Twerecz (lit. Tverečius) – miasteczko na Litwie, nad jeziorem o tej samej nazwie.
Położone w okręgu uciańskim w rejonie ignalińskim, siedziba gminy Twerecz, 33 km na wschód od Ignalina, 295 mieszkańców (2011).
W Twereczu znajduje się przejście graniczne z Białorusią. Granica między państwami przebiega rzeką Dzisną. Znajduje się tu kościół katolicki, filia szkoły podstawowej i poczta.
Historia Źródła historyczne podają datę 21 lipca 1501 roku podpisania aktu fundacyjnego przez możnowładców Wieszgailos, a 24 lipca, osiedlenia w Twereczu Kanoników regularnych, zwanych „białymi augustianami”. Mieli oni w Twereczu klasztor od 1501 roku do kasaty w 1832 roku. W 1501 roku zbudowano murowany kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej ufundowany przez Jerzego i Mikołaja WargałowiczówCatalogus ecclesiarum et cleri archidioecesis vilnensis pro anno domini 1935. W 1622 roku Piotr Pac nadał kościołowi folwark Orszweta oraz wieś Kukucie, a w 1644 roku jego żona wieś Jauniszki (Jauniškės). W 1662 roku wojewoda trocki Mikołaj Stefan Pac zbudował nowy murowany kościół oraz klasztor.
W 1852 zbudowano nowy, drewniany kościół, na miejsce starego pochodzącego z 1501 roku. W 1905 roku ks. Antanas Slapšys-Slapšinskas rozpoczął budowę nowego, murowanego kościoła, prace nad którym zakończono około roku 1925.
W 1781 roku w Twereczu działała szkoła, którą z czasem przekształcono w działającą do dziś w Wielkiej WsiStrona Didžiasalis. szkołę średnią. W 1892 roku Twerecz był miasteczkiem rządowym w powiecie święciańskim, w 3 okręgu polskim, w gminie i okręgu wiejskim Twerecz. Gmina składała się z czterech wiejskich starostw. Obejmowała 6020 mieszkańców. Urząd Gminy znajdował się we wsi Popówka. W Twereczu działała szkoła ludowa.
11 maja 1863 r. w pobliżu Twerecza Rosjanie otoczyli i rozbili oddział powstańczy dowodzony przez Jana Jelskiego. W walce zginął Edward Klimowicz, Jelski popełnił samobójstwo, a 28 powstańców wzięto do niewoli. Poległych pochowano w Twereczu, lecz później zwłoki Jelskiego złożono na terenie majątku Widzki Dwór. Po pewnym czasie władze rosyjskie obawiając się, że powstańcy wykradną zwłoki, zabrali je i wywieźli w nieznanym kierunkuKatalog Polskich Miejsc Pamięci Narodowej na Litwie, cmentarze wojskowe, groby żołnierskie, pomniki, upamiętnienia, Ambasada RP w Wilnie, Wilno, luty 2017. W powstaniu brał udział wikariusz parafii w Twereczu ks. Juozo Riaubos.
W Twereczu do dziś zachowały się umocnienia obronne z czasów I wojny światowej.
W dwudziestoleciu międzywojennym miejscowość wraz z Litwą Środkową została włączona do Polski i była siedzibą gminy Twerecz w powiecie święciańskim. W latach 1936-1937, w ramach akcji budowy 100 szkół na Wileńszczyźnie, wybudowano 3-klasową Szkołę Powszechną im. Józefa Piłsudskiego.
W 1931 w 56 domach zamieszkiwało 2893 osób.
W 1939 została zajęta przez Armię Czerwoną i włączona do BSRR, a w 1940 do LSRR. W latach 1941–1944 pod okupacją niemiecką. Następnie leżała w LSRR. Od 1991 roku w Republice Litewskiej. mały|Twerecz w okresie I wojny światowej mały|Wieś w 1934 roku Demografia
Dialekt W Twereczu występuje gwara wschodnich, wileńskich górali. W latach 1932 roku została ona opisana przez prof. Jana Otrębskiego z Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, w książce Wschodniolitewskie narzecze twereckie. Jest to jeden z najlepszych opisów litewskich dialektów.
Parafia Kościoła rzymskokatolickiego
Parafia leży w dekanacie ignalińskim archidiecezji wileńskiej. Kościół parafialny wybudowano w latach 1905–1906.
Miejsca pamięci Na cmentarzu znajduje się pomnik z 1996 roku upamiętniający litewskich partyzantów poległych w okolicy Twerecza w latach 1944-1953. 27 lipca 1997 roku przy ul. Czesława Kudaby odsłonięto pomnik ku ich czci. W 2018 roku u zbiegu ulic Czesława Kudaby i Dębowej umieszczono pomnik upamiętniający 27 mieszkańców gminy Twerecz, Ochotników walk o niepodległość Litwy w latach 1919-1920.
Osoby urodzone w Twereczu Boleslovas Jonas Masiulis
Przypisy
Bibliografia Historia miejscowości
Linki zewnętrzne
Historia miejscowości
Kategoria:Miasteczka w okręgu uciańskim Kategoria:Rejon ignaliński Kategoria:Miejscowości powiatu święciańskiego (II Rzeczpospolita)