübel, Lipowetz: Weichsellindenau, 7. Hnojnik (14 gmin) Dobratitz: Dobersbach, Hnojnik: Steinendorf, Kameral-Ellgoth: Freisteinau, Nieder Domaslowitz: Niederthomasdorf, Ober Domaslowitz: Oberthomasdorf, Rzeka: Reckenhöhe, Smilowitz: Schmeilstal, Nieder Toschonowitz: Taschental, Ober Toschonowitz: Taschenhübel, Trzanowitz: Trannau, Tritiesch: Hohenrohrau, Wielopole: Breitfeld, Wojkowitz: Wolkerstal, Ober Zukau: Oberzuckau, 8. Istebna (4 gminy) Istebna: Bergstuben, Hertschawa: Herrnwald, Jaworzinka: Urlsberg, Koniakau: Bergkleedorf, 9. Jablunkau-Land (9 gmin) Bozonowitz, Bukowetz: Buchengrund (Beskiden), Grudek: Olsaburg, Kosarzisk: Kossern, Nieder Lomna: Lomnatal, Ober Lomna: Lomna, Millikau: Milkenbach, Mosty b. Jablunkau: Jablunkapaß, Piosek: Sandgrund, 10. Neu Oderberg-Land (5 gmin) Oderberg: Altoderberg, Pudlau, Skrzeczon: Kretschen, Wirbitz, Zablatsch: Moosfeld, 11. Seibersdorf (4 gminy) Klein Kuntschitz: Teichkunzendorf, Groß Kuntschitz: Bachkunzendorf, Pruchna: Pruchenau, Seibersdorf 12. Skotschau-Land (16 gmin) Bladnitz Baumgarten: Teichbaumgarten, Harbutowitz: Herborsddorf, Iskrzicin: Kieselberg, Kittschitz: Kittenau, Kostkowitz: Kostenteichen, Kowali: Teichschmieden, Lonczka: Wiesenhang, Miendziswiec: Mittenhof, Nierodzim: Weichselrode, Ochab: Ochau (Weichsel), Perstetz, Pogorsch: Weichselbrandau, Simoradz: Simmerau, Willamowitz: Wenigenwilhelmsdorf, Wislitz: Weichselberg, 13. Teschen-Land (16 gmin) Bazanowitz: Baschenau, Brzezowka: Birkhübel, Dzingelau: Zingelau, Gumna: Tennberg, Haslach: Schlesischhaslach, Kotzobendz: Kottenbusch, Krasna: Schönhuben, Mönnichhof, Mosty b. Teschen, Ogrodzon: Rodendorf, Pastwisk: Olsaweide, Pogwisdau: Windhübel,, Punzau, Roppitz, Zamarsk: Zammer, Nieder Zukau: Niederzuckau, 14. Tierlitzko (6 gmin). Nieder Tierlitzko: Niederzierlau, Ober Tierlitzko: Oberzierlau, Grodischt: Grödenberg, Mistrzowitz: Meistern, Albersdorf, Stanislowitz: Stenzelsdorf (Beskiden), 15. Trzynietz-Land (11 gmin) Gutty: Talhütten (Beskiden), Karpentna: Kerpersdorf, Kojkowitz: Georgsberg, Konskau, Lischbitz: Fuchsgrund, Nieder Lischna: Niederlischna, Ober Lischna: Oberlischna, Niebory: Nieberntal, Oldrzychowitz: Ulrichsdorf (Beskiden), Tyra: Türau, Wendrin: Wendrain;
Zobacz też powiat cieszyński
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Spis gmin powiatu w 1945 roku Mapa powiatu w 1940
Teschen Kategoria:Historia Cieszyna