Z inicjatywy Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC im. Witolda Zdaniewicza prowadzone jest we wszystkich parafiach katolickich w Polsce pełne badanie statystyczne religijnych praktyk niedzielnych Polaków. Metodologię badania opracowali ks. prof. Witold Zdaniewicz oraz dr Lucjan Adamczuk. Badanie realizowane jest we współpracy z Konferencją Episkopatu Polski dorocznie od 1980 r. Badania pilotażowe przeprowadzano już w latach 1978 i 1979.

Metodologia badań Wskaźnik communicantes oblicza się jako odsetek katolików przyjmujących Komunię św. w trakcie niedzielnej Eucharystii w odniesieniu do ogólnej liczby zobowiązanych. Badanie przeprowadzane jest co roku w parafiach katolickich w Polsce, najnowsze dane opublikowano w grudniu 2025r., a obejmują one rok 2024.

Wskaźnik dominicantes oblicza się jako odsetek katolików uczęszczających na niedzielną Eucharystię w odniesieniu do ogólnej liczby zobowiązanych. Poniższe obliczenia opierają się na badaniu przeprowadzonym w dniu 21 października 2018 r. w parafiach katolickich w Polsce. Ponieważ wśród osób uczestniczących w niedzielnej mszy św. jest zawsze grupa wiernych, która przystępuje również do Komunii Świętej, jest możliwość ustalenia drugiego wskaźnika religijności: jest to liczba tych wiernych odniesiona do liczby zobowiązanych, co wyrażone w odsetkach daje wskaźnik communicantes.

Termin zobowiązani obejmuje katolików powyżej siódmego roku życia z wyłączeniem osób obłożnie chorych oraz osób starszych o ograniczonych możliwościach poruszania. Liczbę zobowiązanych wiernych określono na 82% wszystkich katolikówSławomir Nowotny, Łukasz Prażmo, Przemysław Śleszyński, Geografia polskiej religijności – przestrzenne uwarunkowania zachowań religijnych, ISKK, lipiec 2019. W przypadku gdy za wiernych uzna się osoby ochrzczone w Kościele Rzymskokatolickim, zgodnie z Rocznikiem Statystycznym z 2018, stanowią one 85,63% społeczeństwa. W rezultacie osoby zobowiązane stanowią zaledwie 70,22% całego społeczeństwa. Uwzględniając te wartości, wskaźniki dominicantes i communicantes z 2021 w odniesieniu do ogólnej liczby ludności reprezentują odpowiednio 19,87% oraz 9,05% całego społeczeństwa.

Badania wskaźników religijności przeprowadza się raz w roku w wybraną niedzielę października lub listopada. Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC przekazuje parafiom, poprzez kurie diecezjalne, kwestionariusz, który powinien być wypełniony dla wszystkich ośrodków sakralnych na terenie parafii. Za zorganizowanie i przeprowadzenie badań odpowiedzialny jest, zgodnie z instrukcją, proboszcz. Organizuje on ekipy osób liczących, które we wszystkich wejściach do świątyni zliczają wiernych, przybywających na każdą mszę niedzielną. Ponadto, do kwestionariusza wpisuje się ogólną liczbę wiernych w parafii w celu określenia na jej podstawie liczby zobowiązanych do uczestnictwa w mszy św. niedzielnej, oraz liczbę przystępujących do Komunii Świętej.

Dane nie mają charakteru subiektywnego i są niezależne od opinii proboszcza. Kwestionariusze wypełnione w parafiach trafiają poprzez kurie do Instytutu. Dla określenia wiarygodności uzyskiwanych w ten sposób danych, Instytut przeprowadza badania kontrolne w wybranych parafiach, niezależnie od proboszcza.

Badania religijności i częstości praktyk religijnych przeprowadza też Centrum Badania Opinii Społecznej. Wyniki podawane przez CBOS wykazują stabilność religijności i praktyk w ciągu ostatnich 20 lat, ale są to badania deklaracji ankietowanych osób. Badania kościelne nie są wykonywane przez zawodowych socjologów (poza opracowaniem danych), ale dotyczą nie deklaracji, lecz zachowań i są prowadzone na całej populacji, a nie tylko reprezentatywnej próbce.

Oprócz dominicantes i communicantes, w niektórych rocznikach statystycznych ISKK załączał również wskaźnik participantes, osób angażujących się w działalność wspólnot i organizacji parafialnych.

W 2020 r. ze względu na pandemię COVID-19 badanie nie odbyło się. W 2021 r. dniu przeprowadzania badania (26 września) obowiązywały obostrzenia związane z pandemią COVID-19: wierni mogli zajmować połowę wszystkich miejsc w świątyniach (limit nie dotyczył osób w pełni zaszczepionych) oraz funkcjonował obowiązek zakrywania ust i nosa.

Porównywalność danych Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego zaznacza, że wskaźniki dominicantes i communicantes, choć opierają się na bezpośrednim liczeniu uczestników liturgii, nie zawsze pozwalają na proste zestawienie wyników z różnych lat. Możliwość porównań utrudniają zmiany w ustalaniu liczby osób zobowiązanych do uczestnictwa w niedzielnej mszy, rozbieżne sposoby liczenia stosowane przez parafie oraz zmienna frekwencja. Według ISKK dane te dobrze odzwierciedlają kierunek zmian, lecz nie obejmują jakościowych wymiarów religijności. Dlatego nie są równoważne z deklaratywnymi badaniami socjologicznymi.

Wyniki badań mały|554x554px|Dominicantes i Communicantes 1980-2021 Na przestrzeni ostatnich lat badania wykazują systematyczną, choć dość powolną, tendencję spadkową dominicantes oraz stabilizację communicantes po ok. dwukrotnym wzroście do końca lat 90. XX w., a także znaczne zróżnicowanie regionalne.

Dominicantes i communicantes według lat Rok Dominicantes Communicantes 1980 51,0% 7,8% 1981 52,7% 8,1% 1982 57,0% 9,6% 1983 51,2% 8,6% 1984 52,2% 8,9% 1985 49,9% 9,1% 1986 52,9% 10,4% 1987 53,3% 11,1% 1988 48,7% 10,7% 1989 46,7% 9,9% 1990 50,3% 10,7% 1991 47,6% 10,8% 1992 47,0% 14,0% 1993 43,1% 13,0% 1994 45,6% 13,1% 1995 46,8% 15,4% 1996 46,6% 14,5% 1997 46,6% 15,2% 1998 47,5% 17,6% 1999 46,9% 16,3% 2000 47,5% 19,4% 2001 46,8% 16,5% 2002 45,2% 17,3% 2003 46,0% 16,9% 2004 43,2% 15,6% 2005 45,0% 16,5% 2006 45,8% 16,3% 2007 44,2% 17,6% 2008 40,4% 15,3% 2009 41,5% 16,7% 2010 41,0% 16,4% 2011 40,0% 16,1% 2012 40,0% 16,2% 2013 39,1% 16,3% 2014 39,1% 16,3% 2015 39,8% 17,0% 2016 36,7% 16,0% 2017 38,3% 17,0% 2018 38,2% 17,3%201936,9%16,7%2020b/db/d202128,3%12,9%202229,5%13,9%202329,0%14,0%202429,5%14,6%

Dominicantes i communicantes 2024 według diecezji (w %) mały|Dominicantes 2024 mały|Communicantes 2024 DiecezjaDominicantes [%]Communicantes [%]Różnica p.p.2022202320242022202320242023 vs 20222024 vs 2023Ogółem29,528,2629,5713,913,8514,64 -1,24 +1,31 białostocka38,436,0538,1720,520,0721,15 -2,35 +2,12 bielsko-żywiecka38,436,7737,6917,416,8717,78 -1,63 +0,92 bydgoska24,226,0625,6412,112,9512,811,86 -0,42 częstochowska25,625,6625,3311,711,8212,340,06 -0,33 drohiczyńska40,337,5942,5419,317,8220,68 -2,71 +4,95 elbląska20,821,2820,769,910,2210,750,48 -0,52 ełcka25,223,2625,0713,813,5814,70 -1,94 +1,81 gdańska25,725,7326,4313,113,0313,800,03 +0,70 gliwicka27,628,1828,8313,714,6115,070,58 +0,65 gnieźnieńska28,127,1726,5013,412,9013,00 -0,93 -0,67 kaliska32,631,9932,3815,615,5716,69 -0,61 +0,39 katowicka26,826,7625,8214,514,8315,13 -0,04 -0,94 kielecka32,131,7832,4716,016,3017,06 -0,32 +0,69 koszalińsko-kołobrzeska18,318,5817,538,89,078,980,28 -1,05 krakowska39,838,5239,9416,416,2917,82 -1,28 +1,42 legnicka20,422,2721,389,811,2610,991,87 -0,89 lubelska30,027,3530,3216,515,9017,53 -2,65 +2,97 łomżyńska36,533,8136,2117,617,9018,85 -2,69 +2,40 łowicka23,622,5822,4811,811,9712,08 -1,02 -0,10 łódzka17,618,7818,649,19,729,881,18 -0,14 opolska34,233,2434,1217,517,7418,51 -0,96 +0,88 ordynariat polowy24,926,2828,6111,613,1413,641,38 +2,33 pelplińska38,434,2037,5918,618,4518,68 -2,20 +3,39 płocka25,223,5224,5810,610,9011,52 -1,68 +1,06 poznańska27,227,3427,6413,513,9614,660,14 +0,30 przemyska48,049,1050,0317,516,9018,311,10 +0,93 radomska38,231,3731,6915,115,0415,40 -6,83 +0,32 rzeszowska51,953,2152,4417,818,2118,661,31 -0,77 sandomierska31,932,3833,8413,614,4115,440,48 +1,46 siedlecka38,638,6338,8618,819,2419,340,03 +0,23 sosnowiecka18,717,8718,408,78,468,65 -0,83 +0,53 szczecińsko-kamieńska17,517,2017,598,38,468,85 -0,30 +0,39 świdnicka20,421,9321,4810,411,1711,321,53 -0,45 tarnowska61,560,5262,3425,624,3626,17 -0,98 +1,82 toruńska25,425,2323,7712,112,7011,92 -0,17 -1,46 warmińska20,820,7221,539,810,2611,26 -0,08 +0,81 warszawska20,618,9619,8510,810,2510,89 -1,64 +0,89 warszawsko-praska24,923,5024,0912,912,4012,85 -1,40 +0,59 włocławska24,624,9123,3910,911,7711,090,31 -1,52 wrocławska23,622,5723,0111,611,4111,87 -1,03 +0,44 zamojsko-lubaczowska36,637,9638,5819,621,0521,761,36 +0,62 zielonogórsko-gorzowska19,318,6218,539,29,289,30 -0,68 -0,09

Przypisy

Kategoria:Badania społeczne Kategoria:Kościół katolicki w Polsce Kategoria:Socjologia religii