Oscar za najlepszy pełnometrażowy film animowany – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana corocznie od 2002 w ramach Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w kategorii najlepszy pełnometrażowy film animowany (Best Animated Feature Film). Honoruje reżyserów i producentów filmowych za pełnometrażowy film animowany. Oscary są przyznawane corocznie od 1929 przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) w uznaniu za filmy kinowe minionego roku. Uchodzą za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.
Prekursorami kategorii (współcześnie zaliczanymi do niej w bazie danych Akademii) były trzy nagrody specjalne za filmy animowane, przyznane w 1939, 1989 i 1996. Kategoria konkursowa została wprowadzona w 74. edycji (w 2002) i jest jedną z dwóch poświęconych filmom animowanym, obok najlepszego krótkometrażowego filmu animowanego. Najwięcej nominacji (4) otrzymali Pete Docter, , Hayao Miyazaki i , a najwięcej nagród (3) – Docter. Siedmioro filmowców wygrało dwukrotnie.
Zasady przyznawania Zgodnie z regulaminem 99. edycji, wyłanianie laureata w kategorii odbywa się trzyetapowo. W pierwszym etapie kandydaci zgłaszają swoje propozycje do nominacji, a zarząd sekcji animatorów Akademii wyłania pozycje spełniające warunki regulaminu i kwalifikujące się do potencjalnej nominacji. Dopuszczone są co najmniej 40-minutowe filmy, w których co najmniej 75% czasu trwania (nie licząc czołówki i napisów końcowych) zostało wykonane przy użyciu animacji. Dodatkowo muszą spełniać co najmniej jeden z dwóch warunków: odbyły wymaganą w większości kategorii Oscarów co najmniej siedmiodniową publiczną dystrybucję kinową na co najmniej jednym ze wskazanych sześciu amerykańskich obszarów w regulaminowym okresie roku kalendarzowego (od 1 stycznia do 31 grudnia), zostały zgłoszone i zakwalifikowane do kategorii najlepszy film międzynarodowy. Regulamin dopuszcza sytuację, w której maksymalnie 15% filmu zostało upublicznione przed premierą kinową całości. Zdyskwalifikowane są filmy kilkuczęściowe (w tym miniseriale) oraz odcinki lub fragmenty większych serii programów.
Obok tytułu filmu wymagane jest wymienienie twórców kreatywnych, którzy otrzymają potencjalną nominację. Jednym z nich musi być reżyser, a resztę mogą stanowić dodatkowi reżyserzy lub producenci. Dozwolone jest zgłaszanie tylko producentów zatwierdzonych przez (PGA), którzy w filmie zostali formalnie wymienieni jako producenci, w związku z czym wykluczeni są producenci wykonawczy, współproducenci, producenci współpracujący, producenci liniowi i tym podobni. Dodatkowo nałożony jest limit wymienienia co najwyższej czterech podmiotów, przy czym w skład jednego podmiotu może wchodzić dwoje producentów funkcjonujących w ramach współpracy producenckiej, zatwierdzonej przez PGA.
W drugim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie sekcji animatorów Akademii, odbywa się głosowanie w systemie pojedynczego głosu przechodniego – głosujący wskazują maksymalnie pięć pozycji, przyznając im punkty preferencji. Nominacje otrzymuje pięć filmów, które uzyskało najwięcej punktów. W trzecim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie w systemie większości względnej – głosujący wskazują jedną z pięciu nominacji. Nagrodę otrzymuje film, który uzyskał najwięcej głosów.
Historia thumb|upright|Walt Disney, uhonorowany w 1939 pozakonkursowym Oscarem specjalnym za film Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków W XX wieku na Oscarach zostały przyznane trzy pozakonkursowe nagrody specjalne za pełnometrażowe filmy animowane. Wzrost popularności tego gatunku przypadał na lata 90., w obliczu renesansu Disneya. Według gazety „Los Angeles Times”, w kierownictwie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) toczyły się rozmowy na temat utworzenia poświęconej mu kategorii. Argumentem był fakt, że filmy animowane otrzymywały znikomą liczbę nominacji, zazwyczaj w kategoriach muzycznych, a jedynym nominowanym w kategorii najlepszy film był Piękna i Bestia w 1992.
W 2000 AMPAS ogłosiła utworzenie kategorii począwszy od 74. edycji (w 2002). Była to pierwsza nowa kategoria od czasu najlepszej charakteryzacji, wprowadzonej w 54. edycji (w 1982). Regulamin precyzował, że do nominacji kwalifikują się filmy co najmniej 70-minutowe. Ponadto w każdej edycji kategoria miała zostać utworzona pod warunkiem, że w objętym nią roku zostało wydane co najmniej osiem kwalifikujących się filmów. Jeśli ukazało się ich maksymalnie 15, to miały zostać nominowane dokładnie trzy, a jeśli więcej, to pięć. Ponadto regulamin nie dyskwalifikował filmów animowanych z nominacji w innych kategoriach.
W 2010 AMPAS ogłosiła zmiany w regulaminie, które weszły w życie od 83. edycji (w 2011). Minimalny czas trwania filmu kwalifikującego się do nominacji został zmniejszony do 40 minut. Jako że w kategorii najlepszy krótkometrażowy film animowany obowiązywała górna granica 40 minut, wcześniejsze zasady dyskwalifikowały do nominacji filmy animowane trwające od 40 do 70 minut. Dodatkowo regulamin doprecyzował, że technika przechwytywania ruchu, spopularyzowana za sprawą filmów Opowieść wigilijna (2009) i Avatar (2009), nie kwalifikuje się jako animacja. W 2013 AMPAS poinformowała, że od 86. edycji (w 2014) w kategorii będą honorowane maksymalnie dwa podmioty, z czego jeden musi być producentem, przy czym jeśli film miał dwóch reżyserów, to ich duet może być potraktowany jako jeden podmiot; w konsekwencji nominację mogły otrzymać maksymalnie trzy osoby. Współczesna zasada nominowania maksymalnie czterech podmiotów została ogłoszona w 2018 i wprowadzone od 91. edycji (w 2019). Możliwość ubieganie się o nominację filmów zgłoszonych w kategorii najlepszy film międzynarodowy została wprowadzona w 97. edycji (w 2025).
Laureaci i nominowani
thumb|150px| i , laureaci za film K-popowe łowczynie demonów (2026); na zdj. z nagrodami
Opracowano na podstawie spisu na stronie internetowej Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.
Edycja Rok Film Nominowani 11. 1938 Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków Walt Disney 61. 1988 Kto wrobił królika Rogera? 68. 1995 Toy Story John Lasseter 74. 2001 Shrek Jimmy Neutron: mały geniusz i Potwory i spółka Pete Docter i John Lasseter 75. 2002 Spirited Away: W krainie bogów Hayao Miyazaki Epoka lodowcowa Chris Wedge Lilo i Stich Mustang z Dzikiej Doliny Jeffrey Katzenberg Planeta skarbów Ron Clements 76. 2003 Gdzie jest Nemo? Andrew Stanton Mój brat niedźwiedź i Trio z Belleville Sylvain Chomet 77. 2004 Iniemamocni Brad Bird Rybki z ferajny Shrek 2 Andrew Adamson 78. 2005 Wallace i Gromit: Klątwa królika Nick Park i Gnijąca panna młoda i Tim Burton Ruchomy zamek Hauru Hayao Miyazaki 79. 2006 Happy Feet: Tupot małych stóp George Miller Auta John Lasseter Straszny dom 80. 2007 Ratatuj Brad Bird Na fali i Persepolis Marjane Satrapi i Vincent Paronnaud 81. 2008 WALL·E Andrew Stanton Kung Fu Panda i Piorun i 82. 2009 Odlot Pete Docter Fantastyczny pan Lis Wes Anderson Koralina i tajemnicze drzwi Księżniczka i żaba John Musker i Ron Clements Sekret księgi z Kells Tomm Moore 83. 2010 Toy Story 3 Lee Unkrich Iluzjonista Sylvain Chomet Jak wytresować smoka i 84. 2011 Rango Gore Verbinski Chico i Rita Fernando Trueba i Kot w butach Chris Miller Kot w Paryżu i Kung Fu Panda 2 85. 2012 Merida Waleczna i Frankenweenie Tim Burton ParaNorman i Piraci! Ralph Demolka 86. 2013 Kraina lodu , i Ernest i Celestyna i Krudowie , i Minionki rozrabiają , Pierre Coffin i Zrywa się wiatr Hayao Miyazaki i Toshio Suzuki 87. 2014 Wielka szóstka , i Jak wytresować smoka 2 i Księżniczka Kaguya Isao Takahata i Pudłaki , i Travis Knight Sekrety morza Tomm Moore i 88. 2015 W głowie się nie mieści Pete Docter i Anomalisa Charlie Kaufman, Duke Johnson i Baranek Shaun: Film i Richard Starzak Chłopiec i świat Alê Abreu Marnie. Przyjaciółka ze snów Hiromasa Yonebayashi i 89. 2016 Zwierzogród , i Czerwony żółw Michaël Dudok de Wit i Toshio Suzuki Kubo i dwie struny Travis Knight i Nazywam się Cukinia i Vaiana: Skarb oceanu John Musker, Ron Clements i 90. 2017 Coco Lee Unkrich i Dzieciak rządzi i Fernando Carlos Saldanha i Twój Vincent Dorota Kobiela, Hugh Welchman i Żywiciel i 91. 2018 Spider-Man Uniwersum , , , i Iniemamocni 2 Brad Bird, i Mirai Mamoru Hosoda i Ralph Demolka w internecie , i Wyspa psów Wes Anderson, Scott Rudin, i 92. 2019 Toy Story 4 , i Jak wytresować smoka 3 , i Klaus , i Praziomek , i Travis Knight Zgubiłam swoje ciało i 93. 2020/2021 Co w duszy gra Pete Docter i Baranek Shaun Film: Farmageddon , i Naprzód i Sekret wilczej gromady Tomm Moore, , i , i 94. 2021 Nasze magiczne Encanto , , i Luca i Mitchellowie kontra maszyny , , i Jonas Poher Rasmussen, , Signe Byrge Sørensen i Raya i ostatni smok , , i 95. 2022 Guillermo del Toro: Pinokio Guillermo del Toro, , i Kot w butach: Ostatnie życzenie i , , , i Morska bestia i To nie wypanda i 96. 2023 Chłopiec i czapla Hayao Miyazaki i Toshio Suzuki Między nami żywiołami i Nimona , , i Pies i Robot Pablo Berger, , i Spider-Man: Poprzez multiwersum , , , i Amy Pascal 97. 2024 Flow , , i Dziki robot i Adam Elliot i W głowie się nie mieści 2 i Nick Park, i 98. 2025 K-popowe łowczynie demonów , i , , i Natalie Portman Elio , , i , , i Zwierzogród 2 , i
Statystyki Największa liczba nagród + Osoby z co najmniej dwiema nagrodami Należy wejść w sekcji „Animated Feature Film” w listę „Most Nominations and Awards”. Nagrody Osoba Filmy i lata 3 Pete Docter Odlot (2010) W głowie się nie mieści (2016) Co w duszy gra (2021) 2 Brad Bird Iniemamocni (2005) Ratatuj (2008) Zwierzogród (2017) Nasze magiczne Encanto (2022) Hayao Miyazaki Spirited Away: W krainie bogów (2003) Chłopiec i czapla (2024) W głowie się nie mieści (2016) Toy Story 4 (2020) Zwierzogród (2017) Nasze magiczne Encanto (2022) Andrew Stanton Gdzie jest Nemo? (2004) WALL·E (2009) Lee Unkrich Toy Story 3 (2011) Coco (2018)
Największa liczba nominacji + Osoby z co najmniej trzema nominacjami Nominacje Osoba 4 Pete Docter Hayao Miyazaki 3 Brad Bird Ron Clements Travis Knight Tomm Moore Toshio Suzuki
Nominowane filmy nieanglojęzyczne + Nominowane filmy nieanglojęzyczne Należy wejść w sekcji „International Feature Film” w listę „Nominations and Awards in Other Categories for Non-English-Language Feature Films”. Edycja Rok Film Język Rezultat 76. 2003 Trio z Belleville francuski, angielski, portugalski 80. 2007 Persepolis francuski 84. 2011 Chico i Rita hiszpański, angielski, francuski Kot w Paryżu francuski, angielski 86. 2013 Ernest i Celestyna francuski Zrywa się wiatr japoński 87. 2014 Księżniczka Kaguya japoński 88. 2015 Chłopiec i świat portugalski 89. 2016 Nazywam się Cukinia francuski 92. 2019 Zgubiłam swoje ciało francuski 94. 2021 duński, dari, rosyjski 96. 2023 Chłopiec i czapla japoński 98. 2025 francuski
Nominowane filmy dokumentalne + Nominowane filmy dokumentalne Należy wejść w sekcji „Documentary Feature Film” w listę „Nominations and Awards in Other Categories for Documentary Feature Films”. Edycja Rok Film Rezultat 94. 2021
Zobacz też Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej za najlepszy film animowany Złoty Glob za najlepszy pełnometrażowy film animowany
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona internetowa Oscarów
Pełnometrażowy film animowany Oscar