Śledziokształtne (Clupeiformes) – rząd ryb z grupy promieniopłetwych nadgromady ryb kostnoszkieletowych.
Rząd obejmuje ryby słonowodne, słodkowodne i wędrowne o dużym znaczeniu ekonomicznym. Są to głównie gatunki niewielkich rozmiarów, chociaż niektóre z nich osiągają znaczne długości. Większość przedstawicieli dorasta do 10–40 cm długości ciała, natomiast największe gatunki mogą przekraczać 1 m, a sporadycznie osiągać nawet około 2 m długości. Do najbardziej znanych przedstawicieli należą śledzie, szprot i sardynki.
Cechy charakterystyczne rzędu Przedstawiciele tego rzędu mają wydłużone, wrzecionowate ciało, zwykle wyraźnie spłaszczone bocznie. Głowa jest stosunkowo mała, a szczęki najczęściej pozbawione zębów lub wyposażone jedynie w drobne ząbki. Ciało, z wyjątkiem głowy, pokrywają stosunkowo duże, cienkie, koliste łuski o srebrzystym połysku, które łatwo odpadają. U części gatunków przy nasadzie płetw piersiowych lub ogonowej występują jedna lub dwie silnie wydłużone łuski. Linia boczna jest zredukowana i ogranicza się do obrębu głowy. Wszystkie płetwy mają wyłącznie promienie miękkie, bez promieni ciernistych, natomiast pęcherz pławny zachowuje połączenie z przewodem pokarmowym.
W punktach: czaszka stosunkowo słabo skostniała łuski cykloidalne, koliste płetwa ogonowa homocerkalna, pozornie symetryczna promienie płetw miękkie, członowane, czasem w wyjątkiem pierwszych 2–4 promieni płetwy grzbietowej i odbytowej, które mogą być elastyczne płetwy piersiowe osadzone nisko na bokach ciała, a brzuszne w tylnej części brzucha brak płetwy tłuszczowej jednakowo rozwinięte kręgi kręgosłupa nieparzysty lemiesz położony na środku podniebienia pęcherz pławny otwarty do przełyku brak aparatu Webera średnia długość ciała nie przekracza 75 cm
Opis Większość śledziokształtnych zasiedla przypowierzchniowe warstwy mórz i oceanów. Ryby te tworzą liczne ławice i odbywają regularne migracje, zarówno sezonowe, jak i dobowe. W okresie letnim wiele populacji przemieszcza się ku wyższym szerokościom geograficznym, natomiast zimą powraca do cieplejszych akwenów. Liczne gatunki związane z wodami szelfowymi przebywają w ciągu dnia bliżej dna, a po zmroku przemieszczają się ku powierzchni.
Rząd Clupeiformes obejmuje około 350 gatunków. Największe znaczenie gospodarcze mają przedstawiciele rodzin śledziowatych (Clupeidae) oraz sardelowatych (Engraulidae). Ryby te od wieków stanowią ważny element rybołówstwa morskiego i należą do najistotniejszych gatunków poławianych na świecie.
Systematyka Rodziny zaliczane do śledziokształtnych: Denticipitidae Clausen, 1959 – kolcobródkowate Spratelloididae Jordan, 1925 Engraulidae Gill, 1861 – sardelowate Clupeidae Cuvier, 1816 – śledziowate Chirocentridae Bleeker, 1849 – dorabowate Dussumieriidae Gill, 1861 Pristigasteridae Bleeker, 1872 Ehiravidae Deraniyagala, 1929 Alosidae Svetovidov, 1952 Dorosomatidae Gill, 1861
Wartości odżywcze Śledziokształtne należą do ryb o dużym znaczeniu żywieniowym i gospodarczym. Ich mięso cechuje się wysoką wartością odżywczą oraz korzystnym składem chemicznym. Zawiera przeciętnie 18–20% białka oraz od około 5 do 15% tłuszczu, przy czym zawartość tłuszczu ulega znacznym zmianom w zależności od cyklu życiowego ryb. Największą ilość tkanki tłuszczowej gromadzą po zakończeniu intensywnego okresu żerowania, natomiast bezpośrednio po odbyciu tarła ich mięso jest wyraźnie chudsze.
Mięso ryb śledziokształtnych stanowi również cenne źródło składników mineralnych, zwłaszcza potasu, wapnia, magnezu, fosforu i jodu, a także wielu mikroelementów. Dostarcza ponadto istotnych ilości witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, przede wszystkim witamin A i D, oraz witamin z grupy B. Dzięki tym właściwościom ryby należące do rzędu śledziokształtnych odgrywają ważną rolę w żywieniu człowieka i są cenionym surowcem w przemyśle rybnym.
Zobacz też ryby - wykaz rodzin
Przypisy
Bibliografia