mały|Naturyści kąpiący się w rzece, 2014 Nagość, negliż – stan człowieka pozbawionego odzieży.
Termin Termin nagość pochodzi od słowa nagi, z psł. *nagъ. Synonimiczny negliż to galicyzm od négligé (fr. zaniedbany). Słowo goły pochodzi od psł. *golъ oznaczającego łysy.
Dawniej w staropolszczyźnie nagość określano terminem nagota.
Nagość w języku polskim bywa również opisywana związkami frazeologicznymi, jak np. frazą przymiotnikową „jak kogoś Pan Bóg stworzył” lub żartobliwym zwrotem stosowanym w odniesieniu do mężczyzn „w stroju Adama” bądź rzadziej używanym w stosunku do kobiet „w stroju Ewy”.
Geneza nagości i odzieży W kontekście nagości kluczowe znaczenie mają dwa procesy antropogeniczne; po pierwsze biologiczna ewolucja wczesnych hominidów – od zwierząt pokrytych futrem do praktycznie pozbawionych owłosienia, a po drugie ewolucjonizm kulturowy w kontekście rozwoju odzieży i ozdób. W przeszłości istniało kilka teorii wyjaśniających, dlaczego ludzie utracili futro, jednak najszerzej akceptowanym w środowisku naukowym wyjaśnieniem ewolucyjnym pozostaje potrzeba odprowadzania nadmiaru ciepła z ciała. Mniejsza ilość włosów oraz zwiększenie wydzielania potu przez gruczoły ekrynowe ułatwiły wczesnym ludziom chłodzenie organizmu, gdy przenieśli się z życia w zacienionych lasach na otwartą sawannę. Zdolność do skutecznego rozpraszania nadmiaru ciepła była jednym z czynników, które umożliwiły dramatyczne powiększenie mózgu – najbardziej wrażliwego na temperaturę organu ludzkiego.
Część technologii, którą określa się mianem odzieży, mogła wywodzić się z praktyk tworzenia innych form ozdób, w tym biżuterii, malowania ciała, tatuaży oraz innych modyfikacji ciała, które „przyodziewały” nagie ciało, nie zakrywając go. Według i Nicole Buttermore, zdobienie ciała jest jedną ze zmian, które nastąpiły w późnym paleolicie (40 000–60 000 lat temu), kiedy ludzie stali się nie tylko anatomicznie, lecz także behawioralnie bliscy nowoczesności, zdolni do oraz rozumienia symboliki. Nowsze badania lokują stosowanie ozdób na 77 000 lat temu w Afryce Południowej oraz na 90 000–100 000 lat temu w Izraelu i Algierii. Choć poczucie skromności stanowi jedną z przyczyn zapoczątkowania stosowania odzieży przez ludzi, innymi są m.in. użycie kamuflażu, pancerzy ochronnych czy kostiumów służących do celów duchowych.
Empiryczne dowody dotyczące pochodzenia odzieży pochodzą z badania z 2010 roku opublikowanego w . Badanie to wskazuje, że nawykowe noszenie odzieży rozpoczęło się w pewnym momencie pomiędzy 170 000 a 83 000 lat temu, na podstawie analizy genetycznej określającej czas, w którym wszy odzieżowe oddzieliły się ewolucyjnie od wszy głowowej. Jerzy Kowalski wskazuje jednak, że formy ubioru, w których wszy nie mogłyby się zalęgnąć, np. przepaski biodrowe, mogły pojawić się wcześniej. Badanie z 2017 roku opublikowane w Science oszacowało, że anatomicznie współcześni ludzie wyewoluowali między 350 000 a 260 000 lat temu. Oznacza to, że ludzie w prehistorii pozostawali nadzy przez co najmniej 90 000 lat.
Historia Nawykowe używanie odzieży jest jedną ze zmian, które wyznaczają koniec neolitu i początek cywilizacji, między 7000 a 9000 lat temu. Większość tego, co wiadomo o wczesnej historii ubioru, pochodzi z przedstawień wyższych warstw społecznych, ponieważ zachowało się niewiele artefaktów. Zachowania pospolite i codzienne rzadko są dokumentowane w zapisach historycznych. Ubrania i ozdoby stały się częścią symbolicznej komunikacji, która określała przynależność danej osoby do społeczeństwa, dlatego nagość oznaczała bycie na dole drabiny społecznej, brak godności i statusu. W każdej kulturze ornamentyka odzieży odzwierciedlała pozycję w społeczeństwie noszącego: władzę, klasę ekonomiczną, rolę płciową oraz stan cywilny. Od początku cywilizacji istniała niejednoznaczność dotycząca codziennej nagości oraz nagości przedstawianej w wizerunkach bóstw i bohaterów, która wskazywała pozytywne znaczenia odkrytego ciała. Wśród starożytnych cywilizacji jedynie społeczeństwa oparte na religach abrahamowych wiązały nagość przede wszystkim z grzechem lub wstydem związanym z seksualnością.
Starożytność i klasycyzm Przez tysiąclecia, od Mezopotamii po Średnie Państwo, większość mężczyzn i kobiet nosiła tkaninę owijaną lub wiązaną w celu zakrycia dolnej części ciała. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mieli odsłoniętą górną część ciała i chodzili boso. Całkowita nagość była krępująca ze względu na społeczne konotacje niskiego statusu i niedostatku, a nie z powodu wstydu. Niewolnikom mogło w ogóle nie zapewniać się odzieży. Inni pracownicy bywali nadzy podczas wykonywania wielu czynności, zwłaszcza gdy były one wykonywane w upale, brudzie lub wilgoci; dotyczyło to rolników, rybaków, pasterzy oraz osób pracujących w pobliżu ognia lub pieca. Jedynie wyższe warstwy społeczne nosiły odzież na co dzień. Dopiero w późniejszych okresach, w szczególności w czasach Nowego Państwa (1550–1069 p.n.e.), urzędnicy w bogatych domostwach zaczęli nosić wyrafinowane stroje, a kobiety z wyższych warstw przywdziewały bogato zdobione suknie i ozdoby zakrywające piersi. Te późniejsze style są często ukazywane w filmach i telewizji jako reprezentatywne dla starożytnego Egiptu. W sztuce starożytnego Egiptu nagość miała charakter zarówno estetyczny, jak i symboliczny, nie stanowiła tabu.
W starożytnej Grecji męska nagość celebrowana w większym stopniu niż w jakiejkolwiek kulturze przed nią lub po niej. Status wolności, męskości oraz zalet fizycznych podkreślano poprzez porzucenie codziennego ubioru na rzecz nagości sportowej. Nagość stała się strojem rytualnym poprzez skojarzenie nagiego ciała z pięknem i potęgą bogów, którzy byli przedstawiani jako doskonali, nadzy ludzie.
W etruskiej i wczesnorzymskiej kulturze sportowej, w której męskość wiązała się z pruderią i lękiem przed zniewieścieniem, tradycje greckie nie zostały utrzymane, ponieważ publiczna nagość zaczęła być kojarzona z homoerotyzmem. W Cesarstwie Rzymskim (27 p.n.e.–476 n.e.) status wyższych warstw społecznych był na tyle wysoki, że nagość nie stanowiła problemu dla mężczyzn, a dla kobiet jedynie wówczas, gdy była widziana przez osoby stojące wyżej w hierarchii społecznej. W rzymskich termach, które pełniły funkcje społeczne podobne do współczesnego basenu, wspólne kąpiele nago mogły być normą aż do IV wieku n.e.
Kolonializm i rasizm Kontakt rdzennych kultur Afryki, obu Ameryk i Oceanii z Europejczykami miał istotny wpływ na wszystkie te społeczeństwa. Ponieważ odzież i biżuteria stanowią niezwykle ważny element komunikacji niewerbalnej, względny brak okryć ciała był jedną z pierwszych rzeczy, na które zwracali uwagę odkrywcy podczas spotkań z rdzennymi ludami strefy tropikalnej. Kultury niezachodnie w tamtym okresie były „nagie” jedynie w porównaniu z normami zachodnimi. W większości sytuacji genitalia lub cała dolna część ciała dorosłych były zakryte odzieżą, natomiast górna część ciała zarówno mężczyzn, jak i kobiet mogła pozostawać nieokryta. Jednakże z powodu braku zachodniego pojęcia wstydu związanego z ciałem, takie okrycia mogły być zdejmowane publicznie ze względów praktycznych lub ceremonialnych. Dzieci do okresu dojrzewania, a czasem także kobiety aż do zamążpójścia, mogły pozostawać nagie.
Wszyscy ludzie żyli w społecznościach łowiecko-zbierackich aż do około 20 000 lat temu i byli nadzy, jednak w regionach tropikalnych Afryki, Australii, obu Ameryk i Azji Południowo-Wschodniej taki sposób życia utrzymywał się jeszcze kilkaset lat temu. Społeczność łowiecko-zbieracka licząca kilkaset osób na Andamanach prawdopodobnie jest ostatnią tego typu grupą nieskontaktowaną z resztą świata. Europejczycy, którzy jako pierwsi zetknęli się z ludami tropikalnymi, donosili, że były one nagie bez poczucia wstydu, jedynie okazjonalnie owijając się pelerynami w chłodniejszą pogodę. Wiele społeczeństw pasterskich w cieplejszych klimatach również nosiło minimalną ilość odzieży lub pracowało nago. Praktyka ta utrzymywała się także po wprowadzeniu zachodniego ubioru; na przykład Aborygeni australijscy w 1819 roku nosili jedynie otrzymane od białych ludzi kurtki, ale nie spodnie. Zachodnia ambiwalencja przejawiała się w reagowaniu na nagość rdzennych mieszkańców albo jako na oznakę niepohamowanej seksualności, albo jako na przejaw niewinności poprzedzającej „”.
Różnice kulturowe Normy dotyczące nagości są powiązane z normami odnoszącymi się do wolności obywatelskich, ludzkiej seksualności oraz ról płciowych, które znacznie różnią się między współczesnymi społecznościami. Sytuacje, w których akceptowana jest nagość prywatna lub publiczna, są zróżnicowane. Ludy rdzenne w różnym stopniu zachowują normy sprzed okresu kolonialnego. Osoby w kulturach zachodnich mogą praktykować nagość społeczną w ramach półprywatnych obiektów, takich jak ośrodki naturystyczne, podczas gdy inni dążą do szerszej akceptacji nagości w codziennym życiu oraz w przestrzeniach publicznych, w których ubiór jest opcjonalny (np. sauna).
Afryka W społeczeństwach islamskich Afryki nagość jest zakazana, natomiast w krajach Afryki Subsaharyjskiej, które nigdy nie porzuciły lub powracają do norm sprzed okresu kolonialnego, częściowa lub całkowita nagość jest akceptowana jako coś naturalnego. We współczesnych wioskach zarówno chłopcom, jak i dziewczynkom pozwala się bawić całkowicie nago, a kobiety odsłaniają piersi, wierząc, że znaczenie nagiego ciała nie ogranicza się wyłącznie do seksualności.
Pełna lub częściowa nagość występuje u niektórych ludów Burkiny Faso oraz ludów nilo-saharyjskich (np. w ludach i Surma) podczas określonych okazji, jak na przykład podczas . W Lagos w Nigerii niektórzy rodzice pozwalają dzieciom być nagimi aż do okresu dojrzewania. Współcześnie pojawił się problem obcych osób robiących zdjęcia, co budzi obawy przed pedofilami; mimo to rodzice chcą, aby dzieci dorastały z pozytywnym obrazem własnego ciała i miały tę samą swobodę, jaką pamiętają z własnego dzieciństwa.
Górna część kobiecego ciała nie jest seksualizowana ze względu na powszechną akceptację karmienia piersią w Afryce, natomiast nogi kobiet są zakrywane spódnicami w większym stopniu niż ma to miejsce w odzieży zachodniej.
Afirmacja kultury sprzed okresu kolonialnego przejawia się w powracaniu tradycyjnych strojów; na przykład młode kobiety podczas Umkhosi Womhlanga (Tańca Trzciny) wśród Zulusów i Suazi noszą jedynie paciorkowe spódnice i biżuterięNkosi, Gugulethu Sebenzile (2013). Umkhosi Womhlanga (Reed Dance) as a tourism enterprise in KwaZulu-Natal: Perceptions, Policies and Practices (PhD). ..
Turyści wyjeżdżający do Afryki próbują doświadczać nagości podczas wycieczek w ramach turystyki kulturowej, traktując ją jako egzotyczną.
Azja W krajach azjatyckich nieodpowiedni strój w większości sytuacji oznacza raczej utratę twarzy, niekoniecznie świadczy o braku moralności. Nagość może stanowić część symboliki zorientowanej wokół zachowywania duchowej czystości poprzez akceptowalne społecznie publiczne kąpiele albo wyrażać odrzucenie doczesności, w tym ubioru.
Chiny We współczesnych Chinach wykorzystywanie nagości w reklamach prasowych przy jednoczesnym podtrzymywaniu tradycji skromnego ubioru w życiu codziennym wskazuje na wpływ globalizacji. W znacznej części Azji tradycyjny strój zakrywa całe ciało, podobnie jak tradycyjny ubiór zachodni.
W tekstach pisanych w Chinach już w IV wieku p.n.e. nagość przedstawiana jest jako zniewaga dla ludzkiej godności, co odzwierciedla przekonanie, że „człowieczeństwo” w społeczeństwie chińskim nie jest wrodzone, lecz musi zostać zdobyte poprzez właściwe postępowanie. Jednocześnie nagość mogła być wykorzystywana przez jednostkę do wyrażenia pogardy wobec innych osób znajdujących się w jej obecności. W innych historiach nagość kobiet, emanująca mocą yin, mogła niwelować yang agresywnych sił. mały|, współczesny digambarski mnich
Indie