Dąbrowa Górnicza (alt. Dąbrowa lub Górnicza; od 1916 miasto Dąbrowa Górnicza) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1909–1916 w guberni piotrkowskiej. Siedziba władz gminy znajdowała się w RedenieŚląski Instytut Naukowy w Katowicach (1976): Dąbrowa Górnicza – Zarys rozwoju miasta.
Historia Gmina (Dąbrowa) Górnicza powstała w 1909 z północnej części obszaru zniesionej gminy Górniczej: Stara Dąbrowa, Huta Bankowa, Łabęcka, Reden, Mydlice i Huty Cynkowe, w tym północno-zachodnich połaci na wschód od Czarnej Przemszy – m.in. Zielona, Korzeniec, Kłoda, Dębnik i NiepiekłoZygmunt Woźniczka: Sztygarka z tradycji Staszica. Gmina należała do powiatu będzińskiego w guberni piotrkowskiej. W 1912 roku liczyła prawie 25,000 mieszkańców.
Podczas I wojny światowej (1915–1916) gmina Dąbrowa Górnicza znalazła się głównie w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim pod okupacją austriacko-węgierską. W Dąbrowie Górniczej ulokowano siedzibę nowo utworzonego powiatu dąbrowskiegoKaiserlich Deutsches Generalgouvernement Warschau mit dem angrenzenden K.u.K. Millitärgeneralgouvernement in Polen. Jedynie północna część gminy Dąbrowa Górnicza na północ od Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej weszła w skład strefy okupacyjnej niemieckiej i reformowanego tam powiatu będzińskiego. Chodziło o rzadko zaludniono obszary (m.in. Zielona, Korzeniec, Kłoda, Dębnik czy Niepiekło), które 27 lutego 1915 włączono do gminy Wojkowice KościelneKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8).
1 maja 1915 dla gmin Dąbrowa, Dańdówka, Niwka i Klimontów utworzono w Dąbrowie wspólny sąd gminnyAmtsblatt des Kreises Dombrowa, 1915, No 5, poz. 58.
15 sierpnia 1915, po korekcie granicy z niemiecką strefą okupacyjną, do gminy Dąbrowa włączono kolonię Warpie z BędzinaDziennik Urzędowy Obwodu Dąbrowskiego, 1915, R. 1, No 12, poz. 152 wraz z Koszelewem i KsawerąGlimos-Nadgórska, A. (2017). Dąbrowa Górnicza jako obszar turystyki historycznej. In Turystyka historyczna T. 1 (pp. 263-303). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego..
Jako gmina wiejska jednostka przestała funkcjonować z dniem 1 października 1916Często spotykana data 18 sierpnia 1916 jest zaledwie datą wydania rozporządzenia dot. ordynacji miejskiej dla 34 miast. Ostatni paragraf (22) rozporządzenia wyraźnie stwierdza, że rozporządzenie wchodzi w życie 1 października 1916. w związku z nadaniem Dąbrowie Górniczej praw miejskich przez austriackie władze okupacyjne i przekształceniu jej w gminę miejskąRozporządzenie Naczelnego Wodza armii z 18 sierpnia 1916, dotyczące ordynacyi miejskiej dla trzydziestu i czterech miast (Dziennik rozporządzeń c. i k. Zarządu wojskowego w Polsce, Część XXV, wydana i rozesłana dnia 23 sierpnia 1916, Nr 65).
5 maja 1923 z miasta Dąbrowa Górnicza wyłączono Ksawerę, Warpie, Huty Cynkowe, Koszelew i część Mydlic, włączając je do Będzina. W przypadku Warpia, Ksawery i Koszelewa był to powrót do Będzina po prawie 8 latach. Jendocześnie do miasta Dąbrowa Górnicza włączono odłączone w 1915 roku od gminy Dąbrowa Górnicza tereny na północ od Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (m.in. Zielona, Korzeniec, Kłoda, Dębnik, Niepiekło), które po wojnie należały do gminy Łagisza.
Przypisy
Kategoria:Dawne gminy w województwie łódzkim Kategoria:Historia Dąbrowy Górniczej