thumb|250px|Lokalne nazwy czerwonego pomidora w Meksyku:Kolor czerwony – nazwa „tomate”, kolor zielony – nazwa „jitomate” Meksykańska odmiana języka hiszpańskiego – wariant języka hiszpańskiego używany na terenie Meksyku oraz przez diasporę meksykańską w USA. Wykazuje pewne cechy wspólne również dla odmian w innych krajach Ameryki Łacińskiej, niektóre zaś ograniczone są wyłącznie do Meksyku.

Meksyk posiada największą liczbę osób mówiących po hiszpańsku, przekraczając dwukrotnie liczbę użytkowników tego języka w jakimkolwiek innym kraju na świecie. Język hiszpański jest używany przez nieco ponad 99,4% ludności – dla 92,9% jest językiem ojczystym, a dla 6,5% drugim językiem. Pozostałe 0,6% ludności, które nie mówi po hiszpańsku, posługuje się wyłącznie swoim rodzimym językiem rdzennym.

Historia Historycznie rozwój hiszpańskiego w Meksyku pokrywa się z ewolucją tego języka w takich miastach jak Sewilla, Madryt, Bogota, Lima oraz inne duże ówczesne metropolie. Przez wieki miasto Meksyk było centrum jednego z największych wicekrólestw kolonialnej Ameryki – Nowej Hiszpanii – które rozciągało się od południowo-zachodniej Kanady, przez środkowe tereny obecnych Stanów Zjednoczonych na północy, aż po Kostarykę na południu.

W wyniku znaczącej roli miasta Meksyk w administracji wicekrólewskiej na półkuli północnej, stało się ono jednym z najważniejszych ośrodków hiszpańskojęzycznych poza Hiszpanią.

W związku z tym, podobnie jak Lima w ramach Audiencji Limy i inne duże miasta, miasto Meksyk miało historycznie tendencję do wywierania efektu standaryzującego w obrębie swojej własnej sfery wpływów językowych, czyli w centralnym regionie kraju — stan rzeczy, który odzwierciedla się w licznych pochwałach pod adresem wzorca meksykańskiej mowy, wyrażanych przez komentatorów XVII i XVIII wieku. Jednakże w Meksyku, podobnie jak w innych krajach hiszpańskojęzycznych, istnieją różne warianty i akcenty o równorzędnym znaczeniu i wadze językowej.

Szwedzki hispanista Bertil Malmberg zauważa, że w meksykańskiej odmianie języka hiszpańskiego samogłoski mają tendencję do tracenia siły, podczas gdy spółgłoski są zawsze wymawiane. Malmberg tłumaczy to wpływem skomplikowanego systemu spółgłoskowego języka nahuatl, przenoszonego przez dwujęzycznych użytkowników oraz toponimią regionu.

Wymowa W meksykańskim hiszpańskim występują dwa fonemy nieistniejące w hiszpańszczyźnie europejskiej, a wywodzące się z języków indiańskich, zwłaszcza nahuatl: spółgłoska zwartoszczelinowa /t͡s/ (polskie „c”) oraz spółgłoskę zwartoszczelinowa dziąsłowa boczna /t͡ɬ/ (jednoczesna wymowa „t” i „l”), na piśmie oddawane odpowiednio za pomocą kombinacji liter tz i tl. Dygraf tl wymawiany jest w Meksyku [a.'t͡ɬan.ti.ko] natomiast w Hiszpanii [ad.'lan.ti.ko]. Podobnie jest z wyrazem Nestle: w Meksyku [nes.'t͡ɬe] zaś w Hiszpanii [nesd.'le]. : podobnie jak w innych krajach latynoamerykańskich, litery s, z oraz c przed „i” i „e” wymawiane są identycznie, jako /s/. Yeísmo: w ten sam sposób nie ma różnicy w wymowie y i ll; obie wymawiane jako . X: ze względu na fakt, że litera x może oznaczać w Meksyku dźwięki [ks], [gs], [s], [x] oraz [ʃ], występuje znaczna zmienność wymowy różnych słów ją zawierających. Na przykład wyraz „xilófono” bywa wymawiany [si'lofono], [xi'lofono] lub też [ʃi'lofono]; podobnie wyraz „xenofobia” wymawia się jako [kseno'foβia], [seno'foβia] lub [xeno'foβia].

Słownictwo Przykłady typowych meksykanizmów: ¿Mande?: „Słucham?” ¿Mande? (¿Qué?), no le oi bien. „Słucham? Nie dosłyszałem” ¡Aguas! Wykrzyknik zwracający uwagę na niebezpieczeństwo ¡Aguas con el escalón que te puedes tropezar! „Uważaj na stopień, żebyś się nie potknął” ¿Bueno?: „Halo”, rozmawiając przez telefon Platicar: „Rozmawiać” Chavo: „Chłopak” Chamaco, huerco, morro: „Dziecko” Colonia: „dzielnica miasta” Alberca: „basen” Desarmador: „śrubokręt” Naco: pejoratywnie „wieśniak” Ahorita: zdrobnienie od ahora „teraz, zaraz” (ale w rzeczywistości może oznaczać „za godzinę” lub „przed chwilą”) -¿Cuándo pasó el accidente?- -¡Ahorita, hace como 10 minutos!- (Kiedy zdarzył się ten wypadek? Przed chwilą jakieś dziesięć minut temu)

Wpływy leksykalne języka nahuatl Oprócz nahuatlizmów, które zostały przyswojone także przez europejską wersję hiszpańskiego (takich jak cacao, tomate, aguacate, chicle, chocolate), w Meksyku używa się setek słów z tego języka, nieznanych poza tym krajem, oddających realia meksykańskie (flora, fauna, folklor, kulinaria itd.) i bardzo często niemających odpowiednika w standardowej hiszpańszczyźnie.

Hiszpański meksykański Nahuatl Hiszpański standardowy Polski guajolote guaxolotl pavo indyk chamaco niño dziecko molcajete mortero de piedra moździerz kamienny tecolote tecolotl buho sowa, policjant cuate amigo przyjaciel atole jícama xīcamatl kłębian kątowaty chapulín szarańcza jitomate tomate pomidor tianguis tianquitztli mercado bazar zopilote xopilotl buitre sęp jícara calabaza tykwa

Przypisy

Bibliografia Lope Blanch, Juan M. Investigaciones sobre dialectología mexicana. México: UNAM, 1990. Carranza Vásquez, Teresa. "Galicismos y anglicismos en el léxico del vestuario en el español de México", w Actas del VI congreso internacional de la Asociación de lingüística y filología de la América Latina: Phoenix, Arizona (wrzesień 1981), 1988. , pags. 575-592. Haensch, Günther. "La lexicografía del español de América en el umbral del siglo XXI" en Encuentro Internacional sobre el español de América. Presencia y Destino. El español de América hacia el siglo XXI, Tomo I, Bogotá: Instituto Caro y Cuervo, 1991. Leñero, Carmen. Elementos relacionantes interclausulares en el habla culta de la ciudad de México. México: UNAM, 1990. Moreno de Alba, José. Valores de las formas verbales en el español de méxico. México: UNAM, 1985. Reynoso Noverón, Jeanett. "Procesos de gramaticalización por subjetivización: El uso del diminutivo en el español", Selected Proceedings of the 7th Hispanic Linguistics Symposium, ed. David Eddington, 79-86. Somerville, MA: Cascadilla Proceedings. Project. www.lingref.com, document #1088. Moreno de Alba, José G. (1994) La pronunciación del español en México, México, ed.El Colegio de México|COLMEX Garibay K, Ángel María (1997) En torno al español hablado en México, México, ed.UNAM

Linki zewnętrzne

Dialekty języka hiszpańskiego Openlibrary.org

Kategoria:Język hiszpański Kategoria:Kultura w Meksyku