thumb|Nieistniejące pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach thumb|Zabudowa przy ul. ks. Rogowskiego w centrum miasta Kalety (niem. Stahlhammer) – miasto w Polsce położone w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.
Położenie Kalety położone są na terenie historycznej ziemi lublinieckiej, z wyjątkiem dzielnic Jędrysek i Truszczyca, po południowej stronie Małej Panwi, które należą do ziemi bytomskiejhttps://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Superiorem_Silesiam_AD1746.jpg.
Miasto z punktu widzenia fizycznogeograficznego leży na Równinie Opolskiej, nad Małą Panwią.
Miasto historycznie przynależy do Górnego Śląska.
Według danych z 2002 r. Kalety miały obszar 76,68 km², w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 85%.
Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 76,29 km². Miasto stanowi 11,8% powierzchni powiatu.
W latach 1922–1939 miasto administracyjnie należało do województwa śląskiego, w latach 1945–1950 do województwa śląskiego, w latach 1950–1957 i w latach 1957–1975 do województwa katowickiego (w latach 1953–1956 zwanym województwem stalinogrodzkim), w latach 1975–1998 do województwa częstochowskiego.
Struktura miasta Zgodnie z zapisami Uchwały nr 165/XXIII/2008 Rady Miejskiej w Kaletach z dnia 24 czerwca 2008 r. w sprawie uchwalenia Statutu miasta Kalety, w gminie obok jej Centrum znajdują się następujące miejscowości: Drutarnia, Jędrysek, Kuczów, Lubocz, Miotek, Mokrus, Truszczyca, Zielona
Nazwa Nazwa miejscowości notowana była m.in. w formach Stahlhammer (1783), Stahlhammer oder Neu-Sorge, Kalita (1845), Kalita, in. Neusorge al. Stahlhammer (1882), Kalety (Stahlhammer) (1920).
Nazwa niemiecka wywodzi się od niemieckiego wyrazu pospolitego Stahlhammer, czyli ‘młot stalowy, stalownia’ i ma związek z przemysłowym charakterem miejscowości. Oboczna nazwa niemiecka Neusorge powstała z połączenia wyrazów neu ‘nowy’ oraz Sorge ‘troska, zmartwienie’, ale także ‘opieka, piecza’, odnoszącego się do oznaczenia nowej osady, co było częstą praktyką w Niemczech. Polska nazwa pochodzi od nazwy osobowej Kalita, Kaleta, która na Śląsku często spotykana jest jako nazwisko.
Historia XIII w. – pierwsza wzmianka o miejscowości 1789 – rozwój Kalet dzięki działalności przemysłowca Johanna Koulhaasa, założyciela huty i fabryki noży, łyżeczek, widelców i guzików 1882–1884 – Guido Henckel von Donnersmarck w miejscu fabryki Johanna Koulhaasa wznosi fabrykę celulozy 1884, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2008, nr 28, dostęp 3 lipca 2022 r. – uzyskanie połączenia kolejowego 1889 – Guido Henckel von Donnersmarck w miejscu huty Johanna Koulhaasa wznosi fabrykę papieru, Op. cit. 1922 – Stahlhammer po Plebiscycie na Górnym Śląsku przyznano Polsce i nazwano Kalety 1940 – niemieckie władze okupacyjne zmieniły nazwę miasta na Stahlhammer 1945–1950. – siedziba gminy wiejskiej Kalety 1951 – uzyskanie praw miejskich 1994 – ogłoszenie upadłości Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych
Historia hutnictwa i górnictwa na Górnym Śląsku wywodzi się z dzielnicy Kalet, Kuczowa. Żelazo wytapiano tutaj w kuźnicach, czyli manufakturach hutniczych. Używano do tego węgla drzewnego, którym rozpalano ogniska w tzw. dymarkach. Właściciel jednej z fabryk w Kaletach, Czech Koulhaas, w 1799 r. zakupił od kapitana Berharda von Mletzko wieś Katowice. Postanowił wydobywać tu węgiel kamienny. Stał się też właścicielem wtedy nieczynnej kuźnicy Boguckiej, którą uruchomił i unowocześnił. Dzięki temu dał podstawy do produkcji nowoczesnej stali na terenie Katowic. Wynalazek Koulhaasa doprowadził do upadku hut w dolinie Małej Panwi i tym samym przyczynił się do przemysłowego rozwoju Katowic, które między innymi, dzięki temu stały się najważniejszym miastem regionu.
Zabytki Pałac Donnersmarcków z 1861 r. w Kaletach Zielonej, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2005, nr 18, dostęp 3 lipca 2022 r.
Edukacja Zespół Szkół Elektroniczno-Ekonomicznych. Szkoła powstała 2 września 1946 r. i nosiła wówczas nazwę Szkoły Przemysłowej Fabryki Celulozy i Papieru w Kaletach. W momencie powstania była to szkoła zawodowa. W późniejszym okresie przekształciła się w technikum elektryczne, a następnie elektroniczne. Od października 2010 r. w budynku szkoły mieści się Ośrodek Wychowawczy; 2 szkoły podstawowe
Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kościół św. Franciszka z Asyżu w Kaletach Miotku Kościół rzymskokatolicki Trzy parafie: parafia Matki Boskiej Fatimskiej parafia św. Józefa parafia św. Franciszka z Asyżu
Kościół ewangelicko-augsburski Parafianie w składzie kościoła filialnego w Piasku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Częstochowie
Świadkowie Jehowy Zbór Kalety
Sport Sekcja piłki nożnej: Klub Sportowy Unia Kalety, założony w 1921 r. Ludowy Klub Sportowy Małapanew Kuczów Sekcja speedrowera: TPD Kalety
Przyroda W lesie na terenie Kalet znajduje się Cis Donnersmarcka – drzewo mające ok. 550 lat, 222 cm obwodu oraz 16 m wysokości (stan na 2013 r.). Jest to najgrubszy cis na terenie Lasów Państwowych.
Transport thumb|Stacja kolejowa w Kaletach. Widok z kładki w kierunku południowym
Drogi Częstochowa–Tarnowskie Góry Brusiek–Lelów
Linie kolejowe Tarnowskie Góry TGB – Kalety T3 Tarnowskie Góry TGD – Kalety T4 Chorzów Batory – Tczew Kalety – Wrocław Mikołajów WP2
Miasta partnerskie Vítkov, Czechy Ustroń, Polska
Sąsiednie gminy Koszęcin, Miasteczko Śląskie, Tworóg, Woźniki
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Kalet
Kategoria:Miasta w województwie śląskim Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku