thumb|Yehudi Menuhin w wieku 12 lat (1928) thumb|Yehudi Menuhin z Brunonem Walterem (1931) thumb|Yehudi Menuhin z siostrą Hephzibah (1951) thumb|Yehudi Menuhin z (1999) Yehudi Menuhin (ur. 22 kwietnia 1916 w Nowym Jorku, zm. 12 marca 1999 w Berlinie) – amerykańsko-brytyjski wirtuoz skrzypiec żydowskiego pochodzenia, dyrygent i pedagog.
Życiorys Pochodził z rodziny żydowskiej. Urodził się w Nowym Jorku jako syn i nauczycielki gry na fortepianie Maruthy Sher.
Naukę gry na skrzypcach rozpoczął w wieku czterech lat u Sigmunda Ankera w San Francisco, a następnie kontynuował u Louisa Persingera. Publicznie zadebiutował w wieku siedmiu lat. W wieku ośmiu lat, po raz pierwszy wystąpił w San Francisco, jako solista z towarzyszeniem San Francisco Symphony Orchestra, wykonując Édouarda Lalo przy akompaniamencie swojego pierwszego nauczyciela – Louisa Persingera. Od 1927 studiował w Paryżu u Georga Enescu, a w latach 1929–1930 u Adolfa Buscha.
W Berlinie zadebiutował 6 stycznia 1927 w wieku 12 lat, gdzie po występie z Berlińskimi Filharmonikami pod dyrekcją Bruno Waltera okrzyknięto go cudownym dzieckiem: Albert Einstein miał w 1929 powiedzieć ,
Występował główne w Wielkiej Brytanii. Jako skrzypek był obok Jaschy Heifetza legendarnym wykonawcą Henryka Wieniawskiego i Niccola Paganiniego. Wielokrotnie odwiedzał Polskę, w której najchętniej koncertował w Poznaniu, współpracował także z Sinfonią Varsovią, której był pierwszym gościnnym dyrygentem. W czasie II wojny światowej dał ponad 500 koncertów dla żołnierzy amerykańskich i alianckich oraz koncertował na rzecz Czerwonego Krzyża.
W 1963 założył własną szkołę dla młodzieży pod Londynem w Anglii Yehudi Menuhin School, mającą kształcić nie tylko świetnych muzyków, lecz przede wszystkim, jak mówił istoty otwarte i zrównoważone.
W 1975 jako ówczesny prezydent Międzynarodowej Rady Muzyki działającej przy UNESCO ustanowił 1 października Międzynarodowym Dniem Muzyki. Jego najbardziej znanym uczniem jest Nigel Kennedy. Menuhin to także autor wielu książek, w tym autobiograficznej Unfinished Journey (1977, tłum. pol. Niedokończona podróż). Za wybitne osiągnięcia w dziedzinie muzyki uhonorowany tytułem szlacheckim. 7 sierpnia 1983 roku wystąpił dla papieża Jana Pawła II w Castel Gandolfo razem z Polską Orkiestrą Kameralną Jerzego Maksymiuka.
Był twórcą i dyrektorem artystycznym festiwali muzycznych w (1957–96) i (1959–68) oraz (1969–72).
Od pobytu w Indiach w 1952 fascynował się jogą – filozofią, medytacjami i ćwiczeniami sprawnościowymi. Był uczniem twórcy jogi iyengarowskiej B.K.S. Iyengara.
Związki z Polską W kwietniu 1984 jako solista i dyrygent wystąpił na zaproszenie Polskiej Orkiestry Kameralnej w Warszawie. By sprostać wymaganiom zaplanowanego wówczas repertuaru do współpracy zaproszono wybitnych muzyków z całego kraju i powiększono skład zespołu do 40 osób. Po pierwszym entuzjastycznie przyjętym koncercie Yehudi Menuhin przyjął propozycję dyrektora Waldemara Dąbrowskiego oraz Franciszka Wybrańczyka i objął funkcję pierwszego gościnnego dyrygenta nowo powstałej orkiestry symfonicznej, która niebawem przyjęła nazwę Sinfonia Varsovia.
W 1996 roku, z okazji przypadającej 80. rocznicy urodzin Yehudiego Menuhina, orkiestra Sinfonia Varsovia pod jego dyrekcją nagrała komplet symfonii Beethovena oraz Schuberta. Odbyła szereg tournée koncertowych po Europie, a następnie praktycznie po całym świecie (USA, Kanada, Brazylia, Chile, Argentyna, Japonia, Korea, Tajwan, Hongkong), dając łącznie 65 koncertów.
Nagrody i odznaczenia Odznaczenia państwowe Królowa Elżbieta II nadała mu tytuł Kawalera Komandora Orderu Imperium Brytyjskiego (KBE) w 1965 (przysługujący tej klasie orderu tytuł szlachecki zaczął obowiązywać gdy w 1985 otrzymał obywatelstwo brytyjskie), w 1987 otrzymał Order Zasługi"No. 50849". The London Gazette. 3 March 1987. p. 2855., a w 1993 został odznaczony tytułem barona, czyli godnością dożywotniego para Stoke d’Abernon w hrabstwie Surrey, a tym samym członkostwem w Izbie Lordów.
Otrzymał też holenderski Krzyż Komandorski Orderu Oranje-Nassau, francuskie Order Legii Honorowej II, III i V klasy oraz Krzyż Komandorski Orderu Sztuki i Literatury, grecki Krzyż Wielkiego Komandora Orderu Feniksa, belgijskie Order Leopolda i Order Korony, włoskie Krzyż Wielkiego Oficera i Krzyż Wielki Orderu Zasługi (1983Menuhin Yehudi. 13/09/1983. Grande Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana i 1996Menuhin Yehudi. 08/03/1996. Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana), hiszpański Krzyż Wielki Orderu Zasługi Cywilnej (1995)Real Decreto 2241/1995, de 28 de diciembre, por el que se concede la Gran Cruz de la Orden del Mérito Civil al señor Yehudi Menuhin, węgierski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi (1996), niemieckie Krzyż Komandorski i Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RFN (1956 i 1997), portugalski Krzyż Wielki Orderu św. Jakuba od Miecza (1998).
Uhonorowany obywatelstwem miast: Edynburga, Bath, Reims, Warszawy, a także medalami Paryża i Jerozolimy.
Doktor honoris causa 27 uczelni na całym świecie m.in. Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu Cambridge, Uniwersytetu w Bath, Belgijskiego Niderlandzkojęzycznego Uniwersytetu w Brukseli, Narodowego Uniwersytetu w Córdobie, Narodowego Uniwersytetu Muzycznego w Bukareszcie.
Za autobiografię Niedokończona podróż otrzymał w 1972 nagrodę niemieckich krytyków na Międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie.
W 1991 otrzymał izraelską nagrodę Wolfa w dziedzinie sztuki.
W 1972 został laureatem prestiżowej duńskiej Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning.
W 1968 roku w uznaniu zasług za działania charytatywne otrzymał od Indiry Gandhi Pokojową Nagrodą im. Nehru.
Życie osobiste Miał dwie siostry: pianistkę i pianistkę, poetkę i malarkę .
Dwukrotnie żonaty. Pierwszy związek małżeński zawarł z Nolą Nicholas (od 1938 do 1947), z którą miał dwójkę dzieci: Zamirę i Krova, oraz z primabaleriną Dianą Gould (od 1947 do 1999), z którą miał dwóch synów: pianistę Jeremy'ego i filmowca .
Śmierć Ostatni koncert dał 7 marca 1999 w Düsseldorfie, dyrygując m.in. III Symfonią a-moll Mendelssohna. Zmarł 12 marca 1999 w Berlinie na zawał serca, podczas europejskiej trasy koncertowej z orkiestrą Sinfonią Varsovią. Został pochowany w Stoke d’Abernon na terenie . . Pogrzeb odbył się zgodnie z obrządkiem judaistycznym.
Dyskografia Nagrał ponad pół tysiąca płyt z samym tylko repertuarem skrzypcowym, nie licząc jego dyrygenckich dokonań.
1966: West Meets East 1968: West Meets East, Volume 2 1988: Menuhin And Grappelli Play Gershwin 1988: Menuhin & Grappelli Play Berlin, Kern, Porter & Rodgers & Hart 1988: Menuhin And Grappelli Play "Jalousie" And Other Great Standards 1988: The Very Best of Grappelli & Menuhin 1988: Menuhin & Grappelli Play Gershwin 1990: Jealousy: Hits Of The Thirties 1991: Concert of the Century 2009: The Great EMI Recordings Yehudi Menuhin 2009: 100 Best Menuhin 2012: Bach: Works With Orchestra
Przypisy
Bibliografia W. Marchwica (red.), Słownik muzyki, Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2006, , . Yehudi Menuhin, Niedokończona Podróż. Dwadzieścia Lat Później, tłumaczenie Rafał Śmietana, 2002, , 9788388667152. Yehudi Menuhin, Skrzypce i ja, Wydawnictwo Arkady, 2004, .
Nowa encyklopedia powszechna PWN, Tom 5, Wydawn. Nauk. PWN, 1997, , 9788301110970
Linki zewnętrzne Spotkanie Jehudi Menuhina z młodymi muzykami podczas wizyty w Warszawie w 1984 roku, film dokumentalny Andrzeja Brzozowskiego, 1985 Yehudi Menuhin dyryguje Polską Orkiestrą Kameralną w Warszawie, 1984 na stronie KronikaRP Amerykański skrzypek Yehudi Menuhin prowadzi próbę z Orkiestrą Sinfonia Varsovia w Warszawie, 1989 na stronie KronikaRP
Kategoria:Amerykańscy skrzypkowie Kategoria:Amerykańscy dyrygenci Kategoria:Dyrygenci Sinfonii Varsovii Kategoria:Dyrygenci Polskiej Orkiestry Kameralnej Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu w Cambridge Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego Kategoria:Jurorzy Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Legii Honorowej Kategoria:Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji Muzycznej Léonie Sonning Kategoria:Laureaci Nagrody Wolfa w dziedzinie sztuki Kategoria:Laureaci Kennedy Center Honors Kategoria:Odznaczeni Orderem Feniksa Kategoria:Odznaczeni Orderem Imperium Brytyjskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Oranje-Nassau Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Wielka Brytania) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej (Hiszpania) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Parowie dożywotni Kategoria:Wielcy Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Amerykanie pochodzenia ukraińskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Jorku Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1999