Piotr Marian MassoniusW źródłach rosyjskich Massonius występuje jako Piotr Piotrowicz Massonius. (ur. 1 lutego 1862 w Kursku, zm. 20 lipca 1945 w Wilnie) – polski filozof, psycholog i pedagog, działacz oświatowy, encyklopedysta i dziennikarz, wieloletni wykładowca Uniwersytetu Stefana Batorego.
thumb|Marian Massonius jako dziekan Wydziału Humanistycznego USB
Życiorys Urodził się w rodzinie Piotra Massoniusa, pułkownika armii carskiej oraz Heleny ze Sliźniów, córki Ottona – filomaty i przyjaciela Adama Mickiewicza. Wychował się w majątku Marianowka. Po ukończeniu gimnazjum w Warszawie rozpoczął studia na Uniwersytecie, następnie od 1890 studiował filozofię, pedagogikę, slawistykę i historię sztuki na uczelniach w Lipsku, Berlinie, Pradze i Monachium. W 1882 ożenił się z Anielą Houwalt. W 1890 r. obronił w Lipsku doktorat pracą O transcendentalnej estetyce Kanta (). Po powrocie zamieszkał w Petersburgu, gdzie zasiadał w redakcji tygodnika „Kraj” blisko współpracując z Włodzimierzem Spasowiczem.
W 1892 r. przeniósł się do Warszawy. Publikował w Głosie, Tygodniku Illustrowanym, Wiśle, Ateneum, Gazecie Warszawskiej i Gazecie Polskiej. W latach 1895–1905 był członkiem redakcji Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej. Hasła jego autorstwa podpisane są skrótem Mns. Był członkiem redakcji oraz autorem biogramów wydanego w latach 1901–1903 „Albumu biograficznego zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX” Marii Chełmońskiej. W latach 1897–1914 zasiadał w redakcji Przeglądu Filozoficznego.
W 1906 r. przez kilka miesięcy sprawował mandat posła do rosyjskiej I Dumy Państwowej z guberni mińskiej. Po jej rozwiązaniu przez cara zaangażował się w Związek Autonomistów i Federalistów Lednickiego, którego deklarację podpisał.
Od 1906 do 1914 r. pracował jako nauczyciel w warszawskich gimnazjach Reja i Górskiego. Wykładowca filozofii i psychologii na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie (1907–1914).
W czasie I wojny światowej znalazł się w Mińsku, gdzie od 1915 do 1918 r. kierował gimnazjum polskim (jego uczniem był m.in. Jerzy Giedroyc). W latach 1917–1918 stał na czele redakcji „Dziennika Mińskiego”Zdzisław Julian Winnicki, W Mińsku Litewskim mieście dawnej Rzeczypospolitej, Wrocław 2005.. Był członkiem komisji pracującej nad powołaniem uniwersytetu białoruskiego w Mińsku, nauczał również na kursach białorusoznawczych. W 1918 organizował polskie gimnazjum im. Władysława Syrokomli w Nieświeżu, którego był pierwszym dyrektorem (do 1919). Dwukrotnie aresztowany i skazany na śmierć najpierw w 1919 następnie w czasie wojny polsko-bolszewickiej w 1920 r, uwalniany w ramach wymiany.
Od października 1920 pracował jako wykładowca filozofii i pedagogiki Uniwersytetu Stefana Batorego (USB). W czasie ofensywy Tuchaczewskiego ewakuowany wraz z Uniwersytetem najpierw do Warszawy, potem krótko do Poznania, gdzie dał wykład poświęcony bolszewizmowi — O bolszewictwie. Od 1922 był dziekanem i prodziekanem Wydziału Humanistycznego USB. Wykładał historię filozofii i pedagogikę, psychologię narodów i estetykę. Nauczał także w Gimnazjum i Liceum Męskim na Górze Bouffałowej (wśród jego uczniów był m.in. Czesław Miłosz). Przeszedł na emeryturę w 1932 roku. W tym samym roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (9 listopada 1932) „za zasługi na polu pracy narodowej i oświatowej oraz w dziedzinie nauki”..
Należał m.in. do Towarzystwa Filozoficznego w Warszawie oraz wileńskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Został pochowany na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie.
Materiały archiwalne Mariana Massoniusa znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-17Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-01-03]..
Wybrane publikacje Szkice estetyczne (1884) Über den kritischen Realismus (1887, Lipsk) Очерк истории польской филозофии (pol. Filozofia u Polaków, 1890, Moskwa) Racjonalizm w teorii poznania Kanta (1898) Rozdwojenie myśli polskiej (1901, Warszawa)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Marian Massonius, O bolszewistwie, Ośrodek Myśli Politycznej Publikacje Mariana Massoniusa w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Deputowani do I Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Kursku Kategoria:Ludzie związani z Nieświeżem Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bernardyńskim w Wilnie Kategoria:Polscy deputowani do Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polscy działacze oświatowi Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy filozofowie XIX wieku Kategoria:Polscy filozofowie XX wieku Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Urodzeni w 1862 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Towarzystwa Kursów Naukowych (1905–1918) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Zmarli w 1945