Niedostosowanie społeczne – według Ottona Lipkowskiego, „to zaburzenie charakterologiczne o niejednolitych objawach, spowodowane niekorzystnymi zewnętrznymi lub wewnętrznymi warunkami rozwoju, a wyrażające się wzmożonymi i długotrwałymi trudnościami w dostosowaniu się do normalnych warunków społecznych i w realizacji zadań życiowych danej jednostki”Pojęcie „niedostosowanie społeczne” w literaturze. Termin został wprowadzony w polski dyskurs przez Marię GrzegorzewskąM. Grzegorzewska, „ Pedagogika specjalna – skrypt wykładów”, Warszawa 1959..
W przypadku Czapówa i Jadlewskiego, zachowania związane z niedostosowaniem społecznym obejmują:
Manifestacje, polegające na czynnościach sprzecznych z normami strzegącymi interesów społeczeństwa oraz tych systemów społecznych i instytucji, które warunkują istnienie kultury (przejawy różnych odmian wykolejenia społecznego-antagonistyczno-destruktywne zachowania) Stany osobowości, stanowiące podłoże zaburzeń w zachowaniu zgodnym z tymi normami (stany osobowości, które stanowią źródło przejawów wykolejenia) Przyczyny tych zaburzeń (przyczyny wytworzenia się wymienionych stanów osobowości oraz przejawów wykolejenia).
Definicja Osoba niedostosowana społecznie, inaczej nieprzystosowana społecznie (z psychologicznego punktu widzenia są to dwie różne rzeczy) – jednostka, która w sposób trwały nie spełnia norm współżycia społecznego. Stan niedostosowania społecznego najczęściej wynika z: internalizacji negatywnych norm wyniesionych ze środowiska rodzinnego (naśladownictwo), niewłaściwa atmosfera życia rodzinnego, uczenie się niewłaściwych reakcji i utrwalanie ich poprzez zły system wzmocnień (kary i nagrody)Pytka L., Zacharuk T., Wielowymarowa geneza zaburzeń przystosowania społecznego [w:] Pedagogika Społecza, pod red. Pilch T., Lepalczyk I., wyd. ŻAK, 1995, s. 399., niedostosowanie staje się sposobem na minimalizację frustracji, redukcję napięcia wewnętrznegoPytka L., Zacharuk T., Wielowymarowa geneza zaburzeń przystosowania społecznego [w:] Pedagogika Społecza, pod red. Pilch T., Lepalczyk I., wyd. ŻAK, 1995, s. 401., wynikającej z niespełniania oczekiwań społecznych i prawidłowego pełnienia przypisanych ról społecznych.
Dodatkowo pojęcie nieprzystosowania społecznego rozpatruje się w dwóch ujęciach: makrospołecznych – analizujący powstawanie zjawiska w wyniku uprzemysłowienia, urbanizacji, sytuacji ekonomicznej, miejsca zamieszkania i wielu innych czynników zewnętrznych. mikrospołecznych – wynikających głównie ze środowiska rodzinnego, w jakim żyje jednostka, grup rówieśniczych, w jakich uczestniczy, oraz środowiska zawodowegoTamże, s. 397..
Problemy definicyjne Istnieją liczne problemy definicyjne, szczególnie w definicjach dotyczących kwestii społecznych. W przypadku tej definicji trudnością jest znalezienie złotego środka pomiędzy osobą, która jedynie ma problemy z współżyciem społecznym – jednak są one przejawem sytuacji życiowych (np. przeżywanie żałoby) od sytuacji, kiedy osoba nosi cechy niedostosowanej społecznie.
Przejawy niedostosowania społecznego Różni autorzy przedstawiają różnorodną typologię zachowań charakterystycznych, szczególnie dla młodzieży, w przypadku niedostosowania społecznego, wśród nich wymienić należy: notoryczne kłamstwa wagary alkoholizowanie się ucieczki z domów kradzieże niekonwencjonalne zachowania seksualne rozmaite formy agresji antyspołecznej, łącznie z autoagresją werbalną agresję (wulgarność) lenistwo szkolne lękliwość nieprzestrzeganie wewnętrznych zarządzeń i przepisów, np. szkoły zaburzenia koncentracji uwagi konflikty z nauczycielami lub wzmożone konflikty z rówieśnikami
Zobacz też nieprzystosowanie społeczne socjalizacja
Przypisy
Literatura Pytka L., Skala nieprzystosowania społecznego. Podręcznik, COM, Warszawa 1984 Pytka L., Zacharuk T., Zaburzenia przystosowania społecznego dzieci i młodzieży. Aspekty diagnostyczne i terapeutyczne, WSRP, Siedlce 1995 Pilch T., Lepalczyk I., Pedagogika społeczna, Wyd. Żak, Warszawa 1995, Górski S., Metodyka resocjalizacji, IWZZ, Warszawa 1985 Jundził E., Potrzeby psychiczne dzieci i młodzieży, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2002 Łobocki M., Trudności wychowawcze w szkole, WsiP, Warszawa 1989 Pospiszyl K., Żabczyńska E.: Psychologia dziecka niedostosowanego społecznie, PWN, Warszawa 1985 Pytka L., Pedagogika resocjalizacyjna, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2000
Kategoria:Pedagogika resocjalizacyjna Kategoria:Pomoc społeczna Kategoria:Praca socjalna Kategoria:Profilaktyka społeczna Kategoria:Psychologia społeczna Kategoria:Socjologia dewiacji i kontroli społecznej