thumb|Graffiti Aleksamenosa thumb|Graffiti Aleksamenosa - wersja retuszowana Graffiti Aleksamenosa – graffiti wyryte na murze Pałacu Cezarów na Palatynie w Rzymie, uważane za najstarsze znane wyobrażenie ukrzyżowanego JezusaWalter Lowrie, Monuments of the Early Church, Macmillan, 1901, s. 238Dom Dunstan Adams, What is Prayer?, Gracewing Publishing, 1999, s. 48Father John J. Pasquini, True Christianity: The Catholic Way, iUniverse, 2003, str. 105Augustus John Cuthbert Hare, Walks in Rome, Volume 1, Adamant Media Corporation, 2005, s. 201. Zostało odkryte w 1857 rokuFilippo Coarelli, Guida archeologica di Roma, Arnoldo Mondadori Editore, Verona 1984, s. 158. Obecnie jest umieszczone w muzeum Antiquarium Forense e Antiquarium Palatino.
Rysunek przedstawia ukrzyżowanego człowieka z głową osła. Po jego lewej stronie stoi postać z uniesioną – prawdopodobnie w geście religijnym – ręką. Podpis w języku greckim głosi Αλεξαμενος ϲεβετε θεον (Aleksamenos sebete theon), czyli „Aleksamenos oddaje cześć bogu”Michael Green, Evangelism in the Early Church, Wm. B. Eerdmans Publishing, 2004, s. 244.
W 1870 roku na ścianie sąsiedniego budynku znaleziono dwujęzyczną inskrypcję w łacinie i grece o treści Aleksamenos fidelis, czyli „Aleksamenos wierzący”. Odnalezione graffiti są zatem szyderstwem z Aleksamenosa i jego religii.
Wiek graffiti jest nieznany; datuje się je na okres między I a III wiekiem. W tym okresie w pismach pogańskich często zarzucano Żydom i chrześcijanom onolatrię (kult osła)O onolatrii na Catholic Encyclopedia (dostęp 3 sierpnia 2009), a popularnym sposobem ośmieszenia oponentów było przedstawianie ich mistrza jako postaci z oślą głową. Tertulian wspomniał o Żydzie, który w Kartaginie namalował na murze karykaturę chrześcijańskiego Boga jako istotę z oślimi uszami i kopytem u jednej nogi, trzymającego książkęTertulian, Ad nationes, 1:11, 1:14. Niektórzy uważali, że graffiti może mieć związek z gnostycką sektą, której symbolem była głowa osłaJohn Denham Parsons, Non-christian cross, London 1896, s.38Tertulian, Do pogan, przyp. 82, ATK, Warszawa 1983, s. 64.
Wśród uczonych nie ma jednomyślności na temat tego, kogo przedstawia rysunekPierwsze znane przedstawienie Ukrzyżowania z suppedaneum to tzw. krucyfiks szyderczy o niechrześcijańskim pochodzeniu z ok. 240 roku z Muzeum Narodowego w Rzymie.(...) Wyobrażenie to nie ma pochodzenia chrześcijańskiego (Stanisław Kobielus: Krzyż Chrystusa. Od znaku i figury do symbolu i metafory. IW PAX, Warszawa 2000, s. 118, 249)Magia antyczna, Andrzej Wypustek, Ossolineum, Wrocław 2001, s. 154, 155, 244. Na wizerunku z Palatynu widnieje po prawej stronie oślogłowca litera Y, która była symbolem pitagorejczyków i stąd wynika – zdaniem profesora Wunscha – że Aleksamenos z graffiti należał do sekty setianSetianische Verfluchungstafeln aus Rom, Lipsk, 1898, s. 110Krzyż widlasty w kształcie litery Y wykorzystywali w swej filozofii pitagorejczycy. Odzwierciedlał on możliwość wyboru jednej z dwóch dróg w ludzkim życiu (Iza Elżbieta Smolińska: Symbolika krzyża w arabskiej literaturze religijnej i obrzędów Koptów. Wydawnictwo Ibidem 2008, s. 48). Postać identyfikowana bywa jako egipski bóg Set, czyli grecki TyfonHugh Joseph Schonfield, B. Geis Associates: Those incredible Christians. Grove Press, 1968, s. 20 i n.. Nie jest też wykluczone, że karykatura z Palatynu może mieć związek z egipskim bogiem AnubisemB. Hudson MacLean, An introduction to Greek epigraphy of the Hellenistic and Roman periods from Alexander the Great down to the reign of Constantine, University of Michigan Press, 2002, s. 209Non-christian cross, John Denham Parsons, Londyn 1896, s. 38.
Przypisy
Linki zewnętrzne
The Alexamenos Graffito: page by Rodney J. Decker Alexamenos and pagan perceptions of Christians
Alexamenos: a Christian mocked for believing in a crucified God
Kategoria:Graffiti Kategoria:Ikonografia Jezusa Chrystusa Kategoria:Chrześcijaństwo starożytne