Marian Pelczar (ur. 22 marca 1905 w Nowym Sączu, zm. 9 marca 1983 w Gdańsku) – historyk, organizator i dyrektor Biblioteki Gdańskiej PAN.
Życiorys Ukończył szkołę powszechną, następnie w 1923 Państwowe Gimnazjum Klasyczne w Nowym Sączu. Po zdanym egzaminie maturalnym podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie w 1929 otrzymał stopień doktora. W 1931 uzyskał dyplom nauczyciela szkół średnich. Początkowo pracował jako nauczyciel w szkołach krakowskich. W 1934 przyjechał do Wolnego Miasta Gdańska, aby wykładać historię w Polskiej Szkole Handlowej Macierzy Szkolnej. Był także działaczem harcerskim, członkiem komitetu redakcyjnego „Rocznika Gdańskiego”, a w latach 1937–1939 (po wojnie w latach 1945–1956) sekretarzem generalnym Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki.
W czasie okupacji niemieckiej mieszkał we wsi Zabierzów k. Krakowa. Pracował m.in. jako woźny, telefonista, księgowy. Wraz z żoną na terenie Okręgu Szkolnego Krakowskiego nauczał na tajnych kompletach, równicześnie opracowywał monografię historyczną Gdańska (Polski Gdańsk został wydany w 1947).
W kwietniu 1945 przybył do Gdańska w tzw. grupie operacyjnej Ministerstwa Oświaty. Jego zadaniem było zorganizowanie biblioteki oraz uporządkowanie i zabezpieczenie księgozbioru. 10 kwietnia 1945 został mianowany Naczelnikiem Wydziału Kultury i Oświaty oraz dyrektorem Biblioteki Miejskiej (od 1955 jako Biblioteka Gdańska PAN), którym był do roku 1973.
W latach 1948–1958 i 1962–1968 był wykładowcą Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (obecnie Uniwersytet Gdański). W styczniu 1955 otrzymał tytuł docenta.
W latach 1956–1959 pełnił funkcję II wiceprezesa Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, w 1972 został członkiem honorowym towarzystwa. W 1960 został prezesem Towarzystwa Miłośników Gdańska. W latach 1972–1976 przewodniczył Radzie Naukowej Muzeum Historycznego Miasta Gdańska, w latach 1977–1984 był członkiem tej Rady.
Autor ponad 80 rozpraw i studiów dotyczących dziejów Pomorza oraz Gdańska. Inicjator i twórca wydawanego od 1968 rocznika „Libri Gedanenses”.
Był mężem Marii z domu Trnka (1903–1984). Ojciec matematyka Andrzeja i dr Marii Ryty Pelczar (ur. 1940), w latach 1998–2009 dyrektorki Biblioteki Gdańskiej PAN.
Zmarł w Gdańsku, pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Srebrzysko (rejon II).
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1973) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1965) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1958) Złoty Krzyż Zasługi (1958) Medal 10-lecia Polski Ludowej (26 marca 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 26 marca 1955 r. nr 0/436 - na wniosek Polskiej Akademii Nauk. Medal Komisji Edukacji Narodowej Odznaka „Za opiekę nad zabytkami” (1967) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” (1966) Odznaka honorowa „Za zasługi dla Gdańska” (1960) Złota Odznaka PTTK (1960)
Źródło:.
Nagrody Nagroda naukowa Przewodniczącego MRN w Gdańsku (1953) Nagroda Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury „Splendor Gedanensis” (1980)
Upamiętnienie Od 28 października 2010 patron ulicy w Gdańsku-Jasieniu. 9 kwietnia 2018 przed Biblioteką Gdańską PAN postawiono pomnik-ławeczkę upamiętniający Mariana PelczaraDorota Karaś Pomnik-ławeczka Mariana Pelczara stanie w Gdańsku. 20 kwietnia 2023 odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy, na kamienicy przy ulicy Grottgera 9 w Oliwie, upamiętniającej Mariana Pelczara.
Przypisy
Linki zewnętrzne PELCZAR MARIAN - biogram w Gedanopedii
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Sączu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Za opiekę nad zabytkami” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku Kategoria:Polscy działacze w Wolnym Mieście Gdańsku Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku Kategoria:Zmarli w 1983