WilejkaKomisja Standaryzacji Nazw Geograficznych: Zmiany wprowadzone na XXXIX posiedzeniu Komisji (dawniej także: Wilenka, lit. Vilnia lub Vilnelė, biał. Вільня) – rzeka na Litwie i Białorusi, długości 79,6 km, przepływająca przez Wileńszczyznę, lewy dopływ Wilii.

Jej nazwa pochodzi od litewskich słów vilnis i vilnyti, po polsku oznaczających „fala”, „falować”.

Rzeka charakteryzuje się symetrycznym zlewiskiem i równoważonym dopływami. Uchodzi do niej około 100 cieków o długości powyżej 3 km, których łączna długość wynosi 311 km. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 623,5 km², z czego 551 km² leży na terytorium Litwy. Rejonów skanalizowanych jest stosunkowo niewiele – około 20%. Na niektórych odcinkach ma znaczne nachylenie – 40-metrową różnicę wysokości na odcinku 10 kilometrów, która umożliwia miejscami uprawianie kajakarstwa górskiego. Nachylenie koryta w górnym biegu osiąga 0,6–0,3%, potem stopniowo maleje do 0,03%, a w dolnym biegu sięga 0,4%. Od źródeł do ujścia Wilejka obniża się o 124,6 m. Średnia krętość koryta wynosi 1,49.

Opis przebiegu Źródło Wilejki znajduje się we wsi Kiemiany (0,7 km na południe od Windziun). Następnie przez około 12 km płynie ona wzdłuż granicy białorusko-litewskiej (na zdecydowanej większości trasy wyznaczając ją), meandrując przez błotniste piaski. Przecina Wysoczyznę Miednicką, z której do Wilejki spływają jej lewostronne dopływy: Kiena, Kuosinė, Rūkainė, Vaičia, Šiaudinė, odwadniając gliniaste formacje. W pobliżu wsi Kiena Wilejka przepływa przez zbiornik retencyjny Margių (lit. Margių tvenkinys), wybudowany w 1972 r. poprzez spiętrzenie wód rzeki na potrzeby gospodarki rybackiej. Za wsią Tawria do Wilejki uchodzi jej największy prawobrzeżny dopływ – Tawria. W dolnym biegu rozszerza koryto do 10–15 m, a średni przepływ u ujścia osiąga 5,63 m³/s. Wahania poziomu wody wynoszą średnio 120 cm rocznie. W XX w. niosła duże powodzie. Przepływa przez Wilno, mając charakter górskiego potoku i posiadając brody o głębokości od 0,4 m do 0,7 m. Malowniczo meandruje na wysokości wileńskiego Belmontu. Następnie oddziela klimatyczną dzielnicę Zarzecze od Starego Miasta, płynie wzdłuż parku Kalnų i obok Góry Giedymina. Uchodzi do Wilii w centrum Wilna, na Starym Mieście, na wschód od Góry Zamkowej i na zachód od Góry Trzykrzyskiej. Mimo przepływania przez silnie zurbanizowany obszar, należy do grupy rzek stosunkowo słabo zanieczyszczonych. Najbardziej zanieczyszczony jest dolny bieg, na wysokości Nowej Wilejki, poprzez ścieki bytowe i przemysłowe. Dolny bieg rzeki, na Górze Zamkowej w Wilnie, jest skanalizowany. Dawniej bieg Wilejki rozdzielał się na dwie części przy ujściu, tworząc fosę Zamku Wileńskiego. Według historyka Adama Honorego Kirkora, dawne koryto rzeki wpadało do Wilii przy obecnym budynku Biblioteki Wróblewskich (około 300 m na zachód od obecnego ujścia).

Zobacz też Rzeki Litwy

Przypisy

Linki zewnętrzne

Archiwalne zdjęcia rzeki w bibliotece Polona

Kategoria:Rzeki na Litwie Kategoria:Rzeki na Białorusi Kategoria:Dorzecze Wilii (dopływu Niemna)