Eparchia nowosybirska – jedna z eparchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, z siedzibą w Nowosybirsku.
Historia Obszar dzisiejszej eparchii nowosybirskiej został wyodrębniony w 1834 z terytorium eparchii tobolskiej pod nazwą eparchii tomskiej. Przed rewolucją październikową na terenie tej eparchii działało ponad 300 świątyń prawosławnych, w których pracowało ok. 700 duchownych. Parafie w eparchii prowadziły również działalność edukacyjną (prowadząc szkoły) i kulturalną (poprzez biblioteki). W lutym 1922 został powołany wikariat nowonikołajewski eparchii tomskiej, którego zwierzchnikiem został biskup Sofroniusz (Ariefjew), aresztowany już w końcu tego samego roku. W tym czasie większość parafii w eparchii przejęli duchowni związani z ruchem Żywej Cerkwi. W 1928 na terenie dzisiejszej eparchii nowosybirskiej działało 205 parafii w 17 dekanatach, obsługiwanych przez 197 kapłanów. Wcześniej, w 1924, dotychczasowy wikariat nowonikołajewski został przemianowany na samodzielną eparchię.
Lata 30. były okresem masowego zamykania i niszczenia cerkwi na terenie eparchii, większość pracujących w niej duchownych zostało aresztowanych. 29 lipca 1937 został rozstrzelany arcybiskup Sergiusz (Wasilkow). Formalnie zarządzającym eparchią był locum tenens tronu patriarszego Sergiusz (Stragorodski). W 1943, już po częściowej zmianie stosunku rządu stalinowskiego do Cerkwi, w eparchii zaczęła działać jedyna parafia, której świątynią była cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Nowosybirsku. Na rzecz odbudowy sieci parafialnej działał nowy zwierzchnik eparchii, arcybiskup Bartłomiej (Gorodcow). 1 stycznia 1960 na jej terenie działało już 55 parafii w 5 dekanatach, obsługiwanych przez 95 kapłanów. Nowe zaostrzenie polityki państwa wobec Cerkwi sprawiło, że liczba ta spadła o prawie połowę w ciągu kolejnych lat i zaczęła wzrastać dopiero od lat 80. XX wieku. 1 stycznia 1990 na terenie eparchii działało 60 parafii. W 2010 było ich 132.
W grudniu 2011 Święty Synod Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego wydzielił z terytorium eparchii nowosybirskiej i berdskiej trzy nowe administratury: eparchię iskitimską, karasucką i kaińską. Eparchia nowosybirska weszła w skład metropolii nowosybirskiejНовосибирская епархия..
Zwierzchnicy metropolita Nikifor (Astaszewski), 1924–1935 arcybiskup Sergiusz (Wasilkow), 1935–1937 metropolita Bartłomiej (Gorodcow), 1943–1956 metropolita Nestor (Anisimow), 1956–1958 biskup Donat (Szczogolew), 1958–1961 biskup Leoncjusz (Bondar), 1961–1963 arcybiskup Kasjan (Jarosławski), 1963–1964 arcybiskup Paweł (Gołyszew), 1964–1972 metropolita Gedeon (Dokukin), 1972–1990 biskup Tichon (Jemielianow), 1990–1995 biskup Sergiusz (Sokołow), 1995–2000 arcybiskup Tichon (Jemieljanow), 2000–2018 metropolita Nikodem (Czibisow), 2018-2026 biskup Bartłomiej (Dienisow), od 2026
Monastery Na terenie eparchii nowosybirskiej działają następujące monastery: Monaster Świętych Nowomęczenników Rosyjskich w Nowosybirsku, męski Monaster św. Jana Chrzciciela w Nowosybirsku, męski Monaster Opieki Matki Bożej i św. Aleksandra Newskiego w Koływaniu, żeński
Przypisy
Bibliografia Eparchia w bazie danych Patriarchatu Moskiewskiego