366px|thumb|Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce w 1772 roku
Podział poniższy przedstawia strukturę Kościoła łacińskiego w Polsce i na Litwie, jak też na Śląsku i w Mołdawii w przededniu I rozbioru Polski. Diecezje wrocławska (z wyj. archiprezbiteriatów Opatów i Ostrzeszów) i bakowska prawie w całości znajdowały się poza obszarem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, podobnie prawie całe dwa dekanaty diecezji krakowskiej (Pszczyna, Bytom) oraz kilka parafii z diecezji poznańskiej, gnieźnieńskiej, chełmińskiej, płockiej i warmińskiej. Diecezje podporządkowane były metropoliom gnieźnieńskiej i lwowskiej, bądź bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Większość diecezji podzielona była na archidiakonaty, a te na dekanaty lub odpowiadające im archiprezbiteriaty. W 3 diecezjach funkcjonowały sufraganie terenowe.
Metropolia gnieźnieńska diecezja chełmińska z katedrą w Chełmży archidiakonat chełmiński – 12 archiprezbiteriatów: Brodnica, Chełmno, Chełmża, Golub, Grudziądz, Lidzbark (2 par. w Prusach Książęcych), Lubawa (1 parafia w Prusach Książęcych), Łasin, Nowe Miasto, Radzyń, Toruń, Wąbrzeźno archidiakonat malborski – de iure diecezja pomezańska – 5 archiprezbiteriatów: Dzierzgoń, Malbork, Nowy Staw, Sztum, Żuławki archidiecezja gnieźnieńska archidiakonat gnieźnieński – 8 dekanatów: Gniezno św. Michała, Gniezno św. Piotra i Pawła, Gniezno św. Trójcy, Konin, Łekno, Słupca, Sompolno, Żnin archidiakonat kaliski – 5 dekanatów: Kalisz, Krotoszyn, Pleszew, Staw, Stawiszyn archidiakonat kamieński w Kamieniu Krajeńskim – 5 dekanatów: Człuchów (1 par. w Brandenburgii), Łobżenica, Nakło, Tuchola, Więcbork archidiakonat kurzelowski – 6 dekanatów: Kurzelów, Małogoszcz, Opoczno, Przytyk, Skrzynno, Żarnów archidiakonat łęczycki – 5 dekanatów: Kłodawa, Kutno, Łęczyca, Tuszyn, Zgierz archidiakonat łowicki – 3 dekanaty: Łowicz, Rawa Mazowiecka, Skierniewice archidiakonat uniejowski – 6 dekanatów: Brzeźnica, Lutomiersk, Radomsko, Szadek, Uniejów, Warta terytorium wieluńskie (formalnie w archidiakonacie uniejowskim) – 3 dekanaty: Krzepice, Ruda, Wieruszów diecezja inflancka z katedrą w Dyneburgu Inflanty (dawna diecezja wendeńska) Kurlandia (dawna diecezja piltyńska) diecezja krakowska z sufraganiami terenowymi w Sandomierzu i Lublinie archidiakonat radomski (tzw. "dziekania kielecka") – 3 dekanaty: Radom, Stężyca, Zwoleń prepozytura kielecka – 2 dekanaty: Bodzentyn, Kunów archidiakonat krakowski – 17 dekanatów: Bytom (większość parafii na Górnym Śląsku), Dobczyce, Jędrzejów, Kraków św. Floriana, Kraków NMP, Książ Wielki, Nowa Góra, Opatowiec, Oświęcim, Proszowice, Pszczyna (większość parafii na Górnym Śląsku), Skała, Skawina, Wieliczka, Witów, Zator, Żywiec archidiakonat lubelski – 5 dekanatów: Chodel, Kazimierz, Łuków, Parczew, Solec archidiakonat nowosądecki – 7 dekanatów: Mielec, Nowy Sącz, Nowy Targ, Pilzno, Ropczyce, Spisz, Strzyżów archidiakonat pilicki – 1 dekanat: Wolbrom prepozytura pilicka – 1 dekanat: Lelów archidiakonat sandomierski – 4 dekanaty: Koprzywnica, Miechocin, Połaniec, Rudnik prepozytura tarnowska – 1 dekanat: Tarnów prezpozytura wiślicka – 3 dekanaty: Kije, Pacanów, Sokolina archidiakonat wojnicki – 6 dekanatów: Biecz, Bobowa, Jasło, Lipnica Murowana, Wojnicz, Żmigród archidiakonat zawichoski – 3 dekanaty: Opatów, Urzędów, Zawichost diecezja łucka (od XVI wieku, wcześniej metropolia lwowska) archidiakonat brzeski – 8 dekanatów: Bielsk Podlaski, Brańsk, Drohiczyn, Janów Podlaski, Kamieniec Litewski, Łosice, Szereszów, Węgrów archidiakonat łucki – 5 dekanatów: Bracław, Dubno, Krzemieniec, Włodzimierz, Zasław, Zbaraż diecezja płocka archidiakonat dobrzyński – 4 dekanaty: Dorzyń, Górzno, Lipno, Rypin archidiakonat płocki – 16 dekanatów: Bielsk, Bieżuń, Bodzanów, Ciechanów, Gostynin, Janowo (1 par. w Prusach Książęcych), Mława, Nowe Miasto, Płock, Płońsk, Przasnysz, Raciąż, Sierpc, Szreńsk, Wyszogród, Zakroczym archidiakonat pułtuski – 11 dekanatów: Andrzejewo, Kamieńczyk, Łomża, Maków, Ostrów, Pułtusk, Radzymin, Stanisławów, Wąsosz, Wizna, Wyszków diecezja poznańska archidiakonat poznański – 8 dekanatów: Buk, Czarnków (1 par. w Brandenburgii), Kostrzyń, Oborniki, Poznań, Pyzdry, Rogoźno, Środa archidiakonat pszczewski – 3 dekanaty: Grodzisk, Lwówek, Zbąszyń archidiakonat śremski – 8 dekanatów: Borek, Kościan, Koźmin, Krobia, Nowe Miasto, Śmigiel, Śrem, Wschowa archidiakonat warszawski – 10 dekanatów: Błonie, Garwolin, Gąbin, Grójec, Latowicz, Liw, Mszczonów, Piaseczno, Sochaczew, Warka diecezja smoleńska z niefunkcjonującą katedrą w Smoleńsku (3 parafie) diecezja wileńska z sufraganią terenową w Obolcach – 2 archidiakonaty bez rozgraniczenia i 26 dekanatów: Augustów, Bobrujsk, Brasław, Grodno, Knyszyn, Kowno, Kupiszki, Lida, Mińsk, Nowogródek, Olwita, Orsza, Oszmiana, Pobojsk, Połock, Raduszkowice, Raduń, Różana, Siemno, Słonim, Świr, Troki, Wilno, Wilkomierz, Witebsk, Wołkowysk archidiakonat wileński archidiakonat białoruski w Obolcach diecezja włocławska z sufraganią terenową w Gdańsku archidiakonat kruszwicki – 4 dekanaty: Fordon, Gniewkowo, Inowrocław, Kruszwica archidiakonat pomorski w Gdańsku – 10 dekanatów: Bytów, Gdańsk, Gniew, Lębork, Mirachowo, Nowe, Puck, Starogard, Świecie, Tczew archidiakonat włocławski – 8 dekanatów: Bobrowniki, Brześć Kujawski, Izbica, Kowal, Nieszawa, Radziejów, Służewo, Wolbórz diecezja wrocławska (od 1821, faktycznie od 1732 podległa bezpośrednio Stolicy Apostolskiej) archidiakonat głogowski – 9 archiprezbiteriatów: Głogów, Góra, Kożuchów, Sława, Szprotawa, Świebodzin, Wysoka Cerkiew, Zielona Góra, Żagań archidiakonat legnicki – 7 archiprezbiteriatów: Bolesławiec, Jawor, Jelenia Góra, Legnica, Lubomierz, Nowogrodziec, Wleń archidiakonat opolski – 28 archiprezbiteriatów: Biała, Bielsko, Bogacica, Cieszyn, Dębieńsko Wielkie, Frydek, Frysztat, Gliwice, Głogówek, Gorzów Śląski, Gościęcin, Karwina, Krapkowice, Lubliniec, Łany, Niemodlin, Olesno, Opole, Pogrzebień, Pyskowice, Racibórz, Siołkowice, Strumień, Strzelce Opolskie, Toszek, Ujazd, Wodzisław, Żory archidiakonat wrocławski – 35 archiprezbiteriatów: Bolków, Borów, Cerekwica, Głuchołazy, Grodków, Kamienna Góra, Kąty Wrocławskie, Kiełczyn, Milicz, Namysłów, Nysa, Oleśnica, Opatów (w Polsce), Ostrzeszów (w Polsce), Otmuchów, Paczków, Prudnik, Przychowa, Rychbach, Rychtal, Skoroszyce, Strzegom, Syców, Środa Śląska, Świebodzice, Widnawa, Wiązów, Wołów, Wrocław św. Maurycego, Wrocław św. Mikołaja, Ząbkowice Śląskie, Ziębice, Złote Góry, Žulová, Żimigród diecezja żmudzka z katedrą w Worniach – 10 dekanatów: Janiszki, Kroki, Olsiady, Retów, Szadów, Szkudy, Szydłów, Wiekszenie, Wielona, Wornie
Metropolia lwowska diecezja bakowska z katedrą w Bakowie w Mołdawii – na terenie Polski tylko 2 parafie diecezja chełmska z katedrą w Krasnymstawie – 10 dekanatów: Bełz, Chełm, Grabowiec, Hrubieszów, Krasnystaw, Luboml, Potylicz, Sokal, Turobin, Zamość diecezja kamieniecka – 6 dekanatów: Czarnokozińce, Dunajowce, Jazłowiec, Międzybóż, Satanów, Szarogród diecezja kijowska z katedrą w Żytomierzu – 3 dekanaty: Chwastów, Owrucz, Żytomierz archidiecezja lwowska archidiakonat halicki – 3 dekanaty: Halicz, Kołomyja, Żydaczów archidiakonat lwowski – 6 dekanatów: Buczacz, Dunajów, Konkolniki, Lwów, Rohatyń, Trembowla archidiakonat żółkiewski – 3 dekanaty: Busk, Janów, Gródek Jagielloński diecezja przemyska archidiakonat brzozowski – 4 dekanaty: Brzozów, Dynów, Krosno, Sanok archidiakonat jarosławski – 4 dekanaty: Jarosław, Leżajsk, Rzeszów, Tarnogród archidiakonat przemyski – 4 dekanaty: Mościska, Nowe Miasto, Pruchnik, Sambor
Diecezje podległe bezpośrednio Stolicy Apostolskiej diecezja warmińska z katedrą we Fromborku – 10 archiprezbiteriatów: Barczewo, Braniewo, Dobre Miasto, Frombork, Jeziorany, Lidzbark Warmiński, Olsztyn, Orneta, Pieniężno, Reszel oraz 1 parafia – Elbląg; ponadto 3 placówki w Prusach Książęcych: par. Królewiec, oraz należące do jezuitów par. Święta Lipka i Tylża – stanowiące de iure diecezję sambijską formalnie włączoną do diecezji warmińskiej w 1821 r.
Zobacz też
Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Polsce (XVI w.) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego na ziemiach polskich (1795–1815) Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Królestwie Polskim (1815–1918) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1918–1939) Podział administracyjny Kościoła greckokatolickiego w Polsce (1918–1939) Podział administracyjny Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce (1944–1989)
Bibliografia Stanisław Litak. Kościół łaciński w Polsce około 1772 roku. Redakcja wydawnictw KUL. Fundacja Jana Pawła II. Rzym-Lublin 1991. Bolesław Kumor, Granice metropolii i diecezji polskich (968-1939). Cz. 1-5, w: „Archiwa biblioteki i muzea kościelne”, T. 18-22. Ośrodek archiwów, bibliotek i muzeów kościelnych przy Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Lublin 1969-1971. Stanisław Litak. Struktura terytorialna kościoła łacińskiego w Polsce w 1772 roku. Towarzystwo Naukowa KUL. Lublin 1980.
Kategoria:Kościół katolicki w I Rzeczypospolitej Kategoria:Podziały administracyjne Kościoła katolickiego w Polsce