thumb|Władysław Hańcza w filmie Dwie godziny, 1946 thumb|Władysław Hańcza (po prawej) i Edmund Biernacki w filmie Stalowe serca, 1947 thumb|Wacław Kowalski, jako Kazimierz Pawlak i Władysław Hańcza, jako Władysław Kargul, pomnik w Toruniu Władysław Hańcza; pierwotne nazwisko Tosik (ur. 18 maja 1905 w Łodzi, zm. 19 listopada 1977 w Warszawie) – polski aktor filmowy i teatralny, pedagog.

Młodość i kariera sceniczna Urodził się w Łodzi 18 maja 1905 w rodzinie związanej z przemysłem włókienniczymStanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest?, Warszawa 1938, s. 248–249. jako syn Władysława Tosika i Karoliny z Chanieckich. Nazwisko Tosik zostało zmienione 17 lipca 1946 aktem nr XX.O.IV.3-1/76/46 prezydenta miasta Łodzi. W 1924 zdał maturę w Gimnazjum Humanistycznym im. ks. I. Skorupki w Łodzi. Początkowo miał być inżynierem włókiennikiem, ale sprawy rodzinne przeszkodziły mu w wyjeździe na studia do Belgii. Wtedy zdecydował przenieść się do Poznania, gdzie na Uniwersytecie Poznańskim podjął studia filozoficzne i polonistyczne, które przerwał w 1927, by rozpocząć naukę w Szkole Dramatycznej przy Teatrze Polskim w Poznaniu.

27 listopada 1927 zadebiutował jako aktor na poznańskiej scenie rolą Hermesa w przedstawieniu Noc listopadowa według Wyspiańskiego. W czerwcu 1929 zdał egzamin kwalifikacyjny ZASP-u i stał się pełnoprawnym aktorem. Na poznańskiej scenie występował do roku 1930, później do wybuchu wojny grał kolejno w: Teatrze Śląskim w Katowicach w latach 1930–1931, Teatrze Miejskim w Toruniu w latach 1931–1932, Teatrze Stanisławy Wysockiej w Łodzi w latach 1932–1933, ponownie w Teatrze Polskim w Poznaniu w latach 1933–1937 oraz w łódzkich teatrach – w sezonie 1937/1938 w Teatrze Kameralnym„Łódź w Ilustracji”, 1 I 1938, nr 1, s. 1 (w sztuce G. Zapolskiej Kobieta bez skazy). i Teatrze Miejskim w latach 1937–1939. Tuż przed wybuchem wojny przeniósł się do Warszawy, gdzie miał grać w Teatrze Narodowym. W czasie wojny pracował w Warszawie jako magazynier i konwojent. Po upadku powstania warszawskiego został wywieziony do Niemiec do obozu pracy w Chociebużu, gdzie przebywał od października 1944 do maja 1945.

Po powrocie do kraju występował w latach 1945–1946 i 1947–1948 w Teatrze Wojska Polskiego w Łodzi, a w sezonie 1946–1947 krótko grał w Krakowie, gdzie zadebiutował również jako reżyser teatralny. W 1948 rozpoczął pracę w Teatrze Polskim w Warszawie, którego aktorem pozostał aż do śmierci w 1977. Lektor Polskiej Kroniki Filmowej w latach 1944–1953. Przez wiele lat był wykładowcą PWST w Warszawie.

Kariera filmowa W filmie zadebiutował dopiero po wojnie rolą byłego obozowego kapo Filipa w filmie Dwie godziny z 1946 (premiera odbyła się w 1957). To właśnie role filmowe przyniosły Hańczy największą popularność i uznanie. Zagrał w ok. 40 filmach i serialach telewizyjnych; kreował zwykle role drugoplanowe, jednak jego wyrazista sylwetka, dykcja i charakterystyczny głos zwracały uwagę i utrwalały się w pamięci. Prawdziwą sławę i stałe miejsce w pamięci widzów przyniosły mu głównie trzy wybitne filmowe kreacje. Pierwsza z nich to Władysław Kargul w komediowej trylogii Sylwestra Chęcińskiego, na którą składają się filmy: Sami swoi (1967), Nie ma mocnych (1974) oraz Kochaj albo rzuć (1977). Stworzył w nich niezapomniany duet z Wacławem Kowalskim. Kolejnymi wielkimi rolami Hańczy były: Maciej Boryna w serialu Chłopi (1971–1972) Jana Rybkowskiego oraz Janusz Radziwiłł w Potopie (1974) Jerzego Hoffmana.

22 lipca 1973 otrzymał Nagrodę Ministra Kultury i Sztuki I stopniaDziennik Polski, rok XXIX, nr 172 (9145), s. 2..

Życie prywatne Dwukrotnie żonaty. Pierwszą żoną Hańczy była aktorka Helena Chaniecka. Byli małżeństwem od 1929 do rozwodu w 1948. Mieli jednego syna, również Władysławaniektóre źródła podają formę imienia Włodzisław; np. Tomasz Mościcki Władysław Hańcza w: culture.pl lub Stanisław Dąbrowski, Zbigniew Raszewski Słownik biograficzny teatru polskiego, IS PAN PWN 1994, albo Włodzimierz, np. Słowo Ludu, nr 110, 10–11 maja 1958 (1932–1966). Jego drugą żoną była popularna aktorka Barbara Ludwiżanka. Byli małżeństwem do śmierci Hańczy w 1977Tygodnik „Życie na Gorąco” nr 18, 5 maja 2016, s. 32–33.. Nie mieli dzieci. thumb|Grób Władysława Hańczy na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Zachorował niespodziewanie jesienią 1977. Trafił do szpitala w Warszawie, gdzie zmarł 19 listopada 1977. Miał 72 lata. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 167-3-3). W 1990 spoczęła obok niego żona, Barbara Ludwiżanka.

Filmografia 25px Filmy fabularne Rok Tytuł Reżyser Rola 1946 Dwie godziny Stanisław Wohl, Józef Wyszomirski kapo Filip 1948 Stalowe serca Stanisław Januszewski inżynier Karol 1953 Żołnierz zwycięstwa Wanda Jakubowska generał Janczar 1962 Jadą goście jadą... Andrzej Trzos-Rastawiecki proboszcz 1964 Upał Kazimierz Kutz głos premiera 1965 Popioły Andrzej Wajda ojciec Rafała 1965 Miejsce dla jednego Witold Lesiewicz dyrektor Zjednoczenia Rybicki 1966 Kochankowie z Marony Jerzy Zarzycki Gulbiński 1967 Tortura nadziei Ewa Petelska, Czesław Petelski Wielki Inkwizytor 1967 Sami swoi Sylwester Chęciński Władysław Kargul; rola dubbingowana przez Bolesława Płotnickiego 1967 Ja gorę! Janusz Majewski duch księcia Wilibalda Zatorskiego; tylko głos 1968 Hrabina Cosel Jerzy Antczak generał Schulenburg 1969 Pan Wołodyjowski Jerzy Hoffman Nowowiejski 1970 Romantyczni Stanisław Różewicz dziedzic Nawrocki 1970 Epilog norymberski Jerzy Antczak Hjalmar Schacht 1970 Dzięcioł Jerzy Gruza major Maksymilian Przebóg-Łaski 1971 Niebieskie jak Morze Czarne Jerzy Ziarnik dyrektor fabryki występujący w telewizji 1971 Kłopotliwy gość Jerzy Ziarnik przewodniczący Rady Narodowej 1971 Diament radży Sylwester Chęciński generał Thomas Vandeleur 1971 Pięć i pół bladego Józka Henryk Kluba proboszcz 1972 Kaprysy Łazarza Janusz Zaorski ksiądz proboszcz 1973 Chłopi Jan Rybkowski Maciej Boryna 1973–1974 Potop Jerzy Hoffman książę Janusz Radziwiłł 1974 Nie ma mocnych Sylwester Chęciński Władysław Kargul 1975 Noce i dnie Jerzy Antczak Jan Łada 1975 Kazimierz Wielki Ewa Petelska, Czesław Petelski Jarosław Bogoria Skotnicki 1975 Dzieje grzechu Walerian Borowczyk doktor Wielgosiński 1975 Doktor Judym Włodzimierz Haupe Kalinowicz 1976 Zielone, minione... Gerard Zalewski 1976 Karino Jan Batory prezes klubu jeździeckiego 1977 Kochaj albo rzuć Sylwester Chęciński Władysław Kargul 1977 Granica Jan Rybkowski minister 25px Seriale telewizyjne Rok Tytuł Reżyser Rola 1968 Stawka większa niż życie Janusz Morgenstern, Andrzej Konic hrabia Edwin Wąsowski (odc. 6) 1968 Hrabina Cosel Jerzy Antczak generał Schulenberg 1969 Przygody pana Michała Paweł Komorowski Nowowiejski (odc. 7, 8 i 9) 1972 Chłopi Jan Rybkowski Maciej Boryna 1973 Wielka miłość Balzaka Wojciech Solarz Karol Hański (odc. 5) 1973 Stawiam na Tolka Banana Stanisław Jędryka „Fater” (odc. 6) 1973 Droga Sylwester Chęciński Władysław Kargul (odc. 5) 1975, 1977 Czterdziestolatek Jerzy Gruza ojciec Magdy Karwowskiej (odc. 9, 19 i 20) 1977 Noce i dnie Jerzy Antczak Jan Łada (odc. 1 i 2)

Role teatralne Horsztyński, jako Horsztyński Rozdroże miłości (1947), jako ksiądz Jan Na dnie (1949), jako Bubnow Lorenzaccio (1955), jako Alexandro Medici Dziady (1955), jako senator Maria Stuart (1958), jako Botwel Mazepa (1958), jako wojewoda Don Carlos (1960), jako Inkwizytor (także reżyseria) Pożądanie w cieniu wiązów (1961), jako Cabot Król Lear (1962), jako król Lear Bracia Karamazow (1963), jako Fiodor Borys Godunow (1963), jako Borys Godunow Lilla Weneda (1968), jako Derwid Martwe dusze, (1969); reżyseria Zmierzch długiego dnia (1972), jako James Tyrone Przy pełni księżyca (1977), jak Matwiej (ostatnia teatralna rola)

Słuchowiska dla dzieci Czerwony kapturek (1961), jako Wilk

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1976) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1964) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Odznaka "Zasłużony dla Teatru Polskiego" (1976)Wyróżnienia dla wybitnych artystów i zasłużonych pracowników, "Trybuna Ludu", nr 217, 10 września 1976, s. 9.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Władysław Hańcza w bazie Akademia Polskiego Filmu Władysław Hańcza o swoich rolach, wirtualny album

Kategoria:Aktorzy i aktorki Teatru Polskiego w Poznaniu Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Deportowani na roboty przymusowe przez nazistowskie Niemcy w Polsce 1939–1945 Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Urodzeni w 1905 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Zmarli w 1977