Na wylot – polski dramat obyczajowy z 1972 roku. Fabularny debiut reżyserski Grzegorza Królikiewicza.

Na wylot dostał trzy nagrody (dźwięk, muzyka, najlepsza rola męska roku) na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów Fabularnych w Łagowie. Wyróżniło go również jury prestiżowego festiwalu w Mannheimie. Film wywołał kontrowersje ze względu na nowatorską formę narracji. Część wydarzeń dzieje się poza kadrem, a widz musi domyślać się przebiegu akcji.

Fabuła Akcja filmu toczy się w latach 30. XX wieku. W pijackiej melinie znajdującej się na przedmieściach Krakowa poznają się Maria i Jan. Niebawem mężczyzna traci pracę w zakładzie fotograficznym. Maliszowie biorą samotny ślub, zmagając się z nędzą, poniżeniem oraz trwałym bezrobociem. Traktowani przez rodzinę jako nieroby, popadają w głęboką depresję, która prowadzi do tragedii.

Maliszowie decydują się zabić listonosza oraz dwoje starych bezbronnych ludzi i za zdobyte pieniądze zafundować sobie pobyt w luksusowym hotelu. Aresztowani, stają przed sądem w aurze nienawiści mieszkańców miasta. W zeznaniach spowiadają się ze swego życia, a każde z nich w obliczu kary śmierci pragnie wziąć winę tylko na siebie.

Obsada Źródło: FilmPolski.pl Franciszek Trzeciak – Jan Malisz Anna Nieborowska – Maria Maliszowa Lucyna Winnicka – właścicielka zakładu fotograficznego Irena Ładosiówna – staruszka Jerzy Block – staruszek Halina Szram-Kijowska – córka staruszków

Odbiór Film Na wylot spotkał się z zróżnicowanym odbiorem krytyki. Andrzej Werner pozytywnie oceniał reporterski styl reżysera, zauważając brak publicystycznych tez oraz jednoznacznych oskarżeń czy programów profilaktyki społecznej. Michał Dondzik wskazał, że choć przeważały recenzje przychylne, wobec filmu formułowano także krytyczne głosy. Aleksander Jackiewicz, wykładowca Grzegorza Królikiewicza, zarzucał twórcy nadmierną poetyckość formy, która jego zdaniem osłabiała wymowę dramatu opartego na rzeczywistych wydarzeniach. Zbigniew Klaczyński na łamach „Trybuny Ludu” krytykował przewagę ekspresji nad logiką wywodu oraz promowanie formy kosztem merytorycznej refleksji. Z kolei recenzent „Stolicy” podważał demaskatorski charakter filmu, zarzucając mu wprowadzanie „pomieszania pojęć”. Część krytyków zwracała również uwagę na epatowanie brzydotą. Po latach jednak Jerzy Uszyński ocenił Na wylot jako najlepsze dzieło w dorobku Królikiewicza, wskazując na jego unikalną, przypominającą utwór muzyczny strukturę.

Film został pokazany również na 27. MFF w Cannes w 1974 w ramach sekcji Międzynarodowego Tygodnia Krytyki. Tamtejsi krytycy jednomyślnie porównywali Na wylot ze Zbrodnią i karą Fiodora Dostojewskiego, co bardzo irytowało Królikiewicza, który odpowiadał im: „gdyby Dostojewski chwycił się za Maliszów, to wiecie, jak by to się skończyło? Gigantyczną sceną pokuty obojga, upokorzenia się przed władzą, ukorzenia przed społeczeństwem, i wyznaniem prawdy, on by powiedział: zabijałem, ale i ona zabijała, i ona by powiedziała: zabijałam, ale i on zabijał. A w filmie tego nie ma”.

W 2025 roku film został jednym z pierwszych 70 filmów wprowadzonych do Listy Polskiego Dziedzictwa Filmowego jako „wywierających wpływ na polską kulturę, wyobraźnię i pamięć”.

Przypisy

Linki zewnętrzne Michał Dondzik, Na wylot Grzegorza Królikiewicza – dźwięk, muzyka, sonorystyka

Historia Jana i Marii Maliszów

Kategoria:Polskie dramaty filmowe Kategoria:Polskie filmy psychologiczne Kategoria:Polskie filmy obyczajowe Kategoria:Polskie filmy kryminalne Kategoria:Polskie filmy z 1972 roku Kategoria:Polskie filmy czarno-białe Kategoria:Filmy oparte na faktach Kategoria:Pełnometrażowe debiuty reżyserów Kategoria:Filmy w reżyserii Grzegorza Królikiewicza