Dzierzba śródziemnomorska (Lanius meridionalis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny dzierzb (Laniidae), zamieszkujący Półwysep Iberyjski i południową Francję. Narażony na wyginięcie.
Taksonomia L. meridionalis do połowy lat dziewięćdziesiątych traktowany był jako gatunek konspecyficzny z L. excubitor, ale następnie oba gatunki zostały rozdzielone, przy założeniu, że do L. meridionalis należały populacje i taksony z jego południowego zasięgu (a niektóre ze wschodu); autorzy Handbook of the Birds of the World oraz Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny zaliczali wówczas do L. meridionalis 11 podgatunków. Ostatnie analizy filogenetyczne wykazały, że L. meridionalis jest bliżej spokrewniony z L. borealis, co sugeruje, że takson ten powinien być traktowany jako gatunek izolowany i monotypowy. Wydzielone z L. meridionalis podgatunki włączono z powrotem do L. excubitor.
Zasięg występowania Dzierzba śródziemnomorska występuje na Półwyspie Iberyjskim i w południowej Francji.
Niektóre źródła podawały, że dzierzba śródziemnomorska zalatuje do Polski, jednak było to w czasach, gdy takson ten był klasyfikowany w dużo szerszym ujęciu systematycznym niż obecnie. Dzierzby śródziemnomorskiej nie ma na Liście awifauny krajowej Komisji Faunistycznej Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego, nie była też wymieniana w rozporządzeniach Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt.
Morfologia Rozmiary Długość ciała 24–25 cm; masa ciała 48–93 g (przeważnie 50–70 g). Cechy gatunku Dzierzba śródziemnomorska przypomina srokosza, jednak jest mniejsza od niego. Wierzch głowy, kark, grzbiet, kuper i barki popielate, ogon i skrzydła oraz pas przez oko (maska) czarny. Od srokosza różni się ogólnie ciemniejszym ubarwieniem, a także nieco szerszą i dłuższą czarną maską. Spód ciała jasny. Ogon wąsko biało obrzeżony, białe lusterko na lotkach pierwszorzędowych.
Ekologia i zachowanie Biotop Tereny z pojedynczymi zadrzewieniami, skraje lasów, zarośla. Gniazdo Na drzewie lub krzewie, zazwyczaj na dość znacznej wysokości, zbudowane z gałązek i korzeni, wysłane puchem lub sierścią. thumb|lewo|200px|Jaja z kolekcji muzealnej Jaja W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w lutym–czerwcu 3–7 jaj. Wysiadywanie Jaja wysiadywane są przez okres 15–16 dni głównie przez samicę. Pisklęta opuszczają gniazdo po 19–20 dniach. Pożywienie Drobne kręgowce i duże owady.
Status zagrożenia Od 2017 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dzierzbę śródziemnomorską za gatunek narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable), gdyż liczebność populacji szybko spada. Wcześniej miała ona status gatunku najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2015 roku organizacja BirdLife International szacowała liczebność populacji na 372 150 – 656 150 par lęgowych.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dzierzby Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Taksony opisane przez Coenraada Jacoba Temmincka Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1820 roku