thumb|Mapa powiatu Powiat augustowski – powiat w Polsce (województwo podlaskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Augustów.
W skład powiatu wchodzą: gminy miejskie: Augustów gminy miejsko-wiejskie: Lipsk gminy wiejskie: Augustów, Bargłów Kościelny, Nowinka, Płaska, Sztabin miasta: Augustów, Lipsk Według danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 58 068 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 57 908 osób.
Położenie Powiat augustowski położony jest w północno-wschodniej Polsce w północnej części woj. podlaskiego. Od północy graniczy z powiatami suwalskim i sejneńskim. Od wschodu przebiega granica państwowa z Białorusią. Od południa sąsiaduje z powiatami sokólskim, monieckim i grajewskim, zaś od zachodu – z ełckim (woj. warmińsko-mazurskie). Powiat augustowski jest jednym z trzech powiatów polskiej części Suwalszczyzny (wraz z suwalskim i sejneńskim).
Pod względem fizykogeograficznym największa część powiatu leży na obszarze Równiny Augustowskiej, południowa część obejmuje fragment Wzgórz Sokólskich i Kotliny Biebrzańskiej, zaś zachodnia – Pojezierza Ełckiego.
W okolicy wsi Rudawka przy śluzie Kurzyniec działa sezonowo polsko-białoruskie osobowe przejście graniczne (od 1.05 do 1.10 w godz.7:00-19:00).
Symbole Zgodnie ze statutem powiat posiada herb, flagę i sztandar. Herb i flagę ustanowiono w 2001 r., zaś sztandar – w 2008.
Herb powiatu augustowskiego Tarcza trójdzielna z falą srebrną z lewa w skos. W polu górnym błękitnym z prawa – mitra książęca złota. Pole dolne – zielone.
Flaga Flaga trójdzielna z pasem srebrnym z lewa w skos. W polu górnym błękitnym z prawa – mitra książęca złota. Pole dolne – zielone. Proporcje długości boków – 5:8.
Symbolika Mitra książęca złota: nawiązuje do herbu Augustowa – stolicy powiatu. Pole błękitne: symbolizuje błękit nieba i wody Pojezierza Augustowskiego. Fala srebrna: odnosi się do Kanału Augustowskiego oraz rzek powiatu. Pole zielone: symbolizuje tereny leśne Puszczy Augustowskiej i upraw rolnych powiatu.
Demografia W II Rzeczypospolitej Według spisu powszechnego z 1921 roku, powiat w ówczesnych granicach zamieszkiwało 62384 osób, w tym 58896 (94,4%) Polaków, 2789 (4,5%) Żydów, 531 (0,9%) Rosjan, 92 (0,1%) Białorusinów, 42 (0,1%) Niemców, 11 Litwinów, 4 Rusinów, 1 Czech, 1 Estończyk i 17 osób nieznanej narodowości.
Współcześnie
W 2010 r. powiat zajmował pod względem liczby ludności 202 miejsce.
Piramida wieku mieszkańców powiatu augustowskiego w 2014 roku: frameless|upright=2.4|center
Stopa bezrobocia W listopadzie 2021 roku liczba zarejestrowanych bezrobotnych wynosiła 2049 osób, a stopa bezrobocia wynosiła 9,2%.
Religia Według spisu powszechnego z 1921 roku, 56400 (90,4%) mieszkańców powiatu w ówczesnych granicach wyznawało rzymski katolicyzm, 4036 (6,5%) judaizm, 932 (1,5%) było staroobrzędowcami, 683 (1,1%) prawosławnymi, 289 (0,5%) protestantami, 23 grekokatolikami. 4 osoby zadeklarowały brak wyznania, a w przypadku 17 osób nie ustalono go.
Podział administracyjny + Gminy w pow. augustowskim (2012) Herb Gmina Rodzaj Siedziba Sołectwa Obszar km² Obszar % Ludność Ludność % Osób/km² center|30px Augustów miejska Augustów – 81 4,88 30 799 51,41 380 center|30px Lipsk miejsko-wiejska Lipsk 30 184 11,09 5512 9,2 29,96 center|30px Augustów wiejska Augustów 36 267 16,09 6910 11,53 25,88 center|30px Bargłów Kościelny wiejska Bargłów Kościelny 30 188 11,33 5795 9,67 30,82 center|30px Nowinka wiejska Nowinka 26 204 12,30 2947 4,92 14,44 center|30px Płaska wiejska Płaska 15 372 22,42 2600 4,34 6,99 center|30px Sztabin wiejska Sztabin 39 363 21,88 5351 8,93 14,74 7 3 6 176 1659 100,00 59914 100,00 36,1
Gmina Płaska, której 82% powierzchni zajmują lasy, ma najniższą gęstość zaludnienia (ok. 7 os./km²) wśród wszystkich gmin w Polsce. Najwięcej mieszkańców w pow. augustowskim ma gmina miejska Augustów, a wśród gmin wiejskich – gmina wiejska Augustów, najmniej – gmina Płaska. Największa jest gmina Płaska, najmniejsza – gmina miejska Augustów.
+ Miasta w pow. augustowskim (2012) Herb Miasto Obszar km² Obszar % Ludność Ludność % Osób/km² center|30px Augustów 81 4,88 30799 51,41 380,23 center|30px Lipsk 5 0,30 2490 4,16 498 Ogółem 86 5,18 33289 55,56 387,08
Wartości procentowe w tabelach odnoszą się do powierzchni lub liczby ludności całego powiatu.
Transport thumb|Główne drogi w pow. augustowskim thumb|Droga krajowa nr 8 w Sztabinie thumb|Most na rzece Netcie w Augustowie thumb|Droga wjazdowa do Lipska thumb|Budowa obwodnicy Augustowa
Powiat augustowski położony jest na szlaku komunikacyjnym, prowadzącym do państw bałtyckich (Litwa, Łotwa, Estonia), północnej Rosji oraz Finlandii. Szlak obejmuje zarówno połączenie drogowe (Via BalticaNowy wariant trasy E67 zakłada poprowadzenie ją planowaną drogą S61.), jak i kolejowe (Rail Baltica).
Transport drogowy Długość dróg w pow. augustowskim w 2007:
Rodzaj Długość (km) Obiekty inżynierskie Krajowe 101,407 18 mostów, 114 przepustów Wojewódzkie 61,729 2 kanały, 1 wiadukt, 9 mostów Powiatowe 500,516 106 przepustów, 34 mosty Gminne 568,000 Wszystkie 1163,472
W 2010 na terenie powiatu zarejestrowane były 35 402 pojazdy samochodowe.
Drogi międzynarodowe, krajowe i wojewódzkie Nr Rodzaj Skąd dokąd Przebieg w powiecie E67 międzynarodowa(trasa europejska) Helsinki – Praga identyczny jak DK8 (tzw. Via Baltica) 8 krajowa Kudowa-Zdrój – Budzisko granica z pow. sokólskim – Sztabin – Białobrzegi – Augustów – Szczebra – Nowinka – Olszanka – granica z pow. suwalskim 16 krajowa Dolna Grupa – Ogrodniki granica z pow. ełckim – Żarnowo Drugie – Augustów – Przewięź – Serski Las – Macharce – granica z pow. sejneńskim 61 krajowa Warszawa – Augustów granica z pow. grajewskim – Bargłów Kościelny – Netta Druga – Augustów 664 wojewódzka Raczki – Lipszczany granica z pow. suwalskim – Janówka – Mazurki – Augustów – Jasionowo – Lipsk – Lipszczany 673 wojewódzka Sokółka – Lipsk granica z pow. sokólskim – Lipsk – skrzyżowanie z DW664
Drogi krajowe w pow. augustowskim podlegają pod Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Białymstoku (rejony: Augustów i Suwałki), zaś drogi wojewódzkie – pod Podlaski Zarząd Dróg Wojewódzkich w Białymstoku.
Obwodnica Augustowa – fragment drogi krajowej nr 8 (odcinek jednojezdniowy) oraz drogi ekspresowej nr 61 (odcinek dwujezdniowy). Obwodnica na odcinku S61 ma długość 12,7 km,odcinek drogi ekspresowej S61 od węzła Raczki do węzła Lotnisko (Suwałki Południe).
Natężenie ruchu Średni dobowy ruch pojazdów silnikowych na drogach krajowych i wojewódzkich w powiecie augustowskim zmierzony przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad w 2010. Największe natężenie ruchu zanotowano w granicach Augustowa oraz na drogach krajowych nr 8 i 61.
Droga Odcinek lub punkt pomiarowy Liczba pojazdów na dobę krajowa nr 8 Augustów – Olszanka 11 621 Augustów – Suchowola 8114 Augustów (3 przejścia) 17 21518 75217 767 krajowa nr 16 Augustów – granica powiatu 3900 Augustów (wylot) 4399 Augustów – Pomorze 3924 krajowa nr 61 Augustów – Rajgród 8277 wojewódzka nr 664 Augustów – Raczki 1564 Augustów (przejście) 4252 Augustów – Lipsk 1845 Lipsk – granica państwa 558 wojewódzka nr 673 Lipsk – Dąbrowa Białostocka 2458
Drogi powiatowe Drogi powiatowe i ulice powiatowe znajdujące się pod nadzorem Powiatowego Zarządu Dróg w Augustowie:
Rodzaj Liczba Długość (km) Drogi powiatowe zamiejskie 56 453,06 Ulice powiatowe miejskie w Augustowie 65 41,50 Ulice powiatowe miejskie w Lipsku 7 5,25 Razem 128 499,82
Ponadto w ciągu dróg powiatowych zamiejskich i miejskich znajdują się 34 mosty o łącznej długości 581,75 m.
Komunikacja autobusowa i miejska Połączenia autobusowe powiatu obsługuje głównie przedsiębiorstwo PKS Suwałki. Oprócz niego działają także przewoźnicy: PKS Białystok, PPKS Łomża, PKS Polonus, Veolia Transport Mazury. Autobusy kursują bezpośrednio do miast takich jak: Białystok, Ełk, Grajewo, Kraków, Łomża, Olecko, Olsztyn, Sejny, Suwałki, Warszawa, Węgorzewo, Wrocław.
W stolicy powiatu, Augustowie, działa od 1959 komunikacja miejska. 6 linii o łącznej długości 54 km obsługiwanych jest przez autobusy Zakładu Komunikacji Miejskiej. W Augustowie funkcjonuje też kilka firm taksówkarskich.
Transport kolejowy thumb|Koleje w pow. augustowskim
Linia kolejowa nr 40 Przez teren powiatu przebiega odcinek linii kolejowej nr 40 Sokółka-Suwałki (kilometraż: 45,2–87,8 km), o długości 42,6 km. Jest to linia jednotorowa, niezelektryfikowana, o znaczeniu państwowym. Maksymalna szybkość jazdy pociągów wynosi 90 km/h. W granicach powiatu funkcjonują 2 stacje: Jastrzębna, Augustów (główna stacja powiatu), oraz 5 przystanków: Ostrowie Biebrzańskie, Balinka, Augustów Port, Blizna, Szczepki. Linia zarządzana jest przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Pociągi pasażerskie i autobusy szynowe, obsługiwane przez PKP Intercity oraz Przewozy Regionalne, kursują bezpośrednio do Białegostoku, Suwałk, Szostakowa (na Litwie) i Warszawy. Jeden z wariantów modernizacji międzynarodowej trasy kolejowej E75 (Rail Baltica) zakłada włączenie w nią linii kolejowej nr 40.
Wigierska Kolej Wąskotorowa W północnej części powiatu przy jeziorze Wigry biegnie fragment Wigierskiej Kolei Wąskotorowej (ok. 6,5 kmDługość na podstawie: ). Kolej wąskotorowa o szerokości toru 600 mm została zbudowana w 1916 w czasie okupacji niemieckiej w celu dostarczania drewna z wyrębów do tartaku w Płocicznie. Przewozy drewna zakończono w 1989. Od 2001 wyremontowana kolejka wykorzystywana jest do przejazdów turystycznych (od maja do września kursy regularne, pozostała część roku – na zamówienie).
Transport wodny thumb|Kanał Augustowski w okolicach Suchej Rzeczki
W pow. augustowskim leży cały polski odcinek Kanału Augustowskiego (82 km i 3,5 km w strefie granicznej), wybudowanego w latach 1824–1839. Kanał łączy rzeki Biebrza i Niemen. Na system kanału składają się sztuczne przekopy, uregulowane koryta rzek (Czarna Hańcza, Netta) oraz jeziora (m.in. Necko, Jezioro Białe Augustowskie, Jezioro Studzieniczne). Na terenie Polski znajduje się 14 śluz, zaś przez jedną przebiega granica z Białorusią. Odbudowa białoruskiej części kanału na początku XXI w. przywróciła możliwość dotarcia nim do Niemna. Współcześnie na kanale odbywa się głównie ruch turystyczny (spływy kajakowe, rejsy wycieczkowe). Do lat 90. XX w. wykorzystywany był do spławu drewna pozyskiwanego w Puszczy Augustowskiej.
Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z 2002 r. ws. klasyfikacji śródlądowych dróg wodnych kanał ma klasę Ia (droga wodna o znaczeniu regionalnym, maks. długość statków z napędem i barek – 24 m, maks. szerokość – 3,5 m, maks. zanurzenie – 1 m).. Kanał Augustowski oraz rzeki: Czarna Hańcza, Netta i Rospuda administrowane są przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie (Nadzór Wodny w Augustowie).
Ochrona przyrody thumb|Jezioro Wigry we wsi Bryzgiel (Wigierski Park Narodowy)
+ Obszary ochrony przyrody w pow. augustowskim (2009) Forma ochrony Liczba Pow. w ha Pow. w km² % pow. powiatu Parki narodowe 2 9 422,4 94,22 5,68% Rezerwaty przyrody 10 3 570,5 35,71 3,22% Obszary chronionego krajobrazu 4 101 380,0 1013,80 61,10% Użytki ekologiczne 16 37,3 0,37 0,02% Inne formy 3 603,3 36,03 2,17% Ogółem (*) 110 806,9 1108,07 66,76%
(*) Obszary poszczególnych form ochrony mogą się pokrywać, zatem powierzchnia rodzajów nie sumuje się.
Na terenie powiatu augustowskiego położone są częściowo lub w całości poniższe formy ochrony przyrodyNa podstawie bazy: .
Parki narodowe: 25px Biebrzański Park Narodowy 25px Wigierski Park Narodowy
Obszary chronionego krajobrazu: Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Biebrzy I” Obszar Chronionego Krajobrazu „Dolina Rospudy” Obszar Chronionego Krajobrazu „Jeziora Rajgrodzkie” Obszar Chronionego Krajobrazu „Puszcza i Jeziora Augustowskie”
thumb|Rezerwat Przyrody Perkuć Rezerwaty przyrody: Rezerwat przyrody Brzozowy Grąd Rezerwat przyrody Glinki Rezerwat przyrody Jezioro Kalejty