thumb|250px|right|Średniowieczne przedstawienie Augustyna przy pracy pisarskiej
Dzieła Augustyna z Hippony (354-430) – chrześcijańskiego autora języka łacińskiego, doktora Kościoła. W młodości pisał w Italii, a następnie jako prezbiter i biskup w Północnej Afryce: w Hipponie i Kartaginie. W latach 80. XX w. Instytut Wydawniczy „Pax” przygotowywał projekt wydania „Dzieł Wszystkich” Augustyna w polskim tłumaczeniu. Nie doczekał się on realizacji m.in. z powodów finansowychPor. .
Główne działy tematyczne Według współczesnych autorów, m.in. Bertholda Altanera i A. Stuibera, dzieła Augustyna można pogrupować w następujących działach tematycznych: Pisma autobiograficzne Wyznania powstałe między 397 a 401 r., a więc w pierwszych latach biskupstwa, będące opisem jego własnej drogi duchowej. Jak zauważył John J. O’Meara książka ta nie jest dziełem autobiograficznym w ścisłym, współczesnym sensie tego słowa. Było to dzieło mające pomóc początkującym w wierze, katechumenom (por. Początkowe nauczanie religii) dostrzec działanie Boga w historii życia. Augustyn użył w niej „swego życia i wyznania wiary w Boga dla zilustrowania swej teorii człowieka” (antropologia). Augustyn opisał więc wydarzenia ze swego życia o tyle jedynie, o ile były użyteczne do tego celu.
Sprostowania – dzieło opublikowane ok. 427 r. Augustyn zawarł w niej opis napisanych do tej pory dziewięćdziesięciu dzieł, wraz z wyjaśnieniami trudniejszych fragmentów. Dzieła te liczyły w sumie dwieście trzydzieści dwie księgi. Książka ta nie uwzględnia licznych homilii i listówPor. .
Dialogi filozoficzne Większość z nich Augustyn napisał w latach 386-388, mając ponad 32 lata przeżywał swe nawrócenie i chrzest w Mediolanie. Są to m.in. następujące tytuły: Przeciw akademikom, O życiu szczęśliwym, O porządku, Solilokwia, O nieśmiertelności duszy, O wielkości duszy. Polskie tłumaczenia tych dzieł ze wstępami zostały opublikowane w książce: Dialogi filozoficzne, Kraków: Znak, 1999, seria: Filozofia i Religia.
Dzieła o tematyce antropologicznej Znaczącym tematem w pismach Augustyna były zagadnienia antropologii filozoficznej. Poruszał je we wczesnych dialogach filozoficznych: Przeciw akademikom, O życiu szczęśliwym, O porządku, O nieśmiertelności duszy, O wolnej woli. Bardziej dojrzała refleksja w odniesieniu do teologii chrześcijańskiej, zawiera się takich dziełach jak Państwo Boże czy O Trójcy Świętej, a także w pismach skierowanych przeciw błędom manichejskim czy pelagiańskim, jak O duszy i jej pochodzeniu (De anima et eius origine; PL 44,475-548), czy O naturze dobra (De natura boni; PL 44,551-572).
Pisma apologetyczne Państwo Boże publikowane w latach 413-426; O herezjach (De haeresibus) zredagowane w 428 r. oraz kazanie Przeciwko Żydom (Adversus Iudaeos) wygłoszone przez Augustyna pod koniec życia.
Dzieła polemiczne wobec manicheizmu Poglądy Augustyna w odniesieniu do doktryn manichejskich są dostępne współcześnie dzięki zachowanym pismom przeciw-manichejskim. Augustyn napisał ich w sumie trzynaście. Według pelagianina Juliana z Eklanum, a także niektórych autorów XX w., w odniesieniu do cielesności i pożądliwości Augustyn nie uwolnił się całkowicie spod wpływu doktryny Manesa. Zarzut ten, jak wykazał m.in. N. Cipriani OSA, jest wysoce nieobiektywny i pozbawiony racjonalnych podstaw. Nawrócenie Augustyna na wiarę katolicką dokonało się poprzez przezwyciężenie materializmu i dualizmu manichejskiego - zarówno metafizycznego jak i antropologicznegoPor. .
Wśród pism anty-manichejskich Augustyna są m.in.: O wolnej woli (388-395 r.) O obyczajach Kościoła Katolickiego i obyczajach manichejczyków (387-389 r.) O dwóch duszach (392-393 r.) trzy komentarze do Księgi Rodzaju: Przeciwko manichejczykom komentarz do Księgi RodzajuDe Genesi contra Manichaeos libri duo; PL 34, 173-219; CSEL 91, wyd. Dorothea Weber /1998/ ), przeł. J. Sulowski, w: tenże, Pisma egzegetyczne przeciw manichejczykom, Warszawa 1980 ATK PSP 25, s. 21-82. (388-389 r.) Niedokończony komentarz słowny do Księgi RodzajuDe Genesi ad litteram imperfectus liber; CSEL 28,457-503, wyd. J. Zycha /1894/); PL 34, 220-245;, w: tenże, Pisma egzegetyczne przeciw manichejczykom, przeł. J. Sulowski, Warszawa 1980 ATK PSP 25, s. 83-112 (393-394 r.) Komentarz słowny do Księgi RodzajuDe Genesi ad litteram libri duodecim; CSEL 28,1-435 wyd. J. Zycha /1894/ ; BA 48 i 49, przekł. franc., wstęp i przypisy: P. Agaësse, A. Solignac /1972/), przeł. J. Sulowski, w: tenże, Pisma egzegetyczne przeciw manichejczykom, Warszawa 1980 ATK PSP 25 s. 113-382. (401-415 r.) O prawdziwej wierze (389-391 r.)Przeł. J. Ptaszyński, [w:] tenże, Dialogi filozoficzne, Kraków 1999 Znak FiR, s. 733-818 Przeciw Adimantowi uczniowi Maniego (394 r.); PL 42,129-172. Przeciw listowi Maniego, który nazywają «Listem podstawowym» (397)Przekład polski: List, który nazywają «Listem podstawowym», przeł. J. Sulowski, w: Augustyn z Hippony, Pisma przeciw manichejczykom, Warszawa 1990 ATK PSP 54, s. 111-151. Przeciw Faustusowi (398-400 r.)Contra Faustum Manichaeum; PL 42, 207-518; CSEL 25,247-797, wyd. J. Zycha /1891/); przekład polski: Księgi I-XXI, przeł. Jan Sulowski, przejrz. i popr. ks. Jan Gliściński, Stanisław Kalinkowski, ks. Wincenty Myszor, ks. Kazimierz Obrycki, ks. Emil Stanula CssR, Warszawa 1991 ATK PSP 55, s. 272; Księgi XXII-XXXIII, przeł. Jan Sulowski, [w:] Przeciw Faustusowi (księgi XXII-XXXIII). Przeciw Sekundynowi, Warszawa 1991 ATK PSP 56, s. 3-151.. W księdze 19 Augustyn wyjaśniał rozumienie chrześcijańskich sakramentów w odniesieniu do obrzędów Pierwszego Przymierza. Wypowiedział m.in. następujące zdanie o ważności widzialnych znaków-sakramentów dla życia religijnego:
O naturze dobra (399-405 r.)przeł. Maria Maykowska, [w:] tenże, Dialogi filozoficzne, Kraków 1999 Znak FiR, s. 829-863 Traktat o teologii małżeństwa pt. Wartości małżeństwa (401 r.)De bono coniugali; CSEL] 41,185-231, wyd. J. Zycha /1900/; PL 40, 373-396, przeł. ks. Wacław Eborowicz, w:Pisma świętego Augustyna o małżeństwie i dziewictwie. Przekład i komentarz, red. ks. Augustyn Eckmann, Lublin 2003 Towarzystwo Naukowe KUL, s. 73-116. Ważnym źródłem są także listy Augustyna. Przeciw Sekundynowi (po 404 r.) – Jest to ostatni wprost anty-manichejski traktat AugustynaContra Secundinum Manichaeum; PL 42,577-602; CSEL 25/2,905-947, przeł. Jan Sulowski, [w:] Przeciw Faustusowi (księgi XXII-XXXIII). Przeciw Sekundynowi, Warszawa 1991 ATK PSP 56, s. 161-193..
Ponadto są dostępne zapisy polemicznych dysput, które Augustyn prowadził w Afryce północnej z manichejczykami pod koniec IV w., wśród nich: Sprawozdanie z dyskusji z Fortunatem (392 r.)Contra Fortunatum disputatio; PL 42, 111-128; CSEL 25,81-112, wyd. J. Zycha /1891/); przeł. J. Sulowski, [w:] Pisma przeciw manichejczykom, Warszawa 1990 ATK PSP 54, s. 89-110. Przeciw Feliksowi (397-398 r.) – łacińskie wydanie w CSEL 25/2,801-852.
Dzieła powstałe w związku z kontrowersją donatystyczną Po powrocie do Afryki i święceniach kapłańskich (391 r.) Augustyn włączył się w działania mające zakończyć schizmę Donatyzmu. Opublikował wiele dzieł polemicznych i listów, m.in.: 398-400 Poemat Psalm przeciw stronnictwu Donata (Psalmus contra partem Donati) 400-401 O chrzcie przeciw donatystom (De baptismo contra Donatistas; CSEL 51; BA 29; PL 43:107-244)Przekład polski: . 400-405 Przeciwko listom Petyliana (Contra litteras Petiliani; CSEL 53; BA 30 PL 43:245-383.) 401 Przeciwko Kreskoniuszowi uczonemu donatyście (Contra Cresconium grammaticum donatistam libri quatuor; CSEL 52; BA 31; PL 43,445-594) 408 List 93 Do Wincentego (Ep. 93 Ad Vincentium; PL 33, 521-547). 411 O jednym chrzcie przeciw Petylianowi (De unico baptismo contra Petilianum; PL 43:595-614; CSEL 53; BA 31) 412 Streszczenie rozmowy z donatystami (Breviliculus collationis cum Donatistis; CSEL 53; BA 32; PL 43:651-690) – tekst napisany dla wiernych po spotkaniu z donatystami w dniach 1-8 czerwca 411 r. w secretarium term w Kartaginie, z udziałem m.in. Biskupa Aureliusza ze strony katolickiej i Petyliana z Cyrty ze strony donatystów. 419-420 Przeciw Gaudencjuszowi, biskupowi donatystów (Contra Gaudentium Donatistarum episcopum; CSEL 53; PL 43, 707-758; BA 32)Por. . Ważnym źródłem są także listy Augustyna. InneZob. teksty zawarte w t. 43 kolekcji Patrologia Latina dostępne w całości w internecie po łacinie: .
Dzieła powstałe w związku z kontrowersją pelagiańską
Rok 412, w którym Augustyn napisał traktat O karach za grzechy i ich odpuszczeniu oraz o chrzcie dzieci (De peccatorum meritis et remissione et de baptismo ), rozpoczął długoletnią polemikę biskupa Hippony z pelagianami. W jej trakcie powstało wiele traktatów, listów, homilii, w których Augustyn doprecyzował rozumienie grzechu pierworodnego oraz teologię łaski i wolnej woli. Ostatnim dziełem – przerwanym przez śmierć – był traktat polemiczny: Niedokończone dzieło przeciwko drugiej odpowiedzi Juliana (Contra secundam Iuliani responsionem imperfectum opus). Ważnym źródłem są także listy Augustyna.
Pisma anty-ariańskie Wśród pism polemicznych wobec Arianizmu są m.in. Przeciwko nauce Arian (Contra sermonem Arianorum) (418/419 r.) oraz dwa dzieła związane z dysputą z biskupem Gotów Maksyminem odbytą w 427/428 r.: Dyskusja z Maksyminem biskupem ariańskim oraz Przeciwko Maksyminowi (dwie księgi). Ważnym źródłem są także listy Augustyna.
Pisma pastoralne Do pism pastoralnych należy zaliczyć wiele homilii, komentarzy i listów na temat Pisma ŚwiętegoPor. .
Pisma dogmatyczne Wśród dzieł poświęconych zagadnieniom teologii dogmatycznej, w których Augustyn objaśniał tajemnice wiary, są nauki dla katechumenówPor. , teologia Trójcy Świętej (O Trójcy Świętej) czy wyjaśnienie sytuacji społeczno-duchowej Imperium Rzymskiego (Państwo Boże).
Chrystologia Doktryna chrystologiczna Augustyna jest rozsiana po jego pracach. Jednym z nielicznych tekstów poświęconych całkowicie tej tematyce był list 137 napisany ok. 411-412 r. do młodego senatora Wolusiana, w odpowiedzi na jego prośbę o pomoc w odniesieniu się do krytyki chrześcijaństwa z powodu wyznawania wcielonego Boga. Kwestie chrystologiczne porusza także list 219 wysłany do biskupów Południowej Galii, którzy wygnali mnicha Leporiusza z powodu jego heretyckich poglądów. Augustyn w liście wyjaśniał biskupom problemy Leporiusza z rozumieniem Chrystusa. Również Kazanie 194 „W Święto Narodzenia Pańskiego” ukazuje poglądy Chrystologiczne biskupa Hippony. W sekcji pierwszej mówił: Narodził się Chrystus, Bóg z Ojca, człowiek z matki, Z nieśmiertelności Ojca, z dziewictwa matki. Z Ojca bez matki, z matki bez ojca. Z Ojca bez czasu, z matki bez nasienia, Z Ojca początek życia, z matki koniec śmierci. Z Ojca kieruje wszystkimi dniami, z matki konsekruje ten dzień.
Pisma i homilie objaśniające Pismo Święte Oprócz pisanych komentarzy, Augustyn wygłaszał homilie z różnych okazji na tematy biblijne. Nie miały one charakteru systematycznego komentarza, mają raczej charakter wprowadzający w tajemnicę wiary, mistagogiczny, jak np. homilie do pism Janowych lub do psalmów, które zaliczane są do traktatów.
Objaśnienia Starego Testamentu Wśród dzieł należy wymienić zwłaszcza komentarze do pierwszych trzech rozdziałów Księgi Rodzaju: Przeciwko manichejczykom komentarz do Księgi Rodzaju, Niedokończony komentarz słowny do Księgi Rodzaju oraz Komentarz słowny do Księgi RodzajuPisma egzegetyczne przeciw manichejczykom, przeł. Jan Sulowski, Warszawa 1980 ATK PSP 25. Wielotomowe Objaśnienia Psalmów (Enarrationes in Psalmos) Uwagi do Siedmioksięgu (Locutiones in Heptateuchum) oraz O problemach zachodzących w Siedmioksięgu (Quaestiones in H.) (419 r. ).
Homilie o Starym Testamencie Wśród kazań o Starym Testamencie jest m.in. Kazanie 20 Do Psalmu 51,12: Stwórz we mnie, o Boże, serce czyste (wygłoszone po 391 r.), przekład z łaciny i oprac. Elżbieta Kolbus, "Vox Patrum", 32/33 (1997), s. 467-474.
Objaśnienia pism Nowego Testamentu Są wśród nich zwłaszcza komentarze: