Eduard Profittlich

Eduard Profittlich SJ (ur. 11 września 1890 w w Niemczech, zm. 22 lutego 1942 w Kirowie) – niemiecki duchowny rzymskokatolicki, jezuita, arcybiskup tytularny, administrator apostolski Estonii w latach 1931–1942, męczennik, błogosławiony Kościoła katolickiego.

Życiorys Dzieciństwo, młodość, wykształcenie Edward Profittlich urodził się w 1890 w Birresdorfie, na zachodzie Niemiec. Był ósmym z dziesięciorga dzieci pary rolników: Doroty z domu Seiwert (1850–1913) i Markusa Profittlicha (1846–1920).

Po ukończeniu szkoły ludowej w został przygotowany w 1904 przez miejscowego proboszcza do podjęcia dalszej nauki w progimnazjum w Ahrweiler. Stamtąd przeniósł się na Wielkanoc 1909 do szkoły w Linzu, którą ukończył w 1912 otrzymując świadectwo dojrzałości.

Podobnie jak jego brat Peter (1878–1915), który zmarł jako misjonarz w Brazylii, zamierzał zostać księdzem. Jego rodzice chcieli, żeby został kapłanem diecezjalnym, aby im pomagał w nagłych sytuacjach, lecz ostatecznie 11 kwietnia 1913 wstąpił do zakonu jezuitów. W czasie I wojny światowej pracował po przeszkoleniu w szpitalu jako pielęgniarz i asystent chirurgiczny.

27 sierpnia 1922 otrzymał święcenia kapłańskie. Następnie kontynuował naukę na rzymskim Papieskim Instytucie Wschodnim. Przyjął propozycję udziału w misji katolickiej w Rosji, więc został wysłany na studia przygotowawcze do Krakowa, gdzie w czerwcu 1923 obronił doktorat z filozofii, a rok później z teologii.

Początki pracy duszpasterskiej W sierpniu 1925 został misjonarzem krajowym w Niemczech. Głosił rekolekcje w różnych częściach kraju, m.in. w Opolu, a w marcu 1928 został przeniesiony do Hamburga, gdzie był duszpasterzem emigrantów z Polski. Tam też 2 lutego 1930 złożył śluby wieczyste. Wszędzie gdzie pracował, spotykał się z uznaniem wielu ludzi, głównie ze względu na swoje zaangażowanie i ciężką pracę.

4 grudnia 1930 został mianowany proboszczem parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tallinnie przez administratora apostolskiego Estonii, arcybiskupa Antonio Zecchiniego. Wpływ na to miała jego dobra znajomość języka polskiego i spraw polskich. Ludność pochodzenia polskiego stanowiła większość katolików mieszkających w Estonii.

Administrator apostolski Estonii 11 maja 1931 został mianowany administratorem apostolskim w Estonii. Największym problemem Kościoła katolickiego w tym kraju była niewielka liczna wiernych, ich wielojęzyczność oraz rozproszenie. Nowy administrator szybko opracował plan rozwoju Kościoła katolickiego oraz zaangażował się w działalność duszpasterską. Szczególną popularnością cieszyły się jego kazania na które przychodzili również wierni innych wyznań.

Rozpoczął wydawanie pierwszego w kraju tygodnika kościelnego Monatsblatt Kirikou Elu, który był czytany szczególnie przez estońską inteligencję. Stale wzrastała liczba wiernych, zakładane więc były nowe parafie w Narwie, Parnawie, Rakvere, Petseri, Valga i Kiviõli. W 1934 obsługiwane były one przez dziesięciu księży katolickich oraz polskie i czeskie siostry zakonne. Szczególny nacisk kładł Edward Profittlich na religijne wychowanie młodzieży, które było możliwe dzięki lekcjom religii prowadzonym przez Kościół w czterech szkołach w siedmiu językach.

W uznaniu dla jego pracy 28 września 1933 papież Pius XI podczas prywatnej audiencji w Watykanie mianował Edwarda Profittlicha protonotariuszem apostolskim. W 1935 udało mu się zakończyć negocjacje z rządem i zawrzeć konkordat, na mocy którego potwierdzono prawny status administracji apostolskiej w Estonii. 27 grudnia 1936 został mianowany arcybiskupem tytularnym Hadrianopolis w Haemimonto. Konsekracja biskupia odbyła się 27 grudnia 1936 w kościele parafialnym św. Piotra i Pawła w Tallinnie.

Prowadził dalsze owocne prace, gdy we wrześniu 1939 wybuchła II wojna światowa a rok później doszło do aneksji Estonii przez Związek Radziecki. Sytuacja Kościoła uległa zasadniczemu pogorszeniu, księża i wierni byli prześladowani przez komunistów, a arcybiskup informował o tym papieża. W tym czasie ambasada pozostającej w sojuszu z ZSRR niemieckiej III Rzeszy w Tallinnie nalegała, by ponownie przyjął obywatelstwo niemieckie i zrzekł się estońskiego, na co arcybiskup się nie zgodził.

Aresztowanie Fala prześladowań nasiliła się w 1941 – 60 tysięcy osób wywieziono na Syberię, uwięziono, torturowano, a następnie zamordowano. W kilka dni po agresji III Rzeszy na ZSRR, 27 czerwca 1941 do arcybiskupa przybyło ośmiu funkcjonariuszy NKWD, który o godzinie 2:00 rozpoczęli kilkugodzinne przeszukiwanie domu arcybiskupa. Zarekwirowano korespondencję urzędową, kartotekę parafialną oraz kilka prywatnych przedmiotów i oskarżono go o szpiegostwo na rzecz Niemiec, a następnie aresztowano i wyprowadzono z budynku.

Ostatnie miesiące życia Po wielogodzinnych, najczęściej nocnych przesłuchaniach 14 października 1941 przygotowano w Kirowie akt oskarżenia, w którym zarzucono mu prowadzenie antysowieckiej agitacji poprzez wykorzystywanie uczuć religijnych mas w celu siania nienawiści do ZSRR i partii komunistycznej. Ponadto zarzucano mu szpiegostwo na rzecz III Rzeszy, przedstawiając jako dowód jego wizyty w ambasadzie niemieckiej w Tallinnie. Po kolejnych przesłuchaniach 17 października przedstawiono jako kolejny dowód antysowieckie rozmowy ze współwięźniem. Edward Profittlich cały czas podkreślał, że jest niewinny.

25 października 1941 rozpoczął się proces, który zakończył się uznaniewiarcybiskupa za winnego. Apelował on jeszcze do Sądu Najwyższego ZSRR, jednak jego apelacja została odrzucona. Został skazany na 5 lat pozbawienia wolności i pracę w obozie pracy w Kirowie, gdzie zmarł 22 lutego 1942.

Tajemnica śmierci arcybiskupa Przez 50 lat od dnia aresztowania los arcybiskupa nie był Kościołowi znany. Powtarzano pogłoski, że był więziony w Ufie, a później w Kazaniu. Poszukiwania prowadzone przez członków jego rodziny też nie wniosły nic nowego do wyjaśnienia tej sprawy. Przełomowy okazał się dopiero rok 1990, gdy 30 marca Estonia odzyskała niepodległość, a 12 czerwca Sąd Najwyższy poinformował Kościół katolicki, że 21 listopada 1941 arcybiskup został skazany na karę śmierci, a 22 lutego 1942 zmarł w Kirowie. Jednocześnie sąd dokonał całkowitej rehabilitacji duchownego. Udostępnił też zasoby archiwów, w których znajdowały się dokumenty sprawy arcybiskupa.

Beatyfikacja Konferencja Katolickiego Episkopatu Rosji w dniu 30 stycznia 2002 uruchomiła program „Katoliccy Męczennicy XX Wieku w Rosji”, w ramach którego zaczęto przygotowania do beatyfikacji m.in. abp Edwarda Profittlicha. Z kolei 31 maja 2003 w Petersburgu oficjalnie otworzono proces beatyfikacyjny, którego postulatorem został ksiądz prałat Bronisław Czaplicki.

18 grudnia 2024 papież Franciszek promulgował dekret o męczeństwie arcybiskupa otwierający drogę do jego beatyfikacji. Pierwotnie beatyfikacja miała się odbyć 17 maja, lecz ze względu na śmierć papieża Franciszka uroczystości przełożono na później. Papież Leon XIV zatwierdził 20 czerwca 2025 datę beatyfikacji arcybiskupa Eduarda Profittlicha SJ na 6 września 2025. Beatyfikacja odbyła się tego dnia na Placu Wolności (Vabaduse väljak) w Tallinnie . Jest pierwszym beatyfikowanym w Estonii.

Przypisy

Bibliografia Biografia na stronie Catholic-hierarchy Biografia na stronie Catholicmartyrs Prothmann Ottmar, „Eduard Profittlich, ein Bekennerbischof aus Birresdorf“ „Der Fels”, „Erzbischof Dr. Eduard Profittlich – ein Opfer des Kommunismus“ , Nr 7, R. 34, Czerwiec 2003.

Kategoria:Protonotariusze apostolscy Kategoria:Niemieccy błogosławieni katoliccy Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Niemieccy biskupi katoliccy Kategoria:Kościół katolicki w Estonii Kategoria:Beatyfikowani przez Leona XIV