mały 120px|thumb|Szef pułku książę Emil von Hessen und bei Rhein 120px|thumb|Kapitan IR. 54 w mundurze służbowym 120px|thumb|Kurtka munduru porucznika IR. 54 Morawski Pułk Piechoty Nr 54 () – pułk piechoty cesarskiej i królewskiej Armii.
Historia pułku Pułk kontynuował tradycje pułku utworzonego w 1661. Od 1888 roku pułk nosił imię marszałka polnego Ernsta Rüdigera von Starhemberg. Swoje święto pułk obchodził 24 lipca w rocznicę bitwy pod Sommacampagna stoczonej w 1848 roku, w trakcie wojny austriacko-piemonckiej. Kolory pułkowe: wyłogi i patki jabłkowozielone, guziki srebrne. Okręg uzupełnień nr 54 Ołomuniec () na terytorium 1 Korpusu.
Garnizony pułku W 1873 roku komenda pułku, batalion zapasowy oraz batalion uzupełnień stacjonowały w Ołomuńcu. W latach 1903–1905 komenda pułku oraz II batalion i batalion zapasowy stacjonowały w Cieszynie (niem. Teschen), natomiast I i III batalion w Ołomuńcu. W latach 1906–1908 komenda pułku, II i III batalion oraz batalion zapasowy stacjonowały w Pljevlji, natomiast I batalion w Ołomuńcu. W 1909 roku komenda pułku, II i III batalion oraz batalion zapasowy stacjonowały w Sarajewie, natomiast I batalion w Ołomuńcu. W latach 1910–1914 komenda pułku razem z 1,. 3. i 4. batalionem stacjonowała w Ołomuńcu, natomiast 2. batalion w Karniowie (niem. Jägerndorf).
Pułk w I wojnie światowej W przededniu I wojny światowej pułk etatowo posiadał niewielki sztab oraz cztery bataliony po cztery kompanie. Kompania piechoty czasu wojny składała się z czterech plutonów i liczyła około 250 żołnierzy i 5 oficerów. Na szczeblu pułku występowały także cztery oddziały karabinów maszynowych (w każdym 1 oficer i 36 szeregowych) i pluton pionierów. W sumie pułk liczył około 4600 żołnierzy. W tym czasie pułk wchodził w skład 9 Brygady Piechoty należącej do 5 Dywizji Piechoty. Skład narodowościowy w 1914 roku 64% - czesi, 30% - Niemcy. Wykorzystując doświadczenia wojenne, w cesarsko-królewskiej armii wspólnej rozpoczęto wprowadzać nowe rozwiązania organizacyjne. W nowej strukturze pułk miał posiadać trzy bataliony, kompanię karabinów maszynowych (8 ckm), kompanię techniczną i kompanię pionierów. W ramach tak zwanej „reformy Conrada”, pułk przekazał swój jeden batalion nowo formowanemu 119 pułkowi piechoty.
W październiku 1918 pułk stacjonował w koszarach w SanokuWe wspomnieniach Roman Ślączka podał „56 pułk piechoty”, zob. (wcześniej zajmowane przez 45 pułk piechoty), gdzie od 1 listopada 1918 został rozbrojony przez Polaków (komendantem załogi był wtedy płk Iwan Maksymowycz). Wcześniej przyjaźnie nastawieni wobec sprawy polskiej czescy wojskowi z pułku (oficerowie, podoficerowie, szeregowi) utworzyli rewolucyjny Komitet Żołnierski, na czele którego stanął por. Viktor Nopp-Rudolf, który był patriotycznie usposobiony i szczególnie oddany dla sprawy polskiej. Zamiarem Komitetu było wypowiedzenie posłuszeństwa komendzie pułku oraz powrót do Czech. Na dzień podjęcia działań ustalono 1 listopada 1918 i wtedy plutony i kompanie złożone z czeskich żołnierzy wymaszerowały pod kierunkiem por. Noppa na sanocki rynek, gdzie on sam objaśnił podkomendnym sytuację i nakazał zdjęcie z czapek „bączków austriackich” oraz złożenie przysięgi na wierność państwu czeskiemu (wzgl. czechosłowackiemu). Do zgromadzonych Czechów dołączyli się polscy przedstawiciele władz miasta i główni działacze niepodległościowi. Tego samego 1 listopada 1918 do koszar udała się skierowana rankiem tego dnia przez sanocką Radę Miejską delegacja z żądaniem wobec płk. Maksymowicza rozbrojenia załogi wojskowej i oddania władzy Polakom. W składzie delegacji byli: burmistrz Sanoka dr Paweł Biedka, były burmistrz Feliks Giela, adwokaci dr Wojciech Ślączka, dr Adolf Bendel i dr Jonasz Spiegel, działacze sokoli Adam Pytel i Marian Szajna, Michał Słuszkiewicz, lekarz dr Karol Zaleski, H. Sobol, Tomasz Rozum, Michał Guzik oraz wojskowi kpt. Antoni Kurka (kmdt POW na Sanok), kpt. Franciszek Stok, kpt. Eugeniusz Hoffman i – jak po latach określił historyk Wojciech Sołtys – „pozyskany dla sprawy polskiej Czech” por. Viktor Nopp-Rudolf. Pułkownik Maksymowycz wyraził opór, jednak mimo tego ostatecznie uległ (także wskutek presji czeskich żołnierzy pojawiających się w gabinecie komendanta) i Polacy kontynuowali przejmowani władzę w mieście i powiecie. Podczas spotkania presję na pułkownika wywarli także czescy żołnierze 54 pułku, którzy stanęli po stronie polskiej. W tym samym dniu Maksymowycz został internowany, początkowo odprowadzony do swojej kwatery, a potem w asyście dwóch oficerów wywieziony do Krakowa. Czescy żołnierze postanowili pozostać w mieście w kolejnych dniach w czasie przejmowania władzy przez Polaków, wobec czego ich wyjazd z miasta przesunął się o kilka dni. W dniu 4 listopada 1918 pułk nr 54 w sile ok. 1000 żołnierzy pułku wyjechał z Sanoka (ok. 600 narodowości czeskiej i 300 narodowości niemieckiej).
Szefowie pułku Kolejnymi szefami pułku byli: FM Ernst Rüdiger von Starhemberg (1669 – †4 VI 1701), FM Lothar Joseph von Königsegg-Rothenfels (1720 – †8 XII 1751), książę Emil Maximilian Leopold von Hessen und bei Rhein (1831 – †30 IV 1856), FML Wilhelm von Grueber (1857 – †8 VIII 1877), FZM Franz von Thun und Hohenstein (1877 – †30 VII 1888).
Kadra pułku Dowódcy pułku płk Carl Pehm (1873) płk Otto von Bonelli (1903–1907) płk Otto Edler von Schmid (1908–1909) płk Joseph Hrozný von Bojemil (1911–1914) płk Anton Rada (1914) płk Josef Hutter von Bahmannshoven (1918).
Oficerowie ppłk Juliusz Wolny (komendant II baonu w 1913) mjr Stefan Witkowski kpt. Teodor Osman †7 VI 1915, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Zasługi Wojskowej 3 klasy z dekoracją wojenną por. Oswald Frank por. Viktor Nopp-Rudolf
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Österreich-Ungarns bewaffnete Macht 1900 - 1914
Kategoria:Cesarska i królewska Armia w Ołomuńcu Kategoria:Cesarska i Królewska Armia w Sarajewie Kategoria:Morawskie pułki piechoty cesarskiej i królewskiej Armii Kategoria:Pljevlja Kategoria:Wojsko w Cieszynie Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1661 Kategoria:Austro-węgierskie jednostki piechoty rozwiązane w 1918