Procolophonomorpha – klad zauropsydów w randze rzędu, nadrzędu lub bez przyznanej rangi, zaliczany do podgromady anapsydów. Grupa cechowała się różnorodnością form, obejmując zarówno jaszczurkopodobne prokolofony, jak i m.in. masywne parejazaury.
Najstarsi znani przedstawiciele Procolophonomorpha (m.in. Acleistorhinus) żyli we wczesnym permie. Żyjącymi do dziś przedstawicielami Procolophonomorpha być może są żółwie; jeśli jednak nie należą one do tej grupy (patrz niżej) to Procolophonomorpha są grupą wymarłą a ich ostatnimi przedstawicielami były wymarłe pod koniec triasu Procolophonoidea.
Historia Nazwę Procolophonomorpha ukuł Alfred Romer w 1964 roku. Miała ona obejmować prokolofony i ich najbliższych krewnych, a także parejazaury. Michael S. Lee (1995) zdefiniował Procolophonomorpha jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka rodzaju Nyctiphruretus, rodziny Nycteroleteridae, rodzajów Owenetta i Barasaurus, rodzin Procolophonidae i Lanthanosuchidae, rodzaju Sclerosaurus, parejazaurów i żółwi oraz wszystkich jego potomków. Niektóre analizy kladystyczne sugerują jednak przynależność żółwi nie do anapsydów, lecz do diapsydów; w takim zaś wypadku Procolophonomorpha sensu Lee, 1995 stałyby się synonimem zauropsydów. Nawet jeśli nie uwzględniać żółwi, tak definiowane Procolophonomorpha mogą być synonimem kladu Ankyramorpha (zdefiniowanego przez Michaela deBragę i Roberta Reisza (1996) jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka grupy Procolophonia, rodzaju Macroleter, rodziny Lanthanosuchidae i rodzaju Acleistorhinus oraz wszystkich jego potomków). Michael deBraga i Olivier Rieppel (1997) zdefiniowali Procolophonomorpha jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka rodzaju Macroleter, parejazaurów i kladu Procolophoniformes oraz wszystkich jego potomków (przy czym autorzy ci definiują Procolophoniformes jako klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka rodzin Procolophonidae i Owenettidae oraz wszystkich jego potomków; inni autorzy na określenie tego kladu używają nazwy Procolophonoidea). Niektóre analizy kladystyczne sugerują jednak, że do tak definiowanych Procolophonomorpha nie należałaby część taksonów, które do Procolophonomorpha zaliczył Lee (1995), w tym rodzina Lanthanosuchidae i rodzaj Nyctiphruretus. Sean P. Modesto, Diane M. Scott i Robert R. Reisz (2009) zdefiniowali Procolophonomorpha jako klad obejmujący gatunek Procolophon trigoniceps i wszystkie taksony bliżej spokrewnione z nim niż z gatunkiem Milleretta rubidgei; według przeprowadzonej przez autorów analizy kladystycznej do tak definiowanych Procolophonomorpha należy klad Ankyramorpha i siostrzany do niego gatunek Australothyris smithi.
Filogeneza Kladogram Procolophonomorpha według Modesto, Scott i Reisza (2009):
Kladogram Procolophonomorpha sensu Modesto, Scott i Reisz (2009) według Lysona i współpracowników (2010):
Przypisy
Bibliografia Carroll, R. L., 1988: Appendix; Vertebrate Classification. in Carroll, R. L. 1988: Vertebrate Paleontology and Evolution, W. H. Freeman and company, New York deBraga M. & O. Rieppel. 1997. Reptile phylogeny and the interrelationships of turtles. Zoological Journal of the Linnean Society 120: 281-354. deBraga, M. & Reisz, R. R., 1996: The Early Permian reptile Acleistorhinus pteroticus and its phylogenetic position. Journal of Vertebrate Paleontology: Vol. 16, #3, pp. 384-395 Laurin, M., & Gauthier, J. A., 1996 Phylogeny and Classification of Amniotes, at the Tree of Life Web Project Lee, M. S. Y. 1995. Historical burden in systematics and the interrelationships of 'Parareptiles'. Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society 70: 459-547. Lee M. S. Y. 1996. Correlated progression and the origin of turtles. Nature 379: 812-815. Lee, M. S. Y., 1997: Pareiasaur phylogeny and the origin of turtles. Zoological Journal of the Linnean Society: Vol. 120, pp. 197-280 Rieppel O. & M. deBraga. 1996. Turtles as diapsid reptiles. Nature 384: 453-455.