mały|Grób Leona Dembowskiego na cmentarzu Powązkowskim Leon Dembowski herbu Jelita (ur. 16 października 1789 w Puławach, zm. 11 stycznia 1878) – polski polityk, kierownik wydziałów spraw wewnętrznych, sprawiedliwości i wojennego w Rządzie Tymczasowym w Królestwie Polskim w 1815 rokuEugeniusz Wawrzkowicz, Leon Dembowski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. V, Kraków 1939–1946, s. 93–95., minister skarbu Rządu Narodowego Królestwa Polskiego w czasie powstania listopadowego, zaufany współpracownik księcia Adama Jerzego Czartoryskiego.
Dembowski pochodził z zamożnej polskiej rodziny ziemiańskiej, szeroko skoligaconej ze sferami arystokratycznymi. Jego rodzicami byli Józef i Konstancja z Narbuttów. Ojciec był właścicielem majątków Harmaki i Hałuzińce, rotmistrzem kawalerii narodowej i kawalerem orderu św. Stanisława.
Leon Dembowski organizował Gwardię Narodową oraz rezerwową dywizję departamentu lubelskiego w wojnie 1812 r. W 1815 został członkiem Rządu Tymczasowego. W Królestwie Polskim był posłem na sejm w 1820 i 1830 r. W 1830 r. został mianowany senatorem z tytułem kasztelana.
W czasie powstania listopadowego był członkiem Rady Administracyjnej. Należał do grona polityków przeciwnych walce z Rosją. Jako senator podpisał 25 stycznia 1831 roku akt detronizacji Mikołaja I RomanowaDyayarusz Sejmu z R. 1830–1831, wydał Michał Rostworowski, T. I, Kraków 1907, s. 244..
W latach 1861–1867 piastował urząd członka Rady Stanu Królestwa Polskiego (jak i dyrektora Komisji Rządowej Sprawiedliwości). Potem był jeszcze prezesem Najwyższej Komisji Edukacyjnej. Odznaczony Orderem Świętego Stanisława II klasy w 1825 rokuStanisław Łoza, Kawalerowie orderu Św. Stanisława, w: Miesięcznik Heraldyczny, r. X, nr 5, Warszawa 1931, s. 114..
Był właścicielem majątków Bronice i Drzewice, które przynosiły mu dość spore dochody.
Z małżeństwa z Julią z Korwin Kochanowskich urodził się Edward. Z drugą żoną, Seweryną z Chłędowskich (siostrą jego synowej) miał syna Henryka oraz dwie córki – Jadwigę i Marię.
Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w kwaterze numer 12, rząd 5, grób 17. Pozostawił po sobie obszerne pamiętniki, stanowiące cenne źródło wiedzy o jego czasach.
Był mistrzem obrzędów loży wolnomularskiej Wolność Odzyskana w 1815 rokuStanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738–1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 192..
Przypisy
Linki zewnętrzne Wspomnienia L. Dembowskiego w zbiorach Biblioteki Narodowej – wersja cyfrowa na Polona.pl
Leon Dembowski Kategoria:Polscy wolnomularze (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Urzędnicy Królestwa Kongresowego Kategoria:Członkowie Rady Stanu Królestwa Kongresowego Kategoria:Senatorowie-kasztelanowie Królestwa Kongresowego Kategoria:Senatorowie Królestwa Polskiego (powstanie listopadowe) Kategoria:Posłowie na Sejm Królestwa Kongresowego (1820) Kategoria:Członkowie rządów powstańczych (powstanie listopadowe) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława II klasy (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Sygnatariusze aktu detronizacji Mikołaja I Romanowa (1831) Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Ludzie urodzeni w Puławach Kategoria:Urodzeni w 1789 Kategoria:Zmarli w 1878