Henryk IV (, ur. 11 listopada 1050 w Goslar, zm. 7 sierpnia 1106 w Liège) – król niemiecki od 1056 (faktycznie od 1065), cesarz rzymski od 1084 do swojej abdykacji w 1105, najstarszy syn cesarza Henryka III i jego drugiej żony Agnieszki z Poitou (Akwitańskiej). Był trzecim cesarzem z dynastii salickiej (zwanej inaczej dynastią frankońską).
Życiorys W 1056 został koronowany po śmierci swego ojca. Do 1062 roku władzę w jego imieniu sprawowała matka, cesarzowa Agnieszka. W roku 1062 został uprowadzony przez arcybiskupa Annona II z Kolonii, który sprawował regencję do 1064. W tym roku regentem został arcybiskup Adalbert z Bremy. Na początku panowania, bo już w roku 1071 musiał rozprawić się z buntem Sasów. Bunt był spowodowany zbyt gwałtownie, zdaniem powstańców, realizowanymi rewindykacjami w regionie gór Harz. Rebelianci zostali ostatecznie pokonani w bitwie nad Unstrutą w 1075.
Popadł w konflikt z papieżem Grzegorzem VII o inwestyturę, a bezpośrednio nieuznanie biskupa Mediolanu mianowanego przez Grzegorza VII. Henryk osłabiony wojną domową w Niemczech i ekskomuniką nałożoną na niego przez papieża, chcąc utrzymać się przy władzy, wraz z małym orszakiem udał się do Włoch w celu przebłagania papieża. Zastał go w zamku Kanossa, gdzie w styczniu 1077 roku ukorzył się przed nim, pokutując trzy dni pod murami zamku w worku i boso. Naciskany przez doradców papież 28 stycznia 1077 roku zdjął z Henryka klątwę. Papieska ekskomunika dotyczyła przypisania Henrykowi twierdzenia o trzech oszustach (Jezusie, Mojżeszu i Mahomecie), którzy zdaniem cesarza swymi naukami omamili ludzkość.
Król wrócił do Niemiec, gdzie zastała go nowa wojna. Saska opozycja obrała królem Rudolfa Szwabskiego. Po trzech latach zamieszek wewnątrzniemieckich zwyciężył Henryk, który pokonał Rudolfa w 1080 roku w bitwie pod Hohenmölsen, w której zginął sam antykról. Henryk opanował sytuację w Niemczech. W 1083 roku na czele armii wyruszył do Włoch, by rozprawić się z papieżem. Kolejne papieskie klątwy nie osiągnęły celu i choć życie papieża uratowali Normanowie, to został on wygnany do Salerno, gdzie wkrótce zmarł.
W 1084 antypapież Klemens III koronował Henryka na cesarza. Ostatnie dwadzieścia lat panowania Henryka to dalszy okres wojen domowych w Niemczech. W 1085 roku Henryk podarował księciu czeskiemu Wratysławowi koronę królewską. Henryk planował również wyprawę wojenną na Polskę i Węgry, jednak wobec sprzeciwu Sasów nigdy nie doszły one do skutku.
31 grudnia w 1105 roku w Ingelheim opuszczony przez ostatnich stronników Henryk został zmuszony do abdykacji. Władzę przejął jego syn Henryk V.
Pół roku po abdykacji, w sierpniu 1106 roku, Henryk IV zmarł w Liège i po przewiezieniu do Spiry został początkowo pochowany w niepoświęconej kaplicy. Pięć lat później, po zniesieniu ekskomuniki, 7 sierpnia 1111 roku został pochowany w katedrze w Spirze.
Panowanie Henryka IV zostało opisane w powieści „Tiara i korona” Teodora Jeske-Choińskiego, która przedstawia problem sporu o inwestyturę.
Małżeństwa i potomstwo Henryk IV był dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną była Berta Sabaudzka, córka hrabiego Sabaudii Ottona I. Drugie małżeństwo z Eupraksją (po koronacji Adelajdą) było bezpotomne.
Z pierwszego małżeństwa pochodzili: Konrad (12 lutego 1074 – 27 lipca 1101), król Włoch Henryk V, ur. prawdopodobnie 11 sierpnia 1081, zm. 23 maja 1125 Agnieszka von Waiblingen, matka króla Niemiec Konrada III
Przodkowie
Zobacz też spór o inwestyturę
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Cesarze Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Władcy Bawarii Kategoria:Władcy Niemiec Kategoria:Dynastia salicka Kategoria:Ekskomunikowani przez Kościół katolicki Kategoria:Władcy, którzy abdykowali Kategoria:Urodzeni w 1050 Kategoria:Zmarli w 1106 Kategoria:Ludzie urodzeni w Goslarze