Algirdas Mykolas Brazauskas (ur. 22 września 1932 w Rakiszkach, zm. 26 czerwca 2010 w Wilnie) – litewski polityk, w okresie ZSRR działacz komunistyczny, przewodniczący Sejmu od 1992 do 1993, prezydent Litwy w latach 1993–1998, premier Litwy w latach 2001–2006.

Życiorys Ukończył w 1956 studia inżynieryjne w Kowieńskim Instytucie Politechnicznym. Obronił później pracę z zakresu ekonomii w CEMI (instytucie ekonomiczno-matematycznym Akademii Nauk ZSRR w Moskwie), uzyskując w 1974 stopień doktora.

Po ukończeniu studiów podjął pracę w budownictwie. W latach 1956–1957 był głównym inżynierem na budowie hydroelektrowni kowieńskiej, a od 1958 do 1962 naczelnikiem zarządu przedsiębiorstwa budownictwa energetycznego. Od 1962 kierował wydziałem materiałów budowlanych w Radzie Gospodarki Narodowej Litewskiej SRR. W latach 1965–1966 był ministrem przemysłu materiałów budowlanych, po czym został zastępcą przewodniczącego Państwowego Komitetu Planowania. Pełnił tę funkcję do 1977.

W 1977 został sekretarzem, a w 1988 I sekretarzem Komitetu Centralnego KPL. 24 lutego 1990 został wybrany do Rady Najwyższej Litewskiej SRR. Znalazł się wśród sygnatariuszy Aktu Przywrócenia Państwa Litewskiego z 11 marca tego samego roku.

Do 1992 był zastępcą przewodniczącego Rady Najwyższej, przekształconej w Sejm Republiki Litewskiej. Doprowadził do powołania na bazie Komunistycznej Partii Litwy nowej formacji pod nazwą Litewska Demokratyczna Partia Pracy. Współpracował z rządem Kazimiery Prunskienė, reprezentując postawę zachowawczą w opozycji do głównego nurtu Sąjūdisu, związanego z Vytautasem Landsbergisem.

W 1992 poprowadził postkomunistów do zwycięstwa w wyborach parlamentarnych. Jako nowy marszałek Sejmu stał się jednocześnie głową państwa. W 1993 wygrał pierwsze po odzyskaniu niepodległości wybory prezydenckie, pokonując w nich wspieranego przez opozycję ambasadora w USA Stasysa Lozoraitisa. Oba te sukcesy tłumaczono m.in. kryzysem ekonomicznym i rozczarowaniem rządami niepodległościowego Sąjūdisu, a wygraną w 1993 także rozpoznawalnością Algirdasa Brazauskasa. Urząd prezydenta sprawował do 1998, nie ubiegając się o reelekcję.

W 2000 sygnował swoim nazwiskiem koalicję socjaldemokratyczną, skupiającą Litewską Demokratyczną Partię Pracy, Litewską Partię Socjaldemokratyczną i dwa mniejsze ugrupowania, samemu nie kandydując jednocześnie do parlamentu. Utworzony lewicowy blok ten wygrał wybory parlamentarne w tym samym roku, pozostając jednak w opozycji do nowo powołanego rządu Rolandasa Paksasa.

W styczniu 2001 Algirdas Brazauskas stanął na czele Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej, do której formalnie przyłączyła się LDDP. W lipcu tegoż roku został premierem Litwy, gdy po rozpadzie koalicji partii liberalnych, jego ugrupowanie porozumiało się z Nowym Związkiem.

Po wyborach parlamentarnych w 2004 pozostał na tym stanowisku, inicjując nową koalicję rządową z udziałem m.in. Partii Pracy. Urząd premiera sprawował do czerwca 2006. Podał się do dymisji po ujawnieniu szeregu afer w zapleczu politycznym jego rządu, które doprowadziły m.in. do wyjścia z koalicji Partii Pracy. W 2007 zrezygnował także z kierowania socjaldemokratami.

26 czerwca 2010 zmarł w Wilnie w wieku 77 lat na raka prostaty. Metropolita wileński Audrys Bačkis nie zgodził się na wniesienie trumny z ciałem prezydenta do katedry wileńskiej na czas uroczystości pogrzebowych, co wywołało liczne kontrowersje. 1 lipca został pochowany na cmentarzu na Antokolu.

Życie prywatne Jego pierwszą żoną była Julija Brazauskienė, miał z nią córki Audronė i Laimę. Po raz drugi żonaty z Kristiną Butrimienė. Miał brata Gerarda, który został dyrektorem szwedzkiego koncernu Euroc AB na Litwę.

Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Wielki ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (2003) Krzyż Wielki Orderu Witolda Wielkiego (1998) Medal Niepodległości Litwy (2000) Gwiazda Tysiąclecia Litwy (2009) Krzyż Wielki Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej (1997, Estonia) Order Gwiazdy Białej (2004, Estonia) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Komandor Orderu Honoru (Grecja) Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Trzech Gwiazd (1996, Łotwa) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (1998, Norwegia) Order Orła Białego (1996, Polska) Order Honoru (2010, Rosja) Krzyż Wielki Orderu Infanta Henryka (2003, Portugalia) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina) Medal Republiki Urugwaju (1996, Urugwaj) Kawaler Krzyża Wielkiego Udekorowany Wielką Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (1997, Włochy) Medal Rady Bałtyckiej (2004) Tytuł honorowego obywatela Wilna

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Technicznego w Kownie Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej Litewskiej SRR Kategoria:Honorowi obywatele Wilna Kategoria:Litewscy deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Litewscy inżynierowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Kownie Kategoria:Marszałkowie Sejmu Republiki Litewskiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Litwy Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Białej Kategoria:Odznaczeni Orderem Honoru (Federacja Rosyjska) Kategoria:Odznaczeni Orderem Honoru (Grecja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Księcia Jarosława Mądrego Kategoria:Odznaczeni Orderem Królewskim Serafinów Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Ziemi Maryjnej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Trzech Gwiazd Kategoria:Odznaczeni Orderem Wyzwoliciela San Martina Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Norwegia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Zbawiciela Kategoria:Odznaczeni urugwajskimi odznaczeniami Kategoria:Odznaczeni Wielkim Krzyżem Orderu Witolda Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Wielkim Krzyżem ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego Kategoria:Pochowani na cmentarzu na Antokolu w Wilnie Kategoria:Politycy Litewskiej Demokratycznej Partii Pracy Kategoria:Politycy Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej Kategoria:Politycy Komunistycznej Partii Litwy Kategoria:Premierzy Litwy Kategoria:Prezydenci Litwy Kategoria:Sygnatariusze Aktu Przywrócenia Państwa Litewskiego Kategoria:Urodzeni w 1932 Kategoria:Zmarli w 2010