Liu Mingchuan (, ur. 7 września 1836 w Hefei, prow. Anhui – zm. 11 stycznia 1896 tamże) – chiński polityk i generał, pierwszy gubernator prowincji Tajwan. Mimo ubogiego pochodzenia, dzięki talentom wojskowym osiągnął wysokie stopnie wojskowe, odznaczając się w walkach z tajpingami i Nian. Następnie sprawnie dowodził obroną Tajwanu przed Francuzami w 1884. Mianowany gubernatorem wyspy, rozpoczął niezwykle szerokie reformy, nie wszystkie ukończone sukcesem. Jeden z najenergiczniejszych i najwybitniejszych reformatorów ruchu samoumocnienia Chin.
Początki kariery Pochodził z rodziny chłopskiej, ale praca na roli nie zaspokajała jego ambicji, został więc przywódcą gangu przemytników soli (podobno już w wieku siedemnastu lat zabił człowieka). Ówczesny gubernator Anhui, Dao Chuang chcąc złamać monopol kupców solnych, zezwolił na handel nią każdemu, kto zakupił towar za gotówkę ze składów rządowych. Siedemnastoletni Liu nabył sól używając sfałszowanych dokumentów, a jego banda, zwana Mingzi Jun, odstraszyła konkurentów na tyle, że sam stał się monopolistą w regionie.
Powstanie tajpingów thumb|Szturm na Anqing podczas wojny z tajpingami W 1854, gdy tajpingowie zagrażali miastu, namówił gubernatora, by jego bandę uznać za oddział lokalnej milicji. Rozbudował ją następnie, tworząc silny korpus, który przez siedem lat skutecznie chronił Hefei, aż do ostatecznego odparcia inwazji w 1861.
Następnie wziął udział w kampanii przeciw Chen Yuchengowi; osiągnąwszy rangę majora, został w 1862 zauważony przez Li Hongzhanga, który skłonił go do wstąpienia wraz ze swym oddziałem do Armii Huai. W tym czasie docenił nowoczesne uzbrojenie zachodnie, w które starał się wyposażyć swoje wojska; używał też zachodniej artylerii i zatrudniał instruktorów-obcokrajowców.
Po pobiciu tajpingów na południowy wschód od Szanghaju, wziął twierdzę Jinshan; w następnym roku uderzył drogą wodną na Fushan i wziął udział w szturmie Yangshe. W 1864, w czasie ofensywy na Suzhou ścigał innego wodza tajpingów, Li Xiuchenga, do Nankinu. W nagrodę za opanowanie Jiangsu otrzymał rangę głównodowodzącego w prowincji Zhili, choć był niewykształcony i miał tylko 29 lat.
Powstanie Nian thumb|Bitwa z Nian w Szantungu Nie objął urzędu, bo został wysłany pod komendą Zeng Guofana i Li Hongzhanga do walki z powstańcami Nian. W lipcu 1865 opanował Zhoujiakou w Henanie, ważną bazę rebeliantów i uczynił z niej swą kwaterę główną. Jego ofensywa w 1866 doprowadziła do podziału sił Nian. Liu ścigał wschodnią armię Nian z Szantungu do Jiangsu i Hubei, i znów do Szantungu, gdzie w maju zagrodził im drogę, skutecznie wykorzystując swoją nowoczesną artylerię, pod dowództwem francuskiego oficera w służbie chińskiej, przeciwko kawalerii powstańców. Odniósł zwycięstwa pod Jizhao, Ganyu, Weixian i Shouguang; ostatecznie okrążył siły Nian nad rzeką Mi i zniszczył 24 grudnia 1867. Jego armia miała zabić 20 tys., a pochwycić 10 tys. rebeliantów. Po kilku miesiącach odpoczynku wziął udział w kampanii przeciw zachodnim Nian i pomógł okrążyć i rozbić ich w Szantungu w 1868.
Jako wyróżniający się generał wojny z Nian, otrzymał (mając zaledwie 31 lat) rangę barona i rzadki przywilej bezpośredniego składania petycji do tronu. W rodzinnymi mieście zbudował wspaniałą rezydencję i opublikował tom wierszy (choć nie jest pewne, czy na pewno był ich autorem). Z bandyty stał się szanowanym gentlemanem i przez 10 lat wiódł życia ziemianina, nadrabiając braki w edukacji. Z wojen wyniósł doświadczenia z zachodnią techniką, a brak klasycznego wykształcenia konfucjańskiego ułatwił mu absorpcję nowych idei. Liu stał się jednym z rzeczników „ruchu samoumocnienia", zakładającego wykorzystanie zachodniej technologii dla wzmocnienia państwa chińskiego, przy zachowaniu tożsamości kulturowej i narodowej.
W 1870 zlecono mu komendę nad armią w Shaanxi i tłumienie powstania muzułmanów; nie mogąc jednak współpracować z głównodowodzącym tam Zuo Zongtangiem, zrezygnował, wymawiając się względami zdrowotnymi. W 1880 jego dawny patron, Li Hongzhang, wezwał go do stolicy, by pomógł w rozwiązaniu kryzysu na granicy z Rosją, która odmawiała oddania strategicznych przełęczy, do czego była zobowiązana traktatem z 1871. Liu, niezbyt chętny rezygnacji z wygód swego domu, zwlekał, tak, że kiedy dotarł do Pekinu, kryzys już minął. Liu złożył więc tylko memoriał proponujący budowę linii kolejowych, co ułatwiłoby przerzucenie oddziałów nad granicę i ożywiło gospodarczo północno-zachodnie prowincje. Jego propozycje konserwatywny dwór odrzucił jako nazbyt rewolucyjne, a Liu wrócił do domu, który stał się centrum dyskusji nad naprawą państwa.
Obrona Tajwanu thumb|Bombardowanie Danshui przez francuską eskadrę, 2 października 1884 W 1884 Liu Mingchuan został mianowany gubernatorem prowincji Fujian, w skład której wchodził także Tajwan. Właśnie obrona tej wyspy była jego głównym zadaniem: toczyła się wojna chińsko-francuska i flota nieprzyjaciela zagrażała wybrzeżom Chin. 16 lipca Liu przybył do Keelungu. Jego oddziały miały przewagę liczebną, lecz siły francuskie były dużo lepiej wyszkolone i wyposażone. Liu, nie posiadając floty, zmobilizował dostępne siły do obrony portów. 6 sierpnia eskadra adm. Lespes’a zbombardowała i zniszczyła baterie w Keelungu i wysadziła 200 osobowy desant, który trzytysięczny oddział chiński zepchnął z powrotem do morza: Liu odniósł małe, ale prestiżowe zwycięstwo. Niestety, 23 sierpnia flota adm. Courbeta unicestwiła flotę Fujianu w bitwie pod Fuzhou i uzyskała panowanie na morzu, odcinając Tajwan od kontynentu.
W październiku Francuzi uderzyli ponownie, najpierw bez powodzenia na Danshui, by wreszcie 8 października wziąć Keelung. Oddziały Liu stawiły zacięty opór, blokując francuski desant: inwazja ugrzęzła. Pekin początkowo krytykował Liu za utratę portu, później jednak uznał jego zasługi: francuskie oddziały, mimo przełamania blokady na wiosnę 1885 i natarcia na Tajpej, były zbyt wyczerpane i schorowane po ciężkiej zimie, by działać skutecznie i ostatecznie się wycofały, nic nie osiągnąwszy. W wyniku wojny, rząd qingowski zdał sobie sprawę ze znaczenia Tajwanu dla obrony wybrzeża Chin i podjął wysiłki na rzecz jego umocnienia.
Ustanowienie prowincji thumb|Zachodnia Brama Tajpej, zbudowana za czasów Liu Mingchuana Po wojnie Liu przygotował projekt modernizacji wyspy dla swego następcy i szykował się do powrotu, by kontynuować swą zasłużoną emeryturę; w odpowiedzi na podanie o urlop otrzymał ze stolicy napomnienie za próbę unikania obowiązków i nominację na gubernatora Tajwanu. W październiku 1885 Pekin wyraził zgodę na oddzielenie Tajwanu od Fujianu i ustanowienie niezależnej prowincji, mianując Liu Mingchuana pierwszym gubernatorem (proces podziału i tworzenie nowych struktur trwały do 1887). Przeorganizowano strukturę administracyjną terytorium, tworząc 3 prefektury, 11 powiatów i jeden powiat samodzielny: powiat Taidong, podległy bezpośrednio władzom prowincji prefektura Tajpej, z powiatami: Danshui Xinzhu Yilan Keelung Nanya prefektura Taiwan, z powiatami Zhanghua Yunlin Miaoli Puli prefektura Tainan, z powiatami Fengshan Hengchun Penghu
Kluczowe dla nowej prowincji było zapewnienie jej funduszy na ustanowienie nowej administracji i reformy. Liu otrzymał do dyspozycji cła z Danshui i Anpingu (i podległych im Keelungu i Kaohsiungu, łącznie ok. 450 tys. liangów) oraz (na okres 5 lat), bezpośrednią dotację rządową – z funduszu prowincji Fujian (ok. 440 tys. liangów) i ceł z Szanghaju i portów Chin południowych (ok. 360 tys.).
Liu zadecydował, że dawna stolica władz wyspy – Taiwanfu (台南府, dzisiejszy Tainan) leży zbyt daleko na południe, z dala od nowych szlaków żeglugowych do modernizującej się Japonii i portów traktatowych Fuzhou i Szanghaju. Ustanowił więc tymczasowo stolicę w swej dawnej kwaterze z czasów wojny – Tajpej, a nową stolicę zamierzał postawić 100 km na południe, po doprowadzeniu w to miejsce linii kolejowej. Zaplanował więc nowe miasto, dzisiejszy Taizhong: otoczył je wałem, wyznaczył ulice, zbudował yamen (biuro gubernatora) i wprowadził garnizon. Dokończenie budowy kosztowałoby jednak zbyt wiele, więc po wydaniu 250 tys. liangów, zrezygnował.
Reformy na Tajwanie Przez 200 lat dynastia Qing traktowała Tajwan jako odległe i dzikie pogranicze, deficytowe i zamieszkałe w połowie przez niecywilizowanych i barbarzyńskich aborygenów. Liu „otrzymał w spadku" wyspę pozbawioną właściwie sieci drogowej i przemysłu, o złożonej strukturze własności rolnej, zamieszkałą przez skonfliktowane grupy chińskie (Hoklo i Hakka), których wspólną cechą była buntowniczość i niechęć do władz. Do tego dochodziła skorumpowana i nieefektywna administracja, której władza nie obejmowała terytoriów aborygeńskich; silne za to były tajne stowarzyszenia i gangi. Równocześnie, dzięki sprzyjającym warunkom naturalnym, Tajwan produkował znaczne nadwyżki ryżu i cukru, eksportując je na kontynent i za granicę.
Liu Mingchuan rozpoczął energiczną modernizację nowej prowincji. Zorganizował lub przekształcił ponad 30 instytucji, które podlegały rządowi prowincjonalnemu, jak m.in. Biura: Podatkowe, Transportu Morskiego, Węgla, Medyczne, Ziemskie i Monopolu Solnego. Reorganizacja miała na celu wzrost dochodów prowincji, by mogła się ona sama utrzymać, wykorzystując lokalnie dostępne zasoby.
Reformy wojskowe Wzmocnienie obronności wyspy było konieczne by zapobiec agresji zewnętrznej, lecz także by zapewnić sobie kontrolę nad lokalną populacją, która mogła się pochwalić długą historią buntów i rebelii. Po wojnie chińsko-francuskej garnizon liczył nominalnie 14 tys. żołnierzy, a faktycznie ok. 4,5 tys. Gubernator, jak zaznaczał w swoich memoriałach, uważał tajwańskie siły armii Zielonego Sztandaru (ok. 4500 ludzi) za najkosztowniejsze i najgorsze w całym cesarstwie. Rozpoczął więc energiczne działania, by podnieść kwalifikacje wojska, szkoląc je i wzmacniając dyscyplinę. Siły regularne Liu wzmocnił utrzymując i trenując czterotysięczny oddział aborygeński. Reorganizował też oddziały lokalnych milicji i pod koniec 1888 miał do dyspozycji ok. 22 tys. ludzi, których wyposażył w nowoczesną broń; najął też dwóch zachodnich oficerów jako instruktorów. Nie wahał się przed usuwaniem niekompetentnych oficerów, w ich miejsce promując żołnierzy niższych rang. Walczył z korupcją, w szczególności z powszechną praktyką „martwych dusz", których żołd trafiał do oficerskich kieszeni (zyskał w ten sposób wielu wrogów). Równocześnie jednak bronił dowódców, których uważał za sprawdzonych, nawet jeśli krytykował ich dwór. Dbał też o żołnierzy, zapewniając wsparcie rodzinom zmarłych na skutek chorób i pomagając w zatrudnieniu po służbie (m.in. w tym celu sprowadził na Tajwan ryksze).
By uniknąć blokady, jak w czasie wojny, Liu w 1885–1886 zorganizował bazę marynarki wojennej na Peskadorach; w 1886 ustanowił arsenał w Tajpej, który obejmował dwie fabryki: amunicji karabinowej i artyleryjskiej, oraz młyn prochowy. W następnym roku rozpoczął budowę baterii nadbrzeżnych w pięciu głównych portach Tajwanu: Danshui, Keelung i Tainan otrzymały po dwie, a Kaohsiung – cztery; forty wyposażano w nowoczesne działa Kruppa lub Armstronga, podobnie jak ufortyfikowane Tajpej. Nie powiodła się natomiast próba stworzenia tajwańskiej flotylli: petycja dotycząca zakupu sześciu kanonierek torpedowych i czterech większych okrętów została przez Pekin odrzucona.
Reformy ekonomiczne Dla samowystarczalności prowincji najważniejsza była reforma podatków. W tym celu wzmocniono kontrolę ludności oraz przeprowadzono weryfikację i uproszczenie własności gruntów. W celu kontroli populacji zreorganizowano system baojia, w którym 10 rodzin łączono w jedno jia, a 10 jia – w jedno bao, każde ze swoim naczelnikiem. Członkowie: rodzin, jia i bao byli wzajem za siebie odpowiedzialni i byli zobowiązani do raportowania władzom wykroczeń innych członków grupy za pośrednictwem naczelników.