thumb|Hal Sykstyński w Bibliotece Watykańskiej thumb|Budynek biblioteki Biblioteka Watykańska (Bibliotheca Apostolica Vaticana) – biblioteka znajdująca się na terenie państwa Watykan. Jedna z najstarszych i najbardziej znanych bibliotek.

Założona w 1448 przez papieża Mikołaja V jako publiczna biblioteka miasta Rzymu i początkowo zbiory zawierały 350 greckich, łacińskich i hebrajskich woluminów. Zbiory rosły w szybkim tempie – 1455 – 1200 woluminów, 1481 – 3500 woluminów, 1990 – 1,3 mln woluminów

Dzisiaj biblioteka przechowuje 75 000 manuskryptów i ponad 1,1 miliona drukowanych książek, w tym 8500 inkunabułów. Ponadto w Apostolskim Archiwum Watykańskim przechowywane jest 150 000 pozycji.

Biblioteka Watykańska jest biblioteką naukową w zakresie historii, prawa, filozofii, nauki i teologii, otwarta dla każdego kto potwierdzi swoje kwalifikacje i uzasadni cel ubiegania się o dostęp do zasobów biblioteki. Fotokopie stron książek z okresu 1801-1990 można zamówić osobiście lub poprzez pocztę elektroniczną.

Biblioteka Watykańska udostępniła też w Internecie kilkaset tysięcy historycznych wolumenów. System komputerowy, stworzony przez firmę Hewlett-Packard, od 2000 jest wykorzystywany do digitalizacji i katalogowania zbiorów – opisów książek, periodyków, druków, ilustracji, rysunków, fotografii, monet, medali, nut, nagrań i płyt CD-ROM – łącznie około 700 tysięcy wpisów bibliograficznych.

Historia Stolica Apostolska gromadziła archiwa i księgi od wczesnych wieków chrześcijaństwa zwane Scrinium Sanctum, zbiory te jednak były rozproszone i brakowało im charakteru stałej, publicznej instytucji. Przemieszczanie się dworu papieskiego oraz okres niewoli awiniońskiej (XIV w.) dodatkowo przyczyniły się do rozproszenia i utraty części zasobów. Za oficjalnego założyciela Biblioteki Watykańskiej uważany jest papież Mikołaj V. W 1448 roku podjął on decyzję o utworzeniu w Pałacu Watykańskim stałej biblioteki, mającej służyć jako instytucja publiczna dostępna dla uczonych (zgodnie z łacińską dewizą pro communi doctorum virorum commodo – dla wspólnego pożytku mężów uczonych). Mikołaj V podczas swojego pontyfikatu powiększał zbiory poprzez zakupy i zlecenia kopii manuskryptów, zwłaszcza greckich. Pierwsze zbiory zawierały około 350 greckich, łacińskich i hebrajskich woluminów.

Papież Sykstus IV wyznaczył stałą siedzibę na parterze Pałacu Watykańskiego, w czterech salach ozdobionych freskami przez takich artystów jak Melozzo da Forlì i bracia Ghirlandaio. Co najważniejsze, 15 czerwca 1475 roku wydał bullę Ad decorem militantis Ecclesiae, która formalnie ustanawiała Bibliotekę Watykańską jako instytucję, nadając jej personel z Bibliotekarzem Świętego Kościoła Rzymskiego na czele, regulamin oraz stałe fundusze. Pierwszym oficjalnie mianowanym Bibliotekarzem został humanista Bartolomeo Platina. Za czasów Sykstusa IV zbiory wzrosły do ponad 3500 manuskryptów, skatalogowanych przez Platinę.

W 1587 roku, ze względu na stale rosnące zbiory biblioteki, papież Sykstus V zlecił architektowi Domenico Fontanie budowę nowej, większej siedziby. Wzniesiony w latach 1587–1588 budynek przeciął Dziedziniec Belwederski i do dziś mieści główne sale Biblioteki. W XVII i XVIII wieku Biblioteka znacząco wzbogaciła swoje zbiory poprzez przejęcie wielu cennych kolekcji prywatnych i książęcych, takich jak: 1623 – Biblioteka Palatyńska z Heidelbergu; 1657 – Biblioteka książąt Urbino; 1689 – zbiory królowej Krystyny Szwedzkiej; 1746 – kolekcja rodziny Capponi; 1748 – zbiory kardynała Pietro Ottoboniego; 1855 i 1891 – kolekcje rodziny Borgiów; 1902 – zbiory rodzin Barberini i Borgiani; 1921 – kolekcja rodziny Rossiani; 1945 – kolekcja rodziny Patetta.

W 1900 papież Leon XIII rozpoczyna modernizację biblioteki i proces udostępnienia zasobów biblioteki.

Kierownictwo Na czele Biblioteki Watykańskiej stoi Bibliotekarz Świętego Kościoła Rzymskiego. Urząd ten łączony jest tradycyjnie z funkcją Archiwisty Świętego Kościoła Rzymskiego. Obecnie urzędy te pełni arcybiskup Giovanni Cesare Pagazzi. W pracy pomaga mu prefekt biblioteki, którym obecnie jest ks. Mauro Mantovani oraz wiceprefekt ks. Giacomo Cardinali.

Bibliotekarze Świętego Kościoła Rzymskiego Bibliotekarz Lata życia Tytuł Czas urzędowania.Vatican Apostolic LibraryInstitute Connected with the Holy See.Marcello Cervini1501–1555Bibliothecarius I–Roberto de’ Nobili1541–1559Bibliothecarius II1555–Alfonso Carafa1540–1565Bibliothecarius III1559–Marco Antonio Amulio1506–1572Bibliothecarius IV1565–Consistory of February 26, 1561 (II).Guglielmo Sirleto1514–1585Bibliothecarius V–Antonio Carafa1538–1591Bibliothecarius VI–Marcantonio Colonna1523 ok.–1597Bibliothecarius VII1591–Cesare Baronio1538–1607Bibliothecarius VIII1597–Consistory of September June 5, 1596 (II).Ludovico de Torres1552–1609Bibliothecarius IX–Scipione Borghese Caffarelli1576–1633Bibliothecarius X–Consistory of July 18, 1605 (I).Scipione Cobelluzzi1564–1626Bibliothecarius XI–Francesco Barberini1597–1679Bibliothecarius XII–Antonio Marcello Barberini1569–1646Bibliothecarius XIII–Orazio Giustiniani1580–1649Bibliothecarius XIV–Luigi Capponi1583–1659Bibliothecarius XV–Flavio Chigi1631–1693Bibliothecarius XVI–Consistory of April 9, 1657 (I).Lorenzo Brancati1612–1693Bibliothecarius XVII–Girolamo Casanate1620–1700Bibliothecarius XVIII–Enrico Noris1631–1704Bibliothecarius XIX–Benedetto Pamphilj1653–1730Bibliothecarius XX–Angelo Maria Quirini1680–1755Bibliothecarius XXI–Domenico Passionei1682–1761Bibliothecarius XXIIprobibliotekarz od ;bibliotekarz od ;do Alessandro Albani1692–1779Bibliothecarius XXIII–Francesco Saverio de Zelada1717–1801Bibliothecarius XXIV–Luigi Valenti Gonzaga1725–1808Bibliothecarius XXV–Giulio Maria della Somaglia1744–1830Bibliothecarius XXVI–Giuseppe Albani1750–1834Bibliothecarius XXVII–Luigi Lambruschini1776–1854Bibliothecarius XXVIII–Angelo Mai1782–1854Bibliothecarius XXIX–Antonio Tosti1776–1866Bibliothecarius XXX–Jean Baptiste François Pitra1812–1889Bibliothecarius XXXI–Consistory of March 16, 1863 (XIII).Placido Maria Schiaffino1829–1889Bibliothecarius XXXII–Alfonso Capecelatro1824–1912Bibliothecarius XXXIII–Consistory of July 27, 1885 (VIII).Mariano Rampolla del Tindaro1843–1913Bibliothecarius XXXIV–Francesco di Paola Cassetta1841–1919Bibliothecarius XXXV–Aidan [Francis Neil] Gasquet1845–1929Bibliothecarius XXXVI–Franziskus Ehrle1845–1934Bibliothecarius XXXVII–Giovanni Mercati1866–1957Bibliothecarius XXXVIII–Eugène Tisserant1884–1972Bibliothecarius XXXIX–Antonio Samorè1905–1983Bibliothecarius XL–Alfons Maria Stickler1910–2007Bibliothecarius XLIprobibliotekarz od ;bibliotekarz od ;do Antonio María Javierre Ortas1921–2007Bibliothecarius XLII–Luigi Poggi1917–2010Luigi Poggi.Bibliothecarius XLIIIprobibliotekarz od ;bibliotekarz od ; do Jorge María Mejía1923–2014Bibliothecarius XLIV–Jean-Louis Tauran1943–2018Bibliothecarius XLV–Raffaele Farina1933Bibliothecarius XLVI–Jean-Louis Bruguès1943Bibliothecarius XLVII–José Tolentino Mendonça1965Bibliothecarius XLVIII–Angelo Vincenzo Zani1950Bibliothecarius XLIX–Giovanni Cesare Pagazzi1965Bibliothecarius Lod

Wybrane manuskrypty W zbiorach biblioteki znajdują się między innymi następujące manuskrypty: Kodeks Watykański – rękopis Starego i Nowego Testamentu, jeden z czterech wielkich kodeksów biblijnych. Vergilius Vaticanus – pochodzący z końca IV wieku rzymski iluminowany manuskrypt. Vergilius Romanus – ilustrowany manuskrypt z V wieku zawierający dzieła Wergiliusza – Eneidę, Georgiki i . Sakramentarz gelazjański – sakramentarz z V wieku, którego autorstwo przypisywane jest Papieżowi Gelazjuszowi I. Jedna z najstarszych ksiąg liturgicznych chrześcijaństwa. Ewangeliarz Barberini – VIII-wieczny ewangeliarz. Ewangeliarz z Lorsch – średniowieczna bogato iluminowana księga liturgiczna powstała w ok. 810 roku na dworze Karola Wielkiego. Terencjusz Watykański – pochodzący z IX wieku iluminowany manuskrypt, zawierający komedie Terencjusza. Zwój Jozuego – datowany na X wiek rękopiśmienny pergaminowy zwój, zawierający tekst starotestamentowej Księgi Jozuego według przekładu Septuaginty. Menologium Bazylego II – iluminowany bizantyński manuskrypt pochodzący z X wieku, zawierający menologium sporządzone dla cesarza Bazylego II Bułgarobójcy. De arte venandi cum avibus – traktat o sokolnictwie i ptakach autorstwa cesarza Fryderyka II Hohenstaufa z pierwszej połowy XIII wieku. Kodeks Borgia – aztecki dokument zawierający obserwacje astronomiczne, teksty magiczne, religijne i ustalenia kalendarza.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona Biblioteki Watykańskiej Cyfrowa Biblioteka Watykańska

Watykańska