thumb|200px|Widok pomieszczenia z systemem komputerowym EC-1035 thumb|200px|Pulpit komputera R-52 z 1978 r. thumb|200px|Wyprodukowany w Polsce komputer R-32 Jednolity System Elektronicznych Maszyn Cyfrowych (JS EMC, Riad) – systemy komputerowe, opracowywane i produkowane przez kraje RWPG w latach 1970–1991.

Informacje ogólne Były to zestawy typu mainframe i urządzenia komputerowe programowo zgodne z IBM System/360 (rodzina Riad R1) lub z IBM System/370 (Riad R2)Очерк становления Единой системы ЭВМ oraz minikomputery R-10 i R-15. R-10 był produkowanym przez Węgrów na francuskiej licencji minikomputerem CII Mitra 1010 o całkowicie odmiennej organizacji i oprogramowaniu. Należały do nich jednostki centralne i urządzenia wejścia-wyjścia.

Poszczególne jednostki centralne różniły się między sobą: mocą obliczeniową, objętością pamięci operacyjnej, liczbą i szybkością kanałów wejścia-wyjścia, wewnętrzną strukturą logiczną, konstrukcją, techniką i technologią wytwarzania, lecz posiadały jednakową architekturę logiczną, czyli działały według jednakowych zasad. Dzięki temu charakteryzowały się: wymienialnością oprogramowania pomiędzy różnymi jednostkami centralnymi, wykorzystaniem wspólnego zestawu urządzeń wejścia-wyjścia. Wyjątkiem były minikomputery zgodne jedynie na poziomie danych.

Wszystkie urządzenia JS EMC działały w oparciu o kod EBCDIC, umożliwiający reprezentację 256 znaków (litera, cyfra, znak graficzny, znak specjalny, znak sterujący). Jeden znak zajmował 8 bitów.

Produkcja ZSRR systemy komputerowe Riad R1: R-20 R-22 R-30 – nie w pełni uruchomiony prototyp przekazany do realizacji w Polsce nie został skończony R-33 R-50 R-52 R-60 systemy komputerowe Riad R2: R-35 R-45 R-61 R-65 pamięci taśmowe pamięci dyskowe drukarki wierszowe sterowniki pamięci dyskowych i taśmowych Bułgaria pamięci dyskowe na dyskach zmiennych 7,25, 29, 100, 200 i 330 MB Czechosłowacja systemy komputerowe R-21 R-25 czytniki kart ARITMA perforatory kart ARITMA dziurkarko-sprawdzarki kart ARITMA NRD systemy komputerowe Riad R1: R-40 systemy komputerowe Riad R2: R-55 R-55M pamięci taśmowe EC-5019 Polska systemy komputerowe Riad R1: R-32 (Elwro) systemy komputerowe Riad R2: R-34 (Elwro) pamięci operacyjne dla jednostek centralnych ferrytowe FJP półprzewodnikowe procesory teleprzetwarzania EC-8371.01 (Elwro) systemy monitorów ekranowych MERA 7900 zdalnych i lokalnych (MERA-ELZAB) pamięci taśmowe PT-3M (MERAMAT) drukarki wierszowe DW-3M i DW 401 (MERA-BŁONIE) konsole operatorskie oparte na drukarce mozaikowej DZM-180 (MERA-BŁONIE) Węgry systemy komputerowe Riad R1: R-10 (komputer) systemy komputerowe Riad R2: R-15

Organizacja serii Riad R1 thumb|250px|Płat pamięci ferrytowej FJP komputera R-32 Pamięć operacyjna służyła do przechowywania rozkazów programu i danych organizacja: logiczna: słowa o długości 32 bitów podzielone na 4 bajty fizyczna zależna od modelu: R-20 – słowo 8 bitów R-30, R-32 – słowo 32 bity R-40, R-50 – słowo 64 bity miała pojemność do 1 megabajta stosowana była początkowo pamięć ferrytowa, później pamięć półprzewodnikowa

Procesor służył do realizacji rozkazów, wykonywał operacje arytmetyczne i logiczne na danych odczytywał i zapisywał informacje z/do pamięci operacyjnej inicjował w kanałach przesyłanie danych między urządzeniami wejścia-wyjścia a pamięcią operacyjną wyposażony był w: 16 rejestrów ogólnych i 4 rejestry zmiennoprzecinkowe, umieszczone: w R-20: w ferrytowej pamięci operacyjnej, w R-30: w lokalnej pamięci pręcikowej, w R-32 i wyższych: w lokalnej pamięci półprzewodnikowej, znacznie szybszej niż pamięć operacyjna.

Kanały służyły do sterowania i kontrolowania procesu przesyłania danych z pamięci operacyjnej do urządzeń we-wy i w kierunku odwrotnym za pomocą systemu przerwań umożliwiały równoległą pracę różnych urządzeń zewnętrznych umożliwiały jednoznaczne adresowanie urządzeń występowały najczęściej w dwóch typach: multiplexorowym – umożliwiającym podłączenie urządzeń zewnętrznych o niskiej prędkości przesyłanych danych (urządzenia kart i taśmy perforowanej, konsole operatorskie, drukarki) selektorowym – sterującym pracą urządzeń zewnętrznych wymagających dużej prędkości przesyłania danych (magnetyczne pamięci zewnętrzne na dyskach i taśmach). Najczęściej kilka takich urządzeń było podłączonych do kanału selektorowego za pomocą grupowego kontrolera.

Urządzenia we-wy konsola operatorska w różnych wykonaniach: drukarka znakowo-mozaikowa z elektryczną maszyną do pisania terminal alfanumeryczny z klawiaturą urządzenia kart dziurkowanych 80 kolumnowych: czytnik kart perforowanych perforator kart urządzenia taśm dziurkowanych: czytnik taśmy perforator taśmy drukarki: drukarka wierszowa drukarka znakowo-mozaikowa systemy monitorów ekranowych (lokalnych) teleprocesor wraz z systemem zdalnych terminali pamięć masowa pamięć sekwencyjna na taśmach magnetycznych pamięć o dostępie bezpośrednim na dyskach magnetycznych pamięć o dostępie bezpośrednim na bębnach magnetycznych – wyjątkowo.

Konstrukcja Komputery składały się z modułów podzielonych na 3 poziomy zależnie od złożoności i funkcji: 1 poziom Płytka drukowana o szerokości 140 i długości 150 mm z dwoma, żeńskimi złączami pośrednimi na płytce. Przy druku dwustronnym na płytce mieściło się do 40, a przy wielowarstwowym do 72 układów scalonych"Poradnik konstruktora sprzętu elektronicznego" praca zbiorowa pod kierownictwem Stanisława Stępnia, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności 1981. W komputerze R-32 zastosowano moduły podwójnej szerokości.

2 poziom Moduły pośredniej wielkości. 3 poziom Szafa 19 calowa wysokości człowieka. Jednostka centralna i podobnej wielkości urządzenia zewnętrzne.

Moduły komputera R-32

Oprogramowanie System operacyjny (OS JS) Stanowi nieodłączną część systemów komputerowych. Spełnia rolę pośrednika między użytkownikiem a sprzętem i bibliotekami programów (tzw. zasobami systemu).

Zasadnicze zadania systemu operacyjnego to: automatyzacja tworzenia, kodowania, sprawdzania i wykonywania programów realizujących żądane algorytmy kontrola i optymalizacja wykorzystania zasobów systemu automatyzacja przepływu zadań użytkownika w systemie automatyzacja czynności operatorskich identyfikacja i ochrona zbiorów danych

System operacyjny tworzą programy, które można sklasyfikować w dwie grupy: Programy sterujące, w skład których wchodzi: główny program koordynujący (Master Scheduler) – sterujący wszystkimi operacjami w kombinacji system komputerowy-system operacyjny; koordynator przebiegu zadań (Job Scheduler) – wprowadzający do systemu opisy zadań przeznaczonych do wykonania, planujący i inicjujący ich wykonanie pod kontrolą supervisora; programy metod dostępu do zbiorów danych, sterujące wymianą informacji między pamięcią operacyjna a urządzeniami wejścia-wyjścia; supervisor wejścia-wyjścia planujący i inicjujący operacje wejścia-wyjścia oraz obsługujący przerwania wejścia-wyjścia; główny program nadzorczy – supervisor, nadzorujący podział zasobów systemu w trybie pracy wieloprogramowej. Programy przetwarzające, na które składają się: Translatory języków programowania: asembler (język maszynowy, o przeznaczeniu uniwersalnym); PL/I (język do przetwarzania danych, o przeznaczeniu uniwersalnym); FORTRAN, Algol (języki do zastosowań naukowo-technicznych); COBOL, RPG (języki do zastosowań ekonomiczno-handlowych). Programy serwisowe: program łączący (LINK) i program ładujący (LOADER); program sortowania zbiorów danych; programy pomocnicze (głównie do przenoszenia zbiorów danych z jednego nośnika na drugi).

System OS/JS zawiera środki generowania pozwalające użytkownikowi na przystosowanie systemu otrzymanego od producenta do efektywnej pracy na konkretnym zestawie urządzeń.

Wersje systemu operacyjnego MFT (Multiprogramming with a fixed number of tasks) – konfiguracja wieloprogramowa ze stałą liczbą akcji. Wymagał co najmniej 128 KB pamięci operacyjnej, pozwalając na równoległe przetwarzanie 15 zadań i w ramach nich 15 kroków. MVT (Multiprogramming with a variable number of tasks) – konfiguracja wieloprogramowa ze zmienną liczbą akcji. Wymagał co najmniej 256 KB pamięci operacyjnej, pozwalając na równoległe przetwarzanie 15 zadań i w ramach nich dowolnej liczby kroków.

Języki programowania asembler Algol COBOL Fortran RPG PL/I Logel Pascal

Zestawienie Model Początekprodukcji Prędkość,operacji na sekundę Pamięć operacyjna, KiB Cykl RAM, μs Riad 1 ЕС-1010 1971 8 - 64 1 ЕС-1012 ЕС-1020 1972 64 - 256 2 ЕС-1021 1972 16 - 64 2 ЕС-1022 1975 128 - 512 2 ЕС-1030 1973 128 - 512 1,5 ЕС-1032 1974 128 - 1024 1,2 ЕС-1033 1976 512 - 1024 1,25 ЕС-1040 1971 256 - 1024 1,25 ЕС-1050 1973 128 - 1024 1,25 ЕС-1052 1978 1024 - 8192 Riad 2 ЕС-1060 1977 2048 - 8192 0,65 ЕС-1015 ЕС-1025 1979 256 1,5 ЕС-1035 1977 256 - 1024 1 ЕС-1045 1979 1024 - 4096 1 ЕС-1055 1979 1024 - 2048 1,14 ЕС-1061 1983 8192 ЕС-1065 1984 Riad 3 ЕС-1036 1983 2048 - 4096 ЕС-1046 1984 4096 - 8192 1 ЕС-1066 1986 8192 - 32768 (Dla wersji dwuprocesorowej) 0,4 ЕС-1087.20 1988 32768 - 294912 (z dwoma blokami pamięci ЕС-3948) ЕС-1007 1986 1024 - 4096 Riad 4 ЕС-1130 1994 ЕС-1181 1994 ЕС-1220 1995

Przypisy

Bibliografia

Исторический обзор семейства ЕС ЭВМ

Zobacz też Architektura logiczna - Jednolity system, w publikacji widać przekreślone R-30 i zmienione na R-32

Linki zewnętrzne

Kategoria:Historia informatyki Kategoria:Komputery Kategoria:RWPG