Laboratorium – polski zespół jazz-rockowy. Jego muzyka posłużyła za inspirację wielu późniejszym wykonawcom.
Historia Lata 70. Formacja została założona w Krakowie w 1970 roku. Pierwszy składy grupy Laboratorium tworzyli: Janusz Grzywacz (fortepian), Marek Stryszowski (fagot, śpiew), Wacław Łoziński (flet), Edward Mąciwoda (gitara basowa; Macieja Górskiego) i Mieczysław Górka (perkusja) oraz Krzysztof Ścierański i Paweł Ścierański
Zespół zadebiutował w 1971 roku na festiwalu muzycznym Gitariada ’71.
Podczas chodzieskich warsztatów zespół wystąpił wraz z „profesorami” Bronisławem Suchankiem i Tomaszem Stańko.
W początkowym okresie Laboratorium prezentowało głównie muzykę akustyczną, będącą wyrazem poszukiwań i eksperymentów. Już na debiutanckiej płycie znalazły się kompozycje pokazujące odmienne spojrzenie na harmonię, czy budowanie napięcia. Nagranie było nagrodą za zajęcie drugiego miejsca na festiwalu Jazz nad Odrą’72.
W 1973 roku zespół został po raz kolejny laureatem festiwalu Jazz nad Odrą (I miejsce oraz nagroda za kompozycję Prognoza na jutro) i wszedł w profesjonalne środowisko muzyczne. Dwa lata później wystąpił na V Lubelskich Spotkaniach Wokalistów Jazzowych, gdzie Stryszowski otrzymał II nagrodę (pierwszego miejsca nie przyznano) oraz nagrodę publiczności. Grupa stała się popularna i sporo koncertowała w kraju, entuzjastycznie przyjmowana przez publiczność. Pierwszy występ zagraniczny miał miejsce w 1974. Był to festiwal Jazzwerkstatt Peitz (NRD), gdzie formacja wystąpiła obok Klausa Schulzego. Potem zespół coraz częściej wyjeżdżał na festiwale i trasy koncertowe po całej Europie – od San Sebastián, poprzez Zurych, aż po Bombaj. W 1975 Laboratorium przez krótki okres współpracowało z Czesławem Niemenem i Tomaszem Stańko (wspólny występ podczas krakowskich Zaduszek Jazzowych). W zespole, jak i jego muzyce zaczęły się przeobrażenia. Grzywacz zaczął posługiwać się nowoczesnymi instrumentami klawiszowymi typu: elektryczne pianino Fender Rhodes, czy syntezator firmy Roland, Stryszowski natomiast grał na saksofonie, porzucił tradycyjną wokalistykę i podążył w kierunku tego, co robiła wówczas Urszula Dudziak. Skład formacji uległ zmianie. Odszedł Wacław Łoziński, a Górskiego zastąpił Krzysztof Ścierański. Dołączył także brat muzyka, gitarzysta Paweł Ścierański.
Latem 1976 roku formacja zarejestrowała swój pierwszy pełnoprawny album – Modern Pentathlon. W warszawskim salonie Polskich Nagrań zorganizowano premierę albumu (115 000 sprzedanych egzemplarzy).
W 1977, grupa zarejestrowała dwa kolejne albumy. Koncertowy Aquarium Live No. 1 i zarejestrowany w krakowskiej Rotundzie, studyjny album Nurek, który ostatecznie został wydany pod tytułem Diver. Obie płyty nagrano z udziałem Pawła Valde-Nowaka (conga). Ważnym punktem w karierze zespołu był wyjazd na egzotyczny festiwal Jazz Yatra, który odbył się w lutym 1978 roku w Indiach (obok Laboratorium wystąpiły tam zespoły Czesława Niemena oraz Zbigniewa Namysłowskiego).
W 1979 w sprzedaży pojawił się album Quasimodo (seria Polish Jazz, numer 58), zaś przygotowywany dla Electroli materiał Nogero ukazał się na rynku niemieckim nakładem firmy View Records.
Pod koniec lat siedemdziesiątych doszło do kolejnych zmian personalnych w zespole – z grupą rozstał się perkusista Mieczysław Górka. Jego miejsce zajął Andrzej Mrowiec, wcześniej związany z Maanamem. Miejsce Krzysztofa Ścierańskiego i jego brata Pawła zajęli: Krzysztof Olesiński, także z Maanamu oraz Ryszard Styła. Po udanym koncercie na Zurich Jazz Festiwal, formacją zainteresowała się szwajcarska agencja Face Music. W tych okresie Laboratorium coraz częściej koncertowało poza granicami kraju.
Lata 80. i 90.
Na przełomie lutego i marca 1982 roku w krakowskim Teatrze STU grupa zarejestrowała materiał koncertowy na płytę The Blue Light Pilot. Na albumie znalazł się utwór cudzego autorstwa. Był to Straight, No Chaser Theloniousa Monka. Laboratorium przechodziło kolejne przeobrażenia związane z tworzoną muzyką oraz instrumentarium, poszerzonym o syntezatory, a także o jeden z pierwszych w Polsce, 16 krokowy sekwencer.
Kolejne wydawnictwa płytowe No. 8 (1984) oraz ostatni studyjny album z tego okresu Anatomy Lesson (1986) były kontynuacją kolejnych poszukiwań muzycznych. Zastosowano vocoder, sample oraz wzbogacono warstwę rytmiczną poprzez zaangażowanie perkusjonalisty Jana Pilcha, a także gościnny udział skrzypka Jana Błędowskiego. Grupa funkcjonowała także jako trio Grzywacz – Stryszowski – Pilch, występując w tym składzie m.in. na festiwalu Wyspa Muzyki Elektronicznej we Wrocławiu (1984).
W ostatnich latach aktywnej działalności z zespołem współpracował Jarosław Śmietana, wspólnie koncertowali m.in. w Szwajcarii. Laboratorium rozwiązało się w 1991 roku. W 1996 formacja kilkakrotnie powracała na scenę, m.in. świętując swoje 25-lecie (dokument telewizyjny 25 lat Laborki, który ukazał na DVD zespołu pt. Old School Fusion Live).
Reaktywacja i dalsza działalność W listopadzie 2006 roku, po niemal 20 latach przerwy, Laboratorium z powodzeniem wystąpiło na 51. Krakowskich Zaduszkach Jazzowych (nieoficjalnie zespół koncertował już wcześniej, podczas różnych okolicznościowych imprez). W skład grupy wchodzili: Grzywacz, Stryszowski i Ścierański. Ponadto nowymi członkami zespołu zostali gitarzysta Marek Raduli i perkusista Grzegorz Grzyb. Kolejne koncerty Laboratorium dało podczas United Europe Jazz Festiwal w Zakopanem w Trzebini, Zielonej Górze oraz Krakowie, Zakopanem i Chicago, a także podczas 52. Krakowskich Zaduszek Jazzowych, Komeda Jazz Festival w Słupsku i na 34. Międzynarodowym Festiwalu Pianistów Jazzowych w Kaliszu (2007).
W 2008 zespół zaprezentował się podczas Bielskiej Zadymki Jazzowej, imprezy Starzy i Młodzi, czyli Jazz w Krakowie, Kieleckiej Wiosny Jazzowej oraz wielu klubach w Polsce. Kolejne występy to m.in. FAMA w Świnoujściu, Jazz Od Nowa Festival w Toruniu, Letni Festiwal Jazzowy w Piwnicy pod Baranami, 54. i 55. Krakowskie Zaduszki Jazzowe (koncert jubileuszowy „40 lat Laborki”), Jazz Jamboree, 12. Explorers Festival w Łodzi oraz koncert w Muzycznego Studia Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej, transmitowany przez Program III P. R.
23 lipca 2018 roku Grzegorz Grzyb zginął potrącony przez samochód podczas porannego treningu kolarskiego na ulicy Modlińskiej w Warszawie.
1 i 2 sierpnia 2018 r. Laboratorium dało dwa koncerty podczas Pol’and’Rock Festival. Obydwa były poświęcone zmarłemu perkusiście („Grzegorz Grzyb in Memoriam”). Pogrzeb oraz ostatnie pożegnanie Artysty w Warszawie i Stargardzie zorganizowała Alicja Perkowska – management grupy Laboratorium i Pełnomocnik Rodziny Grzegorza Grzyba, premiera pierwszego po 32 latach albumu Laboratorium – NOW odbyła się w rocznicę urodzin Grzyba – 2 listopada 2018 roku i zawiera specjalny Track 10.
Z grupą pracował perkusista Paweł Dobrowolski
Gościnie występuje z zespołem również Bernard Maseli.
Podczas drugiego koncertu muzycy zespołu otrzymali dyplomy magazynu „Jazz Forum” za pierwsze miejsca w ankiecie krytyków „Jazz Top 2017” – J. Grzywacz w kategorii „Syntezator” i K. Ścierański w kategorii „Gitara basowa”. 2 listopada 2018 roku po 32 latach, w dniu urodzin tragicznie zmarłego Grzyba ukazał się dziesiąty i zarazem ostatni studyjny album Laboratorium, nagrany z jego udziałem i zatytułowany NOW.
W niedzielę 24 marca 2019 roku zespół wystąpił na scenie Muzycznego Studia Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej. Przed występem redaktor naczelny magazynu „Jazz Forum” Paweł Brodowski poinformował wszystkich zgromadzonych o tym, iż głosami czytelników w kategorii „Najlepszy Zespół Jazzu Elektrycznego w Polsce za rok 2018” została uznana grupa Laboratorium.
Dyskografia Latoratorium – wyd. PolJazz w serii Biały kruk czarnego krążka (1973) Modern Pentathlon (1976) Aquarium live – wyd. PolJazz w serii Biały kruk czarnego krążka (1977) Diver – Helicon (wytwórnia płytowa Międzynarodowej Federacji Jazzowej) (1977) Quasimodo (1979) Nogero (1980) The Blue Light Pilot (1982) No. 8 (1984) Anatomy Lesson (1986) Anthology 1971-1988 (10 CD BOX) (2006) Old School Fusion Live (DVD) (2006) NOW – wyd. Universal Music Polska (2018) – złota płyta w Polsce
Galeria
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Strona na Facebooku Koncert/Jazz nad Odrą 2018 Koncert/Jazz.PL 2021
Kategoria:Polskie zespoły jazzrockowe Kategoria:Polscy zdobywcy złotych płyt