Marian Chodacki

thumb|Grób Mariana Chodackiego na cmentarzu Powązkowskim

Marian Stanisław Chodacki, ps. „Maracz” (ur. 15 lipca 1898 w Nowym Sączu, zm. 26 czerwca 1975 w Nowym Jorku) – major dyplomowany piechoty Wojska PolskiegoTajny Dziennik Personalny Rezerw Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 14 lipca 1939 roku, s. 2., polski dyplomata, Komisarz Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku (1936–1939), dyrektor wykonawczy Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce (1949–1951), kawaler Orderu Virtuti Militari.

Młodość i służba wojskowa Syn Juliusza i Marii z Raczyńskich. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa UW. W latach 1912–1914 należał do Związku Strzeleckiego. Następnie służył w Legionach i Wojsku Polskim. 1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w Najwyższej Komisji Opiniującej, a jego oddziałem macierzystym był 34 pułk piechoty w Białej PodlaskiejSpis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 118, 579.. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu porucznika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 168. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W latach 1922–1924 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w WarszawieRocznik Oficerski 1923, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 185, 423, 1502.. 31 marca 1924 awansował na kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 131. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Z dniem 1 października 1924, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, został przeniesiony do Oddziału II Sztabu Generalnego w Warszawie. W czasie studiów i pełniąc służbę sztabową pozostawał oficerem nadetatowym 21 pułku piechoty w WarszawieDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 103 z 2 października 1924 roku, s. 568.Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 9, 174, 366.. Od 1927 do 1931 był attaché wojskowym w Finlandii i SzwecjiRocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 133, 203.. Z dniem 1 listopada 1931 został przydzielony do 67 pułku piechoty w Brodnicy, w którym odbył praktykę dowódczą na stanowisku kompanii strzeleckiejDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 327.Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 48, 595.. Z dniem 10 grudnia 1932 został przeniesiony do dyspozycji Ministra Spraw Zagranicznych na okres 6 miesięcyDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 436.. Z dniem 30 czerwca 1933 został przeniesiony do rezerwy z równoczesnym przeniesieniem w rezerwie z 21 do 30 pułku piechoty w WarszawieDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 139.. Z dniem 12 marca 1939 został awansowany na majora rezerwy ze starszeństwem z dniem 19 marca 1939.

Służba w MSZ i Komisariacie Generalnym RP W MSZ otrzymał posadę radcy ministerialnego w Departamencie Politycznym. W dniu 24 października 1935 został radcą legacyjnym i pełnił funkcję chargé d’affaires w poselstwie RP w Czechosłowacji. Chodacki cieszył się zaufaniem ministra Józefa Becka, który uważał go za najlepszego polityka spośród oficerów, którzy zostali przeniesieni z Wojska Polskiego do służby zagranicznejMikos, op. cit, powołuje się w tym miejscu na Diariusz i teki Jana Szembeka 1934–1939, t. 1–4, London 1964–1972..

30 grudniaMajchrowski, op. cit., podaje datę 16 grudnia 1936 Chodacki objął stanowisko Komisarza Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku, w trakcie pełnienia tej funkcji uzyskał rangę ministra pełnomocnego i posła nadzwyczajnego. Jego zdecydowana postawa doprowadziła do ponownego zjednoczenia skłóconych organizacji polonijnych w Gdańsku. W stosunku do władz Wolnego Miasta polska polityka nie uległa zmianie i nadal była naznaczona ciągłym oporem wobec postępującej nazyfikacji Gdańska. Komisarz często interweniował u władz Gdańska w obronie Polaków, których życie i zdrowie, w tym czasie, było już coraz bardziej zagrożoneW raportach płynących z Komisariatu do MSZ opisywano napaści na Polaków m.in. w miejscowości Piekło; na polskich uczniów w miejscowości Pszczółki.. W czasie służby Chodackiego na stanowisku Komisarza uległa nasileniu praca wywiadowcza Komisariatu, a pracownicy placówki zbierali liczne informacje o przygotowaniach wojennych w Wolnym Mieście. Jeszcze w sierpniu 1939 Komisarz, zgodnie z przyjętym zwyczajem, wizytował pancernik „Schleswig-Holstein”Tak opisywał tę chwilę w swoich wspomnieniach: Była to chyba najcięższa chwila mojego życia, to przejście dwukrotne pod lufami ciężkich dział okrętowych, a potem kieliszek szampana przy akompaniamencie drwiących uśmieszków smarkatych oficerków. cytat w: G. Danielewicz W kręgu Polonii gdańskiej Gdańsk 1996, , cytowane za: Strona domowa Waldemara Matlana. 1 września Chodacki wraz z innymi pracownikami Komisariatu został aresztowany przez Niemców. Na skutek protestów, wydalonego już z terytorium Gdańska, Wysokiego Komisarza Ligi Narodów Carla Jakoba Burckhardta, Niemcy 5 września 1939 wywieźli Chodackiego wraz z częścią pracowników Komisariatu na granicę z Litwą i tam wypuścili.

II wojna światowa i okres powojenny W czasie II wojny światowej był żołnierzem Polskich Sił Zbrojnych we Francji i Wielkiej Brytanii, później został przeniesiony do konsulatu RP w Nowym Jorku i od 1 września 1943 stał na czele tajnej placówki wywiadu EstezetBiogram na stronie Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce w randze ministra pełnomocnego. W latach 1944–1945 był jednocześnie polskim oficerem łącznikowym przy amerykańskiej służbie wywiadowczej Office of Strategic ServicesAleksander, op. cit, str. 221 podaje: „W latach 1944–1945 był oficerem łącznikowym przy amerykańskiej służbie wywiadowczej Office of Strategic Service. Prawdopodobnie to wtedy został awansowany do stopnia pułkownika dyplomowanego”; mianowania ponad stopień majora nie potwierdzają inne źródła - późniejsze emigracyjne podają stopień majora dyplomowanego. Po wojnie pracował w Nowym Jorku w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce, gdzie w latach 1949–1951 pełnił funkcję dyrektora wykonawczego. Jego grób symboliczny znajduje się na warszawskim cmentarzu Powązkowskim (kwatera J-3-12).

Upamiętnienie W 2019 ppłk Marian Chodacki został patronem Centrum Kształcenia SWW.

Decyzją Ministra Obrony Narodowej nr 491 z 11 marca 2019 Marian Chodacki został pośmiertnie awansowany do stopnia podpułkownika.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4465 (1921)Dekret Wodza Naczelnego L. 3429 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 9) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1939) Krzyż Walecznych (trzykrotnie, po raz 2 i 3 w 1921)Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 58) Medal Niepodległości (13 września 1933) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Srebrny Krzyż Zasługi (19 marca 1931) „za zasługi na polu bezpieczeństwa wojska”. Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Komandor Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia, 1936) Komandor Orderu Krzyża Orła (Estonia, 1935) Komandor Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1937)Zezwolenia na przyjęcie odznaczeń cudzoziemskich„Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej” Nr 4, s. 81, 1937. Komandor Orderu Sławy (Tunezja) Kawaler Orderu Miecza 1 klasy (Szwecja) Kawaler Orderu Białej Róży Finlandii 1 klasy (Finlandia, 1932), s. 336. Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Gwiazdy Polarnej 1 klasy (Szwecja, 1934) Kawaler Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1930)Dziennik Personalny MSWoj. Nr 12/1930, s. 250. Krzyż „Skyddskår’u” (Finlandia, 1931)Dziennik Personalny MSWojsk Nr 8/1931, s. 380.

Zobacz też Komisariat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku

Przypisy

Bibliografia

Jan Stanisław Ciechanowski: Wywiad polski w Ameryce Północnej i Południowej w czasie II wojny światowej, Zeszyty Historyczne, t. 12, s. 97–124, Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie/Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej we Włocławku, [w:] PDF Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych. Roczniki oficerskie 1923, 1924, 1928 i 1932.

Linki zewnętrzne Archiwum Majora Mariana Chodackiego w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego

Kategoria:Attaché wojskowi II Rzeczypospolitej Kategoria:Chargé d’affaires II Rzeczypospolitej Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Kapitanowie piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Komisarze Generalni Rzeczypospolitej Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Sączu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie 9 Pułku Piechoty (PSZ) Kategoria:Oficerowie 34 Pułku Piechoty (II RP) Kategoria:Upamiętnieni symbolicznym grobem na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Krzyża Orła Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Miecza Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Sławy (Tunezja) Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Czechosłowacji Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Finlandii Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni II Rzeczypospolitej w Szwecji Kategoria:Radcy Departamentów MSZ II Rzeczypospolitej Kategoria:Radcy legacyjni II Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w 1898 Kategoria:Zmarli w 1975 Kategoria:Związani z Instytutem Józefa Piłsudskiego w Ameryce Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Stanach Zjednoczonych po II wojnie światowej